|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| ការឆ្ពោះទៅរកសុខដុមកម្មនៃជំនួយដើម្បីជួយសម្រួលដល់វិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា |
| ដោយ កូរីន កាឡឺបូ | | | ២៣-១០-២០០៨ | 
កំរៀង (បាត់ដំបង ប្រទេសកម្ពុជា) ថ្ងៃទី១២ ធ្នូ ២០០៦៖ ការនាំមើមដំឡូងទៅកាន់ប្រទេសថៃ
© ចន វីង / Magnum កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ នៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (UNDP), សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍ(Cnuced) , CCI, ធនាគារពិភពលោក, ទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍បារាំងប្រចាំកម្ពុជា(AFD)... ដើម្បីជួយដល់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងការអភិវឌ្ឍន៍វិស័យពាណិជ្ជកម្ម និងធ្វើការនាំចេញកាន់តែប្រសើរឡើង ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មត្រូវបានជ្រោមជ្រែងដោយអង្គការជាច្រើនដែលនៅ ចាំជួយជុំវិញ និងបានបង្កើតគម្រោងជាច្រើនឧបត្ថម្ភដោយម្ចាស់ជំនួយ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ ការមានអ្នកធ្វើអន្តរាគមន៍ច្រើនពេក និងកង្វះការស្រុះស្រួលគ្នាបាននាំទៅដល់ការយឺតយ៉ាវ និងការពិបាកគ្រប់គ្រងទឹកប្រាក់ដែលគេផ្តល់អោយ រួមទាំងគម្រោងកំពុងដំណើរការផងដែរ។ ដើម្បីរៀបចំភាពគ្មានសណ្តាប់ធ្នាប់នេះ រដ្ឋាភិបាលនិងអង្គការ UNDP បានបង្កើតយន្តការថ្មីៗជាច្រើន ក្នុងនោះមានយុទ្ធសាស្រ្ត«ការធ្វើជំនួយបើកទូលាយ (Trade Swap)» ដែលអនុញ្ញាតអោយរដ្ឋាភិបាលកំណត់ពីតម្រូវការផ្សេងៗដោយខ្លួនឯង ហើយតម្រូវអោយម្ចាស់ជំនួយគោរពតាមបទបញ្ញត្តិលម្អិតនៅក្នុងផ្នែក អាទិភាពនានា។ ក្នុងចំណោមប្រទេសមិនសូវរីកចម្រើន កម្ពុជាគឺជាប្រទេសទី១ដែលអនុវត្តយុទ្ធសាស្រ្ត swap នៅក្នុងពាណិជ្ជកម្ម តាមរយៈការដាក់វិស័យនេះនៅចំណុចកណ្តាលនៃអាទិភាពទាំងឡាយ ហើយមានបំណងផ្តល់ក្របខ័ណ្ឌត្រឹមត្រូវមួយសម្រាប់ការផ្តល់ជំនួយ ហិរញ្ញវត្ថុដល់ប្រទេសណាមួយ។ អ្នកមួយចំនួនថែមទាំងមើលឃើញនៅក្នុងការផ្លាស់ប្តូរនេះថាជា «រឿងជោគជ័យ»មួយទៀតផង។ ប៉ុន្តែទោះជានៅលើក្រដាស គ្រប់យ៉ាងល្អប្រសើរក៏ដោយ តែនៅក្នុងស្ថានភាពជាក់ស្តែង ការដាក់ដំណើរការយុទ្ធសាស្រ្តនេះហាក់ដូចជាស្មុគស្មាញបន្តិច... ប្រវត្តិនៃសុខដុមកម្មនៃជំនួយ
ប្រទេសកម្ពុជាស្ថិតនៅក្នុងចំណោមបណ្តាប្រទេសក្រីក្របំផុតនៅលើ ពិភពលោក។ ហេតុនេះ ក្រសួងទាំងឡាយមានមធ្យោបាយតិចតួចណាស់ទាំងផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ ទាំងផ្នែកធនធានមនុស្ស ដើម្បីដំណើរការគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ទាំងឡាយ ជាពិសេសនៅក្នុងផ្នែកពាណិជ្ជកម្ម។ ដើម្បីបំពេញបន្ថែមកង្វះខាតនិងការខ្វះចន្លោះនេះ ប្រទេសម្ចាស់ជំនួយ ទីភ្នាក់ងាររបស់ អង្គការសហប្រជាជាតិ ឬអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលនានា បានផ្តល់ជំនួយរបស់ពួកគេក្រោមទម្រង់ជាការឧបត្ថម្ភហិរញ្ញវត្ថុ (កម្ចីឬអំណោយ) និងការប្រឹក្សា។ ពិតប្រាកដណាស់ គេរីករាយទទួលស្វាគមន៍ ជំនួយនេះ ប៉ុន្តែរហូតមកដល់ពេលនេះវាពិបាកគ្រប់គ្រងណាស់។ តាមការពិត នៅក្នុងការអនុវត្តជាក់ស្តែង ម្នាក់ៗមានគំនិតរៀងៗខ្លួន ដោយមិនគិតថាកម្មវិធីនោះត្រូវបានបង្កើតដោយអ្នកផ្សេងទៀតរួចទៅ ហើយ ឬក៏មិនដឹងថាតើវាមានផលប្រយោជន៍ពិតប្រាកដសម្រាប់ប្រទេសឬអត់នោះ ទេ។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបបណ្តាលអោយមានការច្របូកច្របល់ច្រើន និងការប្រើប្រាស់ប្រាក់មិនត្រឹមត្រូវ អាចរហូតដល់ខ្ជះខ្ជាយទៀតក៏មាន។ ម្យ៉ាងវិញទៀត រដ្ឋាភិបាលមានអធិបតេយ្យភាពក្នុងការគ្រប់គ្រងប្រាក់ជំនួយ ប៉ុន្តែនៅមានបទពិសោធន៍តិចក្នុងផ្នែកនេះ ហេតុនេះភាគច្រើនគឺតែងតែទទួលយកគំនិតគ្រប់ប្រភេទ ដោយមិនយល់ពីសារសំខាន់របស់វាឡើយ។
លោកអ៊ែវែរ កូណាន់ មកពីទីភ្នាក់ងារបារាំងដើម្បីការអភិវឌ្ឍ ពន្យល់ថា៖ «ជារៀងរាល់ថ្ងៃ រដ្ឋមន្ត្រីទទួលជួបមនុស្សជាច្រើនដែលយកគម្រោងថ្មីៗទៅបង្ហាញ។ ប៉ុន្តែ អ្វីដែលគេត្រូវធ្វើ គឺការផ្តោតលើគម្រោងមួយ ហើយធ្វើគម្រោងនោះរហូតដល់ចប់ចុងចប់ដើម។ គេមិនត្រូវវង្វេងនោះទេ! មានការរិះគន់ច្រើនចំពោះរដ្ឋាភិបាល ប៉ុន្តែពិតណាស់ថារដ្ឋាភិបាលត្រូវបានអូសទាញដោយភាពទំនើបថ្មី វាមិនមែនងាយក្នុងការរើបម្រះឡើយ។ អង្គការនានាក៏ត្រូវមានវិន័យផងដែរ ត្បិតនៅក្នុងប្រទេសថ្មីដូចកម្ពុជា យើងព្យាយាមចង់សាកល្បងទ្រឹស្តីថ្មីៗ...»។
ដំណាក់ការទី១ : ក្របខ័ណ្ឌសមាហរណកម្ម
ដើម្បី លើកស្ទួយការអភិវឌ្ឍផ្នែកជំនួយ អង្គការសហប្រជាជាតិបានសម្រេចនៅឆ្នាំ២០០៦ យកកម្ពុជាជាប្រទេសធ្វើតាមប្រទេសម៉ូរីតានី និងម៉ាដាហ្គាស្កា ដើម្បីសាកល្បងកម្មវិធី«ក្របខ័ណ្ឌសមាហរណកម្ម»។ កម្មវិធីនេះគឺសំដៅដាក់បញ្ចូលប្រទេសមិនសូវរីកចម្រើនទៅក្នុង សេដ្ឋកិច្ចពិភពលោក តាមរយៈការសម្រួលដល់«សកម្មភាពសម្របសម្រួលដោយស្ថាប័ន និងដៃគូអភិវឌ្ឍផ្សេងៗ» ដូចដែលមានបញ្ជាក់នៅក្នុងទំព័រអ៊ីនធឺណែតរបស់អង្គការពាណិជ្ជកម្ម ពិភពលោក (WTO)។ វាជាការផ្លាស់ប្តូរមួយ ពីព្រោះជាលើកទី១ អង្គការជាច្រើនចាប់ផ្តើមធ្វើការងារដោយស្រុះស្រួលគ្នា។ ប៉ុន្តែយុទ្ធសាស្រ្តនេះពាក់ព័ន្ធតែជាមួយទីភ្នាក់ងារចំនួន៦* ហើយមានម្ចាស់ជំនួយផ្សេងទៀតតិចតួចចូលរួម។ វាជាបញ្ហាដែលត្រូវបានដោះស្រាយដោយសេចក្តីប្រកាសនាទីក្រុងប៉ារីស នៅថ្ងៃទី២ ខែមីនា ឆ្នាំ២០០៥។ សេចក្តីប្រកាសនេះត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយរដ្ឋមន្ត្រី អ្នកទទួលខុសត្រូវស្ថាប័នផ្តល់ជំនួយ និងមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ជាង១០០នាក់ ដោយគ្រោងថា ម្ចាស់ជំនួយទាំងអស់សហការមធ្យោបាយគ្នាដោយស្រុះស្រួលជាមួយ រដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសទទួលជំនួយ។ នេះជាការរីកចម្រើនមិនធ្លាប់មាននៅក្នុងពិភពលោក ដែលពីមុនម្ចាស់ជំនួយ និងអង្គការនានាធ្លាប់តែមាននិន្នាការដឹកនាំសេដ្ឋកិច្ចប្រទេសក្រី ក្របំផុត ដោយព្យាយាមធ្វើការជំនួសរដ្ឋាភិបាលនៃប្រទេសនោះតិចឬច្រើន។ ចាប់ពីមានសន្ធិសញ្ញានេះមក គ្រប់គ្នាត្រូវធ្វើការសហការគ្នា លែងធ្វើការម្នាក់ឯងទៀតហើយ។
ឆ្ពោះទៅរកការសម្រេចជាក់ស្តែង
ទោះ យ៉ាងណា គេមិនត្រូវអោយយុទ្ធសាស្រ្តនេះស្ថិតនៅតែជាទ្រឹស្តី ដូចករណីដែលតែងតែកើតឡើងជាញឹកញាប់នោះ។ រដ្ឋាភិបាល និងអង្គការ UNDP បានធ្វើការរួមគ្នាអំឡុងឆ្នាំ២០០៧ រៀបចំការសិក្សាវិភាគលើការធ្វើសមាហរណកម្មសេដ្ឋកិច្ច។ គោលបំណង : កំណត់បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗនៃការអភិវឌ្ឍពាណិជ្ជកម្មនៅកម្ពុជា។ បញ្ជីផលិតផល និងសេវាកម្មចំនួន១៩ដែលមានសក្តានុពលក្នុងការនាំចេញ ត្រូវបានបង្កើតឡើង ក៏ដូចជាជំហានដែលត្រូវដើរបន្ទាប់មកទៀតដើម្បីជួយដល់ការរីក ចម្រើននៃវិស័យនេះ។
ថ្ងៃទី១ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៧ រដ្ឋាភិបាលបានធ្វើចេញពីបញ្ជីទាំងនេះនូវច្បាប់ជាយុទ្ធសាស្រ្ត របស់រដ្ឋាភិបាល។ បច្ចុប្បន្ន អ្នកដែលចង់ជួយវិស័យពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជាត្រូវផ្អែកលើបញ្ជីតែមួយ ។ គេមិនអាចធ្វើការជ្រើសរើសដោយផ្តោតការយកចិត្តទុកដាក់លើវិស័យ ផ្សេងទៀតនោះទេ។
« trade swap » យុទ្ធសាស្រ្តមួយទៀតនៃវិស័យពាណិជ្ជកម្ម
ដើម្បីដាក់អោយអនុវត្តបញ្ជីនេះ យុទ្ធសាស្រ្ត[«trade swap »] ត្រូវបានបង្កើតឡើងតាំងពីខែមករា ២០០៨មក។ តាមពិតទៅ នេះជាពាក្យអង់គ្លេសដើម្បីកំណត់កម្មវិធីមួយតាមផ្នែក។ លោកស្វែន កាឡឺបូ ទីប្រឹក្សារបស់អង្គការ UNDP នៅក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីពង្រឹងសមត្ថភាព បានពន្យល់ថា៖ «ជាមួយនឹង trade swap គេឈានពីយុទ្ធសាស្រ្តចែកជាផ្នែកក្រោមទម្រង់ជាគម្រោងផ្សេងៗ និងប្លែកៗ ទៅជាយុទ្ធសាស្រ្តតាមកម្មវិធីជាមួយនឹងការសម្របសម្រួលគាំទ្រ ពីខាងលើ។ អ្វីដែលគេចង់បានគឺធ្វើយ៉ាងណាអោយទឹកប្រាក់ដែលមាន អាចបានទៅដល់ប្រអប់រួម ហើយគ្រប់គ្នាធ្វើការរួមគ្នា ដោយស្រុះស្រួលគ្នា ដើម្បីទិសដៅរួមមួយ»។
យុទ្ធសាស្រ្ត swap ក៏ត្រូវបានអនុវត្តនៅក្នុងក្រសួងផ្សេងៗទៀតដែរ ដូចជាក្រសួងសុខាភិបាល ក្រួសួងអប់រំជាដើម ហើយទាក់ទងនឹងពាណិជ្ជកម្ម ផ្នែកនៃសកម្មភាពចំនួន៣ត្រូវបានកំណត់ឡើង។ ទី១ គឺផ្នែកកំណែទម្រង់ និងផ្នែក«ខ្សែទទឹង» (គយ បទដ្ឋានសុខភាព និងបទដ្ឋាននៃការព្យាបាលរុក្ខជាតិ...)។ ទី២ គឺផលិតផល និងសេវាកម្ម។ ទី៣ គឺការពង្រឹងសមត្ថភាព។
សម្រាប់លោកស្វែន កាឡឺបូ អ្នកសម្របសម្រួលផ្នែកសកម្មភាពទី៣ នេះគឺ«រឿងជោគជ័យ»មួយ។ «កម្ពុជាក្លាយជាប្រទេសរីកចម្រើនជាងគេនៅក្នុងផ្នែកសម្របសម្រួល ជំនួយនៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម។ លោកវិសាល ហ៊ិន អ្នកទទួលខុសត្រូវអង្គភាពកាត់បន្ថយភាពក្រីក្រនៅអង្គការ UNDP ក៏បង្ហាញការរីករាយផងដែរថា : «អ្វីដែលសំខាន់នៅក្នុងយន្តការថ្មីនេះ គឺថារដ្ឋាភិបាលទទួលបានកន្លែងរបស់ខ្លួនមកវិញ។ ពីមុន ម្ចាស់ជំនួយតែងតែនិយាយថា ពួកគេដឹងពីអ្វីដែលល្អសម្រាប់ប្រទេសច្រើនជាង។ សព្វថ្ងៃ ពួកគេត្រូវធ្វើការដោយព្រមព្រៀងគ្នាជាមួយរដ្ឋ។ ចំណុចនេះមិនមែនសុទ្ធតែធ្វើអោយមនុស្សមួយចំនួនសប្បាយចិត្ត នោះទេ ប៉ុន្តែវាជាក្បួនថ្មី។ ឥឡូវគឺរដ្ឋាភិបាលជាអ្នកសម្រេចពីតម្រូវការរបស់ខ្លួន»។
ការពិបាកក្នុងការដាក់ដំណើរការ
លោក អ៊ែវែ កូណាន់ មកពីទីភ្នាក់ងារបារាំងដើម្បីការអភិវឌ្ឍប្រចាំកម្ពុជា មិនមានភាពសុទិដ្ឋិនិយមដូចសហសេវិករបស់លោកទេ។ លោកសោកស្តាយថា៖ «សម្រាប់ខ្ញុំ វាគឺជាយុទ្ធសាស្រ្តបន្ថែមមួយទៀត ខ្ញុំមិនប្រាកដថាវានាំមកនូវការផ្លាស់ប្តូរពិតប្រាកដទេ»។ លោកបានរិះគន់ពីដំណើរការមិនល្អ។ «ដំបូង គេត្រូវរកមនុស្សមានសមត្ថភាពយល់ពីយុទ្ធសាស្រ្តថ្មីនេះនៅក្នុង ជួររដ្ឋាភិបាល។ ជាក់ស្តែង តាំងពីខែមីនាមក យើងរង់ចាំចង់ដឹងថាតើអ្នកណាជាអ្នកទទួលបន្ទុកតាម ដានយុទ្ធសាស្រ្ត"trade swap"នេះនៅក្នុងរដ្ឋាភិបាល។ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែងតាំងអ្នកទាំងនោះតាមរយៈក្រិត្យមួយ ប៉ុន្តែសម្រាប់ពេលនេះគ្មានក្រិត្យណាមួយត្រូវបានធ្វើឡើងនោះទេ ហើយយើងមិនដឹងថាពេលណាទើបមាននោះឡើយ។ ប្រសិនបើយើងមិនធ្វើអោយអ្វីឈានទៅមុខទេ ពួកយើងខំប្រឹងគូសវាសកម្មវិធីទាំងនេះ តែគ្មានអ្នកណាក្នុងរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈអនុវត្តវា។ គេត្រូវរង់ចាំ វាអាចប្រើពេលយូរ ហើយបើទោះជាមានក្រិត្យចេញហើយក៏ដោយ ក៏នឹងនៅតែមានសំឡេងប្រឆាំងជានិច្ច។ ការពិតរដ្ឋាភិបាលទទួលជានិច្ចគំនិតថ្មីៗទាំងនេះ ដើម្បីបំពេញចិត្ត ពីព្រោះគំនិតនេះវាមានភាពទាក់ទាញនៅលើក្រដាស ដោយមិនយល់ពិតប្រាកដពីអត្ថប្រយោជន៍របស់វាឡើយ»។
លោកទទួល ស្គាល់ថា យុទ្ធសាស្រ្ត swap អាចទទួលបានជោគជ័យ ដូចនៅក្នុងវិស័យសុខាភិបាលសាធារណៈ ប៉ុន្តែសបើតាមរូបលោក នៅក្នុងវិស័យពាណិជ្ជកម្ម បញ្ហាប្រឈមគឺខុសគ្នាខ្លាំងណាស់។ «ជាមួយនឹងយុទ្ធសាស្រ្ត"trade swap" ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មតែងតែដើរតួជាអ្នកដឹកនាំ។ ឧទាហរណ៍ ប្រសិនបើគេចង់ធ្វើអ្វីមួយទៅលើផលិតផលណាមួយដូចជាអង្ករជាដើម គេត្រូវប្រាប់ទៅក្រសួងកសិកម្មអោយធ្វើអីចេះធ្វើអីចុះ ហើយជាមួយនឹងក្រសួងផ្សេងៗទៀតវាមិនងាយទេ ព្រោះពួកគេអត់យល់ថាហេតុអីក៏ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មមកបញ្ជាពួកគេ។
សញ្ញាដ៏សុទិដ្ឋិនិយម
ចំណែក លោកដាវីដ វ៉ាន់ អ្នកសម្របសម្រួលសកម្មភាពផ្នែកផលិតផល និងសេវាកម្ម បានពន្យល់ថា៖ «មនុស្សជាច្រើនចេះតែសង្ស័យនឹងគម្រោងដែលធំថ្នាក់នេះ។ ប៉ុន្តែវិសាលភាពរបស់វាគ្មានអ្វីដែលមិនអាចជម្នះបាននោះទេ។ សម្រាប់ពេលនេះ ការយឺតយ៉ាវក៏ដោយសារការបោះឆ្នោតខែកក្កដា និងការផ្លាស់ប្តូររដ្ឋាភិបាលផងដែរ។ បន្ទាប់មក រដ្ឋាភិបាលក៏ត្រូវការហ្វឹកហ្វាត់ដើម្បីស្វែងយល់ថាអ្វីជា អត្ថប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេស ហើយបញ្ហានេះមិនមែនធ្វើទៅបានតែមួយថ្ងៃនោះទេ»។ សម្រាប់ពេលនេះ វានៅតែពិបាកក្នុងការវាស់ពីប្រសិទ្ធិភាពរបស់ trade swap។
លោក វិសាល ហ៊ិន ប្រកាសថា៖ «យើងសង្កេតឃើញពីកិច្ចប្រឹងប្រែងដ៏ខ្លាំងក្លាក្នុងការសម្រប សម្រួលរបស់ម្ចាស់ជំនួយលើបញ្ជីអាទិភាព ហើយពីអ្វីដែលត្រូវបំពេញ។ វាជាការបោះជំហានដ៏ធំមួយរួចទៅហើយ។ ការនិយាយក្នុងសំឡេងតែមួយដូចគ្នានៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាលអាចជាការ ធានាដ៏ល្អសម្រាប់លទ្ធផលដែលនឹងទទួលបាន»។ គ្រប់គ្នានិយាយរួចទៅហើយពីដំណាក់ការបន្ទាប់ : «កំណត់ជោគជ័យលឿន» ដូចជាសកម្មភាពជាក់ស្តែងដែលបង្ហាញពីសារសំខាន់របស់កម្មវិធី។ ក្នុងចំណោមសកម្មភាពទាំងនោះ ការចាប់ផ្តើមបើកទំព័រអ៊ីនធឺណែតនាពេលខាងមុខ ជាភាសាអង់គ្លេស និងភាសាខ្មែរ សម្រាប់មហាជនដើម្បីធ្វើអោយមានតម្លាភាព និងដើម្បីពន្យល់ដល់អ្នកដែលទទួលបានជំនួយឧបត្ថម្ភ អំពីអ្វីដែលពួកគេអាចទាញយកផលចំណេញពីវា ហើយទាក់ទាញវិស័យឯកជនតាមរយៈការបង្ហាញកិច្ចសន្យាដែលអាចធ្វើទៅ បាន។
ឧទាហរណ៍ផ្សេងទៀតសម្រាប់បង្ហាញពីដំណើរការល្អរបស់ "trade swap" គឺគណៈប្រតិភូបច្ចេកទេសរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មនឹងធ្វើដំណើរទៅកាន់ ប្រទេសសេណេហ្កាល់នៅថ្ងៃទី២០ដល់២៤តុលា ដើម្បីជួបជាមួយអ្នកនាំចូលថ្មីៗនៅក្នុងប្រទេសនោះ។ សេណេហ្កាល់បានបញ្ជាទិញចុងអង្ករចំនួន៦ ០០០តោនពីកម្ពុជា។ នៅទីបំផុត "trade swap" និង«ជោគជ័យលឿន»គឺគ្រាន់តែជាយុទ្ធសាស្រ្តបន្ថែម ឬជាការរីកចម្រើនពិតប្រាកដទាក់ទងនឹងការអភិវឌ្ឍ? យើងត្រូវរង់ចាំពេលខាងមុខទើបដឹង។
* មូលនិធិរូបិយវត្ថុអន្តរជាតិ មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្មអន្តរជាតិ សន្និសីទសហប្រជាជាតិស្តីពីពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍ កម្មវិធីអភិវឌ្ឍសហប្រជាជាតិ អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក។
|
|
អត្ថបទបន្ថែមវាក្យស័ព្ទមួយចំនួន
Onu : អង្គការសហប្រជាជាតិ
UNDP : កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ
Cnuced : សន្និសីទអង្គការសហប្រជាជាតិដើម្បីពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍន៍
WTO : អង្គការពាណិជ្ជកម្មពិភពលោក
CCI : សភាពាណិជ្ជកម្ម និងឧស្សាហកម្ម
AFD : ទីភ្នាក់ងារអភិវឌ្ឍន៍បារាំងប្រចាំកម្ពុជា
ONG : អង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល
PMA : ប្រទេសមិនសូវរីកចម្រើន
Swap : យុទ្ធសាស្រ្តបើកទូលាយតាមផ្នែក (កិរិយាស័ព្ទ « to swap » ក៏មានន័យដែរថាការផ្លាស់ប្តូរ)
បញ្ជីផលិតផល និងសេវាកម្មទាំង១៩ដែលមានសក្តានុពលក្នុងការនាំចេញ
ផលិតផល : ស្រាបៀរ គ្រាប់ស្វាយចន្ទី ពោត មើមដំឡូងមី ធនធាននេសាទ ទ្រនាប់ជើង សម្លៀកបំពាក់ ការចិញ្ចឹមសត្វ កៅស៊ូ សូត្រ សណ្តែកសៀង។
សេវាកម្ម : ផ្លែឈើ និងបន្លែ (ក្នុងចំណោមនោះមានផលិតផលធម្មជាតិ ស្វាយ ទិន្នផលបានមកពីត្នោត សាប៊ូ ម្រេច) ផលិតផលឈើ (ការសាងសង់សម្ភារៈអភិវឌ្ឍចីរកាលដូចជាពិដានឫស្សី ក្តារពាសលើជញ្ជាំង...) ក្រុមហ៊ុនដំឡើង(គ្រឿងកង់ ឬគ្រឿងអេឡិចត្រូនិច...) វិស័យទេសចរណ៍ ពលករ(នៅក្នុងវិស័យសំណង់ សេវាអ្នកបម្រើតាមផ្ទះ វិស័យកសិកម្ម...) ការដឹកជញ្ជូន ដំណើរការរបស់ក្រុមហ៊ុន(ក្នុងផ្នែកព័ត៌មានវិទ្យា ស្ថាបត្យកម្ម គណនេយ្យ...)។ បើចង់ដឹងព័ត៌មានបន្ថែមពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហានេះ សូមមើលក្នុងទំព័រអ៊ីនធឺណែតរបស់ក្រសួងពាណិជ្ជកម្មកម្ពុជា
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
