|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| ចៅក្រមឡាវែន៍នៅសាលាក្តីខ្មែរក្រហម : "វាកម្រមានណាស់ដែលចៅក្រមចូលរួមស្ថាបនាអ្វីមួយ!" |
| ដោយ ស្ទេហ្វានី ហ្សេ | | | ២៧-១០-២០០៨ | 
ភ្នំពេញ ថ្ងៃទី២៣ តុលា ២០០៨៖ លោកហ្សង់ម៉ាក ឡាវែន៍ ចៅក្រមអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង នៃសាលាក្តីខ្មែរក្រហម
© ចន វីង / Magnum លោក ហ្សង់ម៉ាក ឡាវែន៍ មានរូបរាងខ្ពស់ជាងមិត្តរួមការងាររបស់លោកឯទៀតនៅក្នុងសាលាក្តី ខ្មែរក្រហម នៅក្នុងរូបថតជាក្រុម ដែលត្រូវបានថតឡើងកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ថ្ងៃចុងក្រោយនៃកិច្ចប្រជុំវិសាមញ្ញលើកទី៤របស់មន្ត្រីតុលាការ នៅអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា(អ.វ.ត.ក)។ ចៅក្រមជនជាតិបារាំងមាឌមាំ ដែលធ្វើជាចៅក្រមនៅសាលាដំបូងនៃអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញរូបនេះ បានចាកចេញពីប្រទេសរបស់លោកជាមួយប្រពន្ធកូន មកទីក្រុងភ្នំពេញនៅថ្ងៃទី១ កក្កដា។ ប៉ុន្តែ លោកបានមកកម្ពុជាជាលើកដំបូង តាំងពីខែមិថុនា ២០០៦ គឺនៅពេលធ្វើពិធីសម្បថរបស់មន្ត្រីតុលាការ អ.វ.ត.ក និងការរៀបចំតាក់តែងវិធានផ្ទៃក្នុង ដែលត្រូវចំណាយពេលវេលាយ៉ាងយូរ។ ស្ថិតក្នុងសម្លៀកបំពាក់អាវកឌុបម៉ាក Vichy ពណ៌ផ្ទៃមេឃសម្លុះក្នុងខោជើងវែងពណ៌ស ក្រវ៉ាត់កស មើលទៅលោកហ្សង់ម៉ាក ឡាវែន៍ ពិតជាមនុស្សម្នាក់សុភាពរាបសានិងល្អឥតខ្ចោះ ជាមួយនឹងពាក្យសម្តីគួរសម។ លោកបានទទួលរាក់ទាក់យើងនៅក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ។ គ្រាន់តែជួបយើងភ្លាម លោកប្រកាសប្រាប់ដោយទឹកមុខរួសរាយរួចស្រេចថា លោកមិនទម្លាប់នឹងការធ្វើបទសម្ភាសន៍ទេ ហើយកាន់តែមិនធ្លាប់ទៅទៀតពេលគេសុំថតរូប ប៉ុន្តែលោកយល់ព្រមអោយគេថតទាំងរាងឆ្គងៗ។
សៀវភៅស្តីពី ប្រទេសកម្ពុជា ខ្មែរក្រហម និងស្តីពីប្រាសាទអង្គរវត្ត ត្រូវបានតម្រៀបដាក់លើតុបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវយ៉ាងមានរបៀបរៀបរយ ហើយប្រតិទិនរបស់ អ.វ.ត.ក ដាក់នៅលើជ្រុងម្ខាងនៃតុវែង។
«បទពិសោធន៍តែមួយ»
ទាក់ ទងនឹងការបានមុខតំណែងនៅ អ.វ.ត.ក លោកបានសារភាពក្នុងទឹកមុខសើចញឹមៗថា លោកមិនមានភាពជឿជាក់ទេនៅពេលលោកដាក់បេក្ខភាពរបស់លោក។ ការតែងតាំងនេះត្រូវនឹងការចង់ស្វែងយល់របស់លោកអំពីប្រទេសមួយ ដែលលោកជាប់ចិត្តជាយូរមកហើយ រួមទាំងចំណង់ចំណូលចិត្តរបស់លោកតាំងពីយូរមកហើយទៅលើច្បាប់ ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ ដែលជា«យុត្តិធម៌មួយកំពុងស្ថាបនាឡើង»។ ចំណង់ចំណូលចិត្តនេះហើយដែលនាំអោយលោកធ្វើកម្មសិក្សាជាច្រើននៅ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌសម្រាប់អតីតប្រទេសយូហ្គោស្លាវី ឬក៏នៅតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិជាដើម។ តើលោកភ័យខ្លាចដែរទេចំពោះគំនិតមកចូលរួមក្នុងតុលាការកូនកាត់ ដ៏ធំនេះរឹទេ? លោកបានឆ្លើយយ៉ាងសាមញ្ញថា លោកមានអារម្មណ៍ថាកំពុងតែពាក់អាវមួយយ៉ាងធ្ងន់ និងមានទំនួលខុសត្រូវយ៉ាងធំមួយ។
«ពីដំបូង ខ្ញុំត្រូវបានទាក់ទាញដោយគំនិតនៃការចង់បង្កើតអ្វីមួយ។ វាគឺជារឿងកម្រណាស់ដែលចៅក្រមចូលរួមក្នុងការស្ថាបនាអ្វីមួយ !»។ លោកកត់សម្គាល់ថា វាគឺជាបទពិសោធន៍កម្រ ហើយត្រូវតែមានបន្តទៀត ជាពិសេសទាក់ទងនឹងអនាគតរបស់ប្រព័ន្ធស៊ើបអង្កេតនៅក្នុងប្រព័ន្ធ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ។ កត្តាផ្សេងទៀតដែលធ្វើអោយលោកមានឆន្ទៈដាក់បេក្ខភាពមកកាន់ អ.វ.ត.ក គឺថាប្រទេសបារាំងនិងប្រទេសកម្ពុជាមានប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ស្រដៀង គ្នា។ ដូច្នេះហើយទើបលោកគូសបញ្ជាក់ថា វាមិនមែនជារឿងចៃដន្យទេ ដែលមានចៅក្រមបារាំងបីរូបត្រូវគេតែងតាំងអោយមកធ្វើការនៅក្នុង តុលាការនេះ។
ស្វែងយល់ពីតុលាការនៃប្រព័ន្ធច្បាប់ Common law និងតុលាការនៃប្រព័ន្ធច្បាប់Civil law
លោក ចៅក្រមហ្សង់ម៉ាក ឡាវែន៍ បានរៀបរាប់ពីប្រវត្តិការងាររបស់លោកយ៉ាងខ្លីថា លោកធ្លាប់ធ្វើជាចៅក្រមអនុវត្តទោសនៅទីក្រុងអង់ហ្សេ (Angers) ចំនួន១០ឆ្នាំ ជាទីប្រឹក្សារបស់សាលាឧទ្ធរណ៍នៅទីក្រុងរ៉ែន(Rennes) ៤ឆ្នាំ ជាអនុប្រធានតុលាការហ្ក្រង់អាំងស្តង់(Grande Instance du Mans) នៅទីក្រុងម៉ាន៤ឆ្នាំ ហើយមុននឹងមកប្រទេសកម្ពុជា លោកគឺជាទីប្រឹក្សាសាលាឧទ្ធរណ៍នៅទីក្រុងអង់ហ្សេ(Angers)និងប្រធាន តុលាការព្រហ្មទណ្ឌនៅសាត(Sarthe)។ បច្ចុប្បន្ន ជាមួយនឹងមុខងារថ្មីនៅកម្ពុជា សំណួរមួយដែលលោកតែងតែគិតជានិច្ចនោះគឺ«តើគេយល់ពីខ្ញុំទេនៅ ក្នុងច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយមិត្តរួមការងារមកពីប្រព័ន្ធច្បាប់ common law យល់ពីខ្ញុំដែរទេ?
លោកមានប្រសាសន៍ដោយប្រយ័ត្ន ប្រយែងថា ការពិភាក្សានៅក្នុងតុលាការអាចជា«រឿងគួរអោយចាប់អារម្មណ៍»ផង និង«រឿងចម្លែក»ផង...។ លោកមិនលាក់បាំងទេពីការភ្ញាក់ផ្អើលនៅពេលសង្កេតឃើញថា មានចំណុចជាច្រើនដែលមិត្តរួមការងាររបស់លោកមកពីប្រព័ន្ធច្បាប់ អង់គ្លេសCommon law មិនមានដូចលោក ឧទាហរណ៍ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី(civile law)ជាដើម។ ក្រៅពីនេះ នៅមានការយល់ពីពាក្យមួយប្លែកៗពីគ្នាទៅតាមស្មារតីច្បាប់ដែល ពួកគេអនុវត្ត។
លោកលើកយកឧទាហរណ៍មួយទៀតមកបង្ហាញតាម របៀបកំប្លែងលេង។ ចៅក្រមមកពីប្រព័ន្ធច្បាប់ Common law មានការប្រយ័ត្នប្រយែងខ្លាំងណាស់ ពួកគេមិនចង់ទៅសារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍នៅទីក្រុងភ្នំពេញ (អតីតមន្ទីរស២១ ស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ឌុចដែលជាជនម្នាក់ត្រូវគេចោទ)ទេ ដោយចាត់ទុកថាវាជាកន្លែងកើតឧក្រិដ្ឋកម្ម...។ ពួកគេបដិសេធក្នុងអានឯកសារច្រើនជ្រុលពេកអំពីរបបខ្មែរក្រហម ដោយខ្លាចថាវានឹងអាចបាត់បង់ភាពឥតលម្អៀងរបស់ខ្លួន កាលណាអានច្រើនពេកពីអ្វីដែលគេសរសេរអំពីសម័យកាលដ៏ខ្មៅងងឹត នៃប្រវត្តិសាស្រ្តខ្មែរនេះ។ «តើចៅក្រមមកពីប្រព័ន្ធច្បាប់ Common law អាចប្រើវិធីដែលរៀបចំឡើងសម្រាប់ច្បាប់រដ្ឋប្បវេណី(civil law)យ៉ាងដូចម្តេចទៅ?»។ នេះជាបញ្ហាស្មុគស្មាញមួយដែលចោទឡើង។
ទឹក មុខរបស់លោកក៏ភ្លឺថ្លាឡើងវិញ។ «ការប្រទាំងប្រទើសគ្នារវាងប្រព័ន្ធច្បាប់ទាំងពីរនេះគឺជាការបើក ច្រកមួយដែលអនុញ្ញាតអោយគេដាក់អង្គហេតុមួយចំនួនទៅក្នុងបរិបទ មួយមានលក្ខណៈទូលំទូលាយជាង ហើយអាចកំណត់ដឹងថា វាប្រហែលជាមាននីតិវិធីតាមរបៀបផ្សេងទៀត។ យុត្តិធម៌មិនមែនងាប់ស្តូកដូចគេគិតនោះទេ!»។
បញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗ
នៅពេល យើងសុំអោយលោកបង្ហាញបញ្ហាប្រឈមសំខាន់ៗរបស់តុលាការនេះ លោកក៏លើកឡើងភ្លាមដោយឥតព្រាងទុក ពី«បញ្ហាពេលវេលាដែលមិនអាចជៀសផុត»។ លោកបានរៀបរាប់ដោយមិនគោរពតាមលំដាប់លំដោយថា វិនិច្ឆ័យទោសឧក្រិដ្ឋដែលបានកើតឡើងតាំងពីជាង៣០ឆ្នាំមុន វិនិច្ឆ័យទោសជនត្រូវចោទ ដែលមានអាយុច្រើនហើយមានសុខភាពទន់ខ្សោយ សាក្សីក៏អាយុកាន់តែច្រើន ហើយជនជាតិខ្មែរជាច្រើនទន្ទឹងរង់ចាំចង់ឃើញដំណើរការរបស់តុលាការ មួយប្រព្រឹត្តទៅដោយមានប្រសិទ្ធភាព។ បន្ថែមពីលើបញ្ហាទាំងនេះ នៅមាន«កង្វល់ដែលថាគេត្រូវធ្វើយ៉ាងណាប្រើនីតិវិធីល្អបំផុត ដើម្បីកុំអោយមានការយឺតយ៉ាវធ្វើអោយមហាជនឆ្ងល់ ប៉ុន្តែនីតិវិធីនោះក៏ត្រូវចេញពីច្បាប់ដែលគេត្រូវតែអនុវត្តផង ដែរ»។
លោកបន្តទៀតថា បញ្ហាប្រឈមទី២គឺ«ការអោយគេយល់»។ «ជោគជ័យរបស់ អ.វ.ត.ក នឹងអាស្រ័យលើទំនុកចិត្តរបស់ប្រជាជនខ្មែរ»។ រីឯមិត្តរួមការងារជាជនជាតិខ្មែរវិញ លោកបង្ហើបអោយដឹងថា ពួកគេសួរខ្លួនឯងពីរបៀបដែលនឹងត្រូវរៀបចំដឹកនាំសវនាការទំហំ ធំបែបនេះ។ «ពួកគេដឹងថា សវនាការនេះនឹងមានមនុស្សចាំមើលច្រើន ប្រជាជនទន្ទឹងរង់ចាំច្រើនណាស់ពីពួកគេ។ ពួកគេមានអារម្មណ៍ថាខ្លួនឯងមានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់ ហើយមិនត្រូវអោយប្រជាជនខកបំណងនោះទេ»។ បន្ទាប់មក លោកបន្ថែមថា «ពួកគេដឹងច្បាស់ថា ពួកគេនឹងទទួលបានភាពជឿជាក់តាមរយៈតុលាការនេះ»។
លោកបន្ត ទៀតដោយលើកឡើងពីទឡ្ហីករណ៍ទាក់ទងនឹងអំពើពុករលួយនៅ អ.វ.ត.ក ។ «ជាច្រើនលើកច្រើនសា យើងបាននិយាយជ្រាំដែលៗថា យើងយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហានេះ»។ លោករម្លឹកថា អ្នកស្រីចៅក្រមស៊ីលវីយ៉ា ខាតរ៉ាយថ៍ ជនជាតិញូវហ្សេឡែន ដែលជាចៅក្រមនៅសាលាដំបូងដែរនោះ ធ្លាប់បានមានប្រសាសន៍យ៉ាងដូច្នេះនៅក្នុងពេលបើកសម័យប្រជុំ ពេញអង្គលើកទី៤ របស់បុគ្គលិកតុលាការកាលពីថ្ងៃទី១ កញ្ញា។
លោក ឈប់មួយភ្លែតហាក់កំពុងសញ្ជឹងគិត។ «ខ្ញុំជឿជាក់ថា បន្ទាប់ពីបទសម្ភាសន៍នេះ ខ្ញុំប្រហែលមានចម្លើយផ្សេងទៀតសម្រាប់ជូន...»។
ចេញពីបញ្ហា ប្រឈមនានា យើងនិយាយទៅដល់ឧបសគ្គដែលត្រូវជៀសវាងដើម្បីកុំអោយតុលាការនេះលង់ ទឹក។ «ជាដំបូង យើងត្រូវប្រមូលផ្តុំគុណវិបត្តិរបស់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ទាំងពីរ។ [...] បន្ទាប់មកទៀត ករណីលោកមីឡូសេវិក [ស្លាប់មុនពេលសវនាការរបស់គាត់ចាប់ផ្តើម] ត្រូវតែយកចិត្តទុកដាក់ ហើយគ្រប់គ្នាត្រូវគិតពីបញ្ហានេះ។ ត្បិតពេលវេលាជាបញ្ហាប្រឈមក៏ពិតមែន ប៉ុន្តែវាក៏មិនមែនជាហេតុផលដែលគេចេះតែធ្វើអីផ្តេសផ្តាស់ដែរ »។ ជាចុងក្រោយ លោកលើកយកពីបញ្ហាបកប្រែភាសា។ បើតាមរូបលោក គេប៉ាន់ស្មានខុសពីទំហំការងារបង្កឡើងដោយសារការប្រើប្រាស់ ភាសាបីជាផ្លូវការ គឺខ្មែរ អង់គ្លេស និងបារាំង។ លោកគូសបញ្ជាក់ថា វាច្បាស់ណាស់ថា គេមិនអាចបកប្រែទាំងអស់ទេ ដូច្នេះគឺត្រូវផ្តោតលើអ្វីដែលជាអាទិភាព។
សាលាក្តីខ្មែរក្រហមស្ថិតនៅលើដំណើរផ្លូវដ៏ល្អ
ជា ការឆ្លើយតបនឹងអ្នកទស្សន៍ទាយថាសវនាការកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំ ខ្មែរក្រហមនឹងមិនអាចបើកធ្វើឡើងនោះ លោកសង្ឃឹមថាពួកគេនឹងយល់ខុស។ លោកលើកយកហេតុការណ៍មួយចំនួនមកបញ្ជាក់។ «សាលាក្តីនេះជាតុលាការលក្ខណៈអន្តរជាតិលើកដំបូង ដែលជនរងគ្រោះមានសិទ្ធិចូលរួមជាភាគីមួយ! វាមិនងាយស្រួលធ្វើទៅកើតទេ សម្រាប់ករណីបទឧក្រិដ្ឋទ្រង់ទ្រាយធំ ហើយអ្នកពាក់ព័ន្ធមានចំនួនច្រើន ។ ហេតុនេះហើយបានជាពួកយើងដាក់បញ្ចូលលទ្ធភាពនៃការប្រមូលផ្តុំដើម បណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ ចូរអ្នកសាកស្រមៃពីបុគ្គល២ ០០០ នាក់ដាក់បណ្តឹងរៀងៗខ្លួនទៅមើល? វាមិនអាចគ្រប់គ្រងបានឡើយ ហើយវាប្រឆាំងនឹងផលប្រយោជន៍របស់ជនរងគ្រោះ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត វាច្បាស់ណាស់ថា ការចង់បានការសងជំងឺចិត្តមិនអាចសមបំណងទេ។ សំណងនេះនឹងជាលក្ខណៈបុគ្គល និងលក្ខណៈសមូហភាព។ ត្រង់ចំណុចនេះក៏ត្រូវបង្កើតដែរ ប៉ុន្តែវាមានកន្លែងសម្រាប់ការបង្កើតថ្មី!»។
ជាចុងក្រោយ លោកមានប្រសាសន៍ខ្លាំងៗថា «នៅឆ្នាំ២០០៦ មនុស្សតិចណាស់គិតថា មនុស្ស៥នាក់នឹងត្រូវក្លាយជាជនដែលត្រូវចោទ ហើយអ្នកទាំង៥នាក់នោះមានទំនួលខុសត្រូវខ្ពស់[នៅ សម័យខ្មែរក្រហម]។ ពីថ្ងៃមួយទៅមួយថ្ងៃ វាពិបាកនឹងមើលឃើញពីការវិវត្ត។ យើងមានកង្វល់ជាប្រចាំក្នុងការរៀបចំសវនាការអោយបានល្អ ដែលនឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅក្នុងឆមាសទី១នៃឆ្នាំក្រោយនេះ»។ ក្នុងអំឡុងពេលរង់ចាំ សាលាដំបូងរបស់លោកត្រូវធ្វើការវិភាគលើឯកសារចំនួន៨០ ០០០ ទំព័រពាក់ព័ន្ធនឹងឌុច ដែលជាសំណុំរឿង១ ប្រកាសបើកសវនាការមុនគេ។
|
|
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
