|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| តើការគ្រប់គ្រងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទព្រះវិហាររួមគ្នារវាងខ្មែរ-ថៃគឺជាដំណោះស្រាយដ៏ល្អរឺ? |
| ដោយ អារណូ ឌុយប៊ុស(អ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មានប្រចាំតំបន់នៃសារព័ត៌មាន Liberation) | | | ០៥-១១-២០០៨ | 
ប្រាសាទព្រះវិហារ (កម្ពុជា) ថ្ងៃទី៩ មីនា ២០០៨៖ លោកនេន និមិត្តទៅសូត្រធម៌ © ចន វីង / Magnum លោក សាស្រ្តាចារ្យ ព្យែរ៍ ភីឆាដ (Pierre Pichard) គឺជាស្ថាបត្យករមួយរូប និងជាសមាជិកសាលាបារាំងចុងបូព៌ា (Efeo) ដែលបានមកបំពេញការងារនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងនៅប្រទេសឥណ្ឌា អស់រយៈពេលជាច្រើនទសវត្សមកហើយ។ ជាពិសេស លោកធ្លាប់បានដឹកនាំការដ្ឋានជួសជុលប្រាសាទភីម៉ៃ និងភ្នំវ៉ាន់ ដែលសុទ្ធសឹងជាអតីតប្រាសាទខ្មែរ បច្ចុប្បន្ន ស្ថិតនៅលើទឹកដីប្រទេសថៃ។ លោកក៏បានចូលរួមបេសកកម្មរបស់ Efeo នៅក្រុងអង្គរ មុននឹងការបើកការិយាល័យ Efeo នាទីក្រុងបាងកក នៅឆ្នាំ១៩៩៧។ មុននឹងការចាប់ផ្តើមកិច្ចប្រជុំថ្មី ស្តីពីជម្លោះព្រំដែនរវាងប្រទេសថៃ និងប្រទេសកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី១០ ដល់ថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកាខាងមុខនេះ នៅខេត្តសៀមរាប។ អ្នកជំនាញការផ្នែកស្ថាបត្យកម្មខ្មែរ ក៏ដូចជាវប្បធម៌ថៃរូបនេះ បានធ្វើការវិភាគរបស់ខ្លួន ស្តីពីសំណុំរឿងដ៏រស៊ើបនេះ ដោយមិនបានភ្លេចលើកឡើងថាព្រះវិហារ គឺជារមណីដ្ឋានដ៏អស្ចារ្យមួយ។ កាសែតៈ តើលោកកំណត់អត្តសញ្ញាណប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលស្ថិតនៅលើព្រំប្រទល់រវាងប្រទេសកម្ពុជា និងប្រទេសថៃ ដោយឈរលើគោលការណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្ត ស្ថាបត្យកម្ម និងវប្បធម៌ បានយ៉ាងដូចម្តេច?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ អ្វីដែលគួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុតនោះ គឺប្រាសាទនេះពិតជារមណីយដ្ឋានដ៏អស្ចារ្យ និងមានតែមួយ ក្នុងចំណោមប្រាសាទទាំងអស់របស់ប្រទេសកម្ពុជាសម័យបុរាណ ព្រោះព្រះវិហារស្ថិតនៅត្រង់ចំណុចមួយដ៏ខ្ពស់បំផុត ស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ប្រាសាទព្រះវិហារបែរមុខទៅទិសខាងជើង បង្ហាញអោយឃើញថាការកសាងសំណង់ប្រាសាទ និងបូជនីយដ្ឋាននានា ផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងសណ្ឋានដី និងតំបន់។ ចាប់ពីភាគខាងជើងមក ពោលគឺចាប់ពីប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះ ដែលពីសម័យកាលនោះ ជាខេត្តមួយរបស់អាណាចក្រខ្មែរ គេឃើញមានជំរាលមិនសូវជាចោតមួយ ដែលគេបានរៀបចំសាងសង់បង្កាន់ដៃជណ្តើរ ទ្រូងផ្លូវ និងជណ្តើរឡើងឆ្ពោះរហូតដល់ប្រាសាទ និងរហូតដល់កន្លែងជាទីសក្ការៈដ៏តូចមួយ ដែលមិនសូវជាធំប៉ុន្មាន តែស្ថិតនៅលើចំណុចខ្ពស់បំផុតមួយ ហើយនៅក្រោយត្រង់កន្លែងនោះ មានចំណោតមួយដ៏ខ្ពស់ កំពស់ប្រមាណជាង២០០ម៉ែត្រ។ នៅផ្នែកខាងក្រោមចំណោតនោះ គឺជាទឹកដីវាលទំនាបនៃប្រទេសកម្ពុជា។
ដូចនេះ មានន័យថា តំបន់នេះគឺមានតែមួយ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ការប្រើបា្រស់ប្រាសាទនេះពិតជាគួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុត៖ គេឃើញថារាល់គោបុរៈទាំងអស់ត្រូវបានកសាងឡើងដោយផ្អែកទៅតាមតំបន់។ ឧទាហរណ៍ គោបុរៈទាំងអស់ស្ថិតនៅលើទីខ្ពស់ គឺនៅជុំវិញប្រាសាទកណ្តាល ក្បែរមាត់ចំណោត។ ប្រាសាទស្ថិតនៅដោយផ្ទាល់លើផ្ទាំងថ្មខ្ពស់ ដែលត្រូវឆ្លាក់ឡើង ដើម្បីបង្កើតជាមូលដ្ឋានគ្រឹះប្រាសាទជាទីសក្ការៈ។ ប្រាសាទព្រះវិហារគឺពិតជាផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងភ្នំនេះប្រាកដមែន ហើយពិតជាសំណង់ស្ថាបត្យកម្មដ៏គួរអោយកោតស្ញប់ស្ញែងផងដែរ។
ក្រៅពីនេះ ប្រាសាទនេះផ្ទាល់ក៏មានសំណង់ប្រាសាទពិសេសជាច្រើន(គោបុរៈ) ដែលគេមិនធ្លាប់ឃើញមាននៅក្នុងចំណោមប្រាសាទខ្មែរភាគច្រើន ដូចជាគោបុរៈដ៏ធំពីរ នៅជុំវិញបវិវេណរាងចតុកោណមួយ ដែលគេធ្លាប់ហៅថាប្រាសាទ អស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ ប៉ុន្តែ ប្រហែលមិនមែនជាប្រាសាទនោះទេ។ ដូចនេះ គេមិនស្គាល់ពីការប្រើប្រាស់ឈ្មោះពិតប្រាកដនោះទេ។ រាល់ការអភិវឌ្ឍន៍បង្កាន់ដៃជណ្តើរនិង ជណ្តើរឡើងលើប្រាសាទពិតជាគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ណាស់ និងអស្ចារ្យក្រៃលែង។ ដូចនេះ ព្រះវិហារពិតជាប្រាសាទដ៏សំខាន់ ដែលមានតម្លៃមិនអាចកាត់ថ្លៃបាន នៅក្នុងសម័យអាណាចក្រខ្មែរបុរាណ។ ប្រាសាទវត្តភូ ដែលបច្ចុប្បន្នស្ថិតនៅប្រទេសឡាវ មានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលខ្លាំងបំផុត៖ ប្រាសាទនេះមានស្ថាបត្យកម្ម និងទីតាំងប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងប្រាសាទព្រះវិហារ ព្រោះវត្តភូត្រូវបានកសាងឡើងនៅលើជំរាលភ្នំ គឺមិនមែននៅលើកំពូលភ្នំ និងនៅមាត់ចំណោតដូចប្រាសាទព្រះវិហារនោះទេ ប៉ុន្តែ ស្ថិតនៅលើជំរាលភ្នំ ក្បែរទន្លេមេគង្គ ដូចនេះ ប្រាសាទវត្តភូក៏ជាសំណង់ប្រាសាទដ៏អស្ចារ្យផងដែរ។
ខ្ញុំគិតថា អ្វីដែលសំខាន់បំផុត គឺ តំបន់នេះផ្ទាល់តែម្តង។ ដោយឡែក គឺតំបន់នេះហើយ ដែលធ្វើអោយមានការជជែកវែកញែកនាពេលថ្មីៗនេះ រវាងប្រទេសទាំងពីរ ដោយហេតុថាប្រាសាទស្ថិតនៅលើខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែន។
តាម ប្រវត្តិសាស្រ្ត ព្រះវិហារគឺជាប្រាសាទដ៏សំខាន់មួយ ព្រោះវាត្រូវបានកសាងឡើងនៅសម័យកាលដែលស្ថាបត្យកម្មនិងសិល្បៈខ្មែរ រុងរឿង ជាពិសេស នៅដើមពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១។
កាសែតៈ ការកសាងប្រាសាទនេះឡើង ត្រូវចំណាយពេលវេលាយូរគួរសម អាចរហូតដល់ទៅ២សតវត្ស តើពិតដែររឺទេ?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ ពិតជាចំណាយពេលយូរ គឺចាប់ពីសតវត្សទី៩ ដល់សតវត្សទី១២ មានន័យថានៅអំឡុងពេលអាណាចក្រខ្មែរកំពុងតែមានការរីកចម្រើននិងរុងរឿង ជាខ្លាំង។ មានការកែសម្រួល និងបន្ថែមខ្លះៗ ប៉ុន្តែ ប្រាសាទភាគច្រើនដែលគេមើលឃើញបច្ចុប្បន្ន នៅក្នុងស្ថានភាពសព្វថ្ងៃនេះ ត្រូវបានកសាងឡើងនៅដើមពាក់កណ្តាលសតវត្សទី១១ ដោយព្រះបាទសូរ្យវរ្ម័នទី១ (១០០២-១០៤៩) ប្រហែលជាចន្លោះឆ្នាំ១០០០ ដល់ឆ្នាំ១០៥០។
កាសែតៈ តើលោកវាយតម្លៃរចនាបថបូជនីយដ្ឋានទាំងនេះយ៉ាងដូចម្តេចដែរ? តើវាជារចនាបថសម័យអង្គរ មុនអង្គរ រឺរចនាបថផ្ទាល់ខ្លួន?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ គឺជាប្រាសាទមួយដែលមានរចនាបថសម័យអង្គរ ប៉ុន្តែ មិនមែនជាប្រាសាទសម័យអង្គរធម្មតាដូចប្រាសាទនានានោះទេ ព្រោះប្រាសាទនេះស្ថិតនៅលើកំពូលភ្នំ ខណៈពេលដែលប្រាសាទផ្សេងៗ នៅសម័យអង្គរ ត្រូវបានកសាងឡើងនៅលើវាលទំនាប ។ ប្រាសាទទាំងនោះលាតសន្ធឹងលើផ្ទៃរាប និងប្រសព្វគ្នា នៅចំណុចកណ្តាល ដូចប្រាសាទអង្គរវត្ត។ នៅទីនេះ គេត្រូវសម្របទៅតាមតំបន់ ជាហេតុធ្វើអោយរមណីយដ្ឋាននេះមានទិដ្ឋភាពដ៏វិសេសវិសាលបំផុត។ ប៉ុន្តែ ស្ថាបត្យកម្មប្រាសាទនេះគឺជារចនាបថអង្គរ ជាមួយនឹងគោបុរៈដែលគេមិនឃើញមាននៅកន្លែងដទៃទៀត។ ជាចុងក្រោយ ចម្លាក់នៅស៊ុមទ្វារ មេបង្អួច និងគ្រប់ផ្នែកទាំងអស់ ក៏គួរអោយចាប់អារម្មណ៍ផងដែរ។ ចម្លាក់ជារចនាបថបុរាណនៃសម័យអង្គរដ៏រុងរឿង។
កាសែតៈ ប្រភពដើមនៃប្រាសាទនេះ គឺជាប្រាសាទបែបសិវៈ។ តើមានការលាយឡំគ្នារវាងព្រះពុទ្ធសាសនា និងហិណ្ឌូសាសនា រឺមួយបែបហិណ្ឌូសាសនាសុទ្ធសាធ?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ បែបហិណ្ឌូសាសនាសុទ្ធសាធ។ រាល់រូបបដិមាទាំងអស់ នៅតាមមេបង្អួច នៅតាមស៊ុមទ្វារ មានលក្ខណៈបែបហិណ្ឌូ។ នៅទីនោះ គេឃើញមានព្រះវិស្ណុ និងព្រះសិវៈ។ នេះគឺជាបា្រសាទបែបហិណ្ឌូបុរាណ ហើយខ្ញុំមិនជឿជាក់ថាមានលាយព្រះពុទ្ធសាសនានោះទេ។
កាសែតៈ ជាទូទៅ ប្រជាជនថៃដឹងថាវប្បធម៌មួយផ្នែកធំរបស់ខ្លួន មានប្រភពកំណើតចេញមកពីអាណាចក្រខ្មែរ ដែលមានវប្បធម៌យកលំនាំតាមប្រទេសឥណ្ឌា ប៉ុន្តែ នៅពេលជាមួយគ្នានេះ គឺនៅសម័យទំនើប ពួកគេបែរជាសើចចំអកអោយប្រជាជនកម្ពុជា និងចង់លុបបំបាត់ឥទ្ធិពលវប្បធម៌ខ្មែរនេះចោល។ តើលោកយល់យ៉ាងណាដែរ ចំពោះចរិតបែបនេះ?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ ករណីនេះមិនសូវជាខ្លាំងក្លា ដូចកាលពី៣០ឆ្នាំ រឺ៤០ឆ្នាំមុនទេ។ នៅសម័យកាលនោះ គេមិនចង់និយាយពីរចនាបថខ្មែរនៅប្រទេសថៃ ប៉ុន្តែ គេរម្លឹកពី «រចនាបថលុពបារី» ព្រោះមានប្រាសាទរចនាបថខ្មែរស្ថិតនៅក្នុងខេត្តថៃឈ្មោះលុពបារី...។ ដូចនេះ វាក៏ប្រែក្លាយទៅជា «រចនាបថលុពបារី» ដើម្បីជៀសវាងនិយាយពីខ្មែរ។ សព្វថ្ងៃនេះ មនុស្សជាច្រើនកាន់តែទទួលស្គាល់រចនាបថនេះ ព្រោះគេមិនអាចបង្ហាញប្រាប់អ្នកទេសចរ នូវរាល់ប្រាសាទដែលត្រូវបានជួសជុលឡើងវិញ ដូចជាប្រាសាទភីម៉ៃ ភ្នំវ៉ាន់ ដែលសុទ្ធសឹងជាប្រាសាទធំពីរនៅលើទឹកដីថៃ ថាជាប្រាសាទខ្មែរនោះទេ។
ប៉ុន្តែ ខ្ញុំគិតថា នេះគឺជារឿងជាតិនិយមរបស់ភាគីទាំងសងខាង មិនថាកម្ពុជា រឺថៃនោះទេ។ ពិតជារឿងគួរអោយសោកស្តាយមែនទែន ជាពិសេសសម្រាប់ប្រាសាទព្រះវិហារ […]។ ខ្ញុំយល់ឃើញថាដំណោះស្រាយដ៏ល្អប្រសើរបំផុត សម្រាប់រមណីយដ្ឋានជាប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏សំខាន់នេះ គឺតំបន់ជុំវិញរមណីយដ្ឋាននេះគួរតែដាក់អោយគ្រប់គ្រងរួមគ្នារវាង ប្រទេសថៃនិងប្រទេសកម្ពុជា -ព្រំដែនមិនគួរឆ្លងកាត់រមណីយដ្ឋាននេះ -រមណីយដ្ឋាននេះគួរបែងចែកជាពីរ -ជនជាតិថៃអាចចូលតំបន់នេះ ពីភាគខាងជើង និងធ្វើដំណើររហូតដល់ប៉ុស្តិ៍ប្រចាំការកម្ពុជានៃភាគខាងត្បូង -ប្រជាជនជាតិកម្ពុជានិងភ្ញៀវទេសចរដែលស្នាក់នៅប្រទេសកម្ពុជា អាចចូលមកទស្សនាបាន រហូតដល់ប៉ុស្តិ៍ប្រចាំការថៃ ដែលស្ថិតនៅភាគខាងជើង។ បើពិនិត្យមើលពីចម្ងាយ ការរៀបចំគ្រប់គ្រងតំបន់ជាលក្ខណៈទ្វេភាគី គឺជាដំណោះស្រាយដ៏ល្អប្រសើរ ដើម្បីអាចរៀបចំរមណីដ្ឋានបុរាណ និងប្រវត្តិសាស្រ្តនេះទាំងមូល អោយបានកាន់តែល្អប្រសើរ គួរអោយចាប់អារម្មណ៍បំផុត សម្រាប់ភ្ញៀវទេសចរ។
កាសែតៈ តើអង្គការយូណេស្កូនឹងយល់ស្របចំពោះដំណោះស្រាយនេះដែររឺទេ?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ ខ្ញុំសង្ឃឹមថាអង្គការយូណេស្កូនឹងយល់ស្រប
កាសែតៈ តើគេអាចនិយាយពីសំណង់សិប្បនិម្មិតនៃវប្បធម៌ថៃបានដែររឺទេ? ព្រោះថៃ ត្រូវការលុបបំបាត់ កាត់បន្ថយឥទ្ធិពលខ្មែរ តាមរយៈការយកវប្បធម៌ខ្មែរមកធ្វើជារបស់ខ្លួន រឺថាវប្បធម៌របស់ខ្លួនមានប្រភពមកពីឥណ្ឌា
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ ពិតជាបាន! វប្បធម៌ថៃពិតជាយកលំនាំតាមវប្បធម៌ខ្មែរស្ទើរទាំងសុ្រង ដែលជាវប្បធម៌មានប្រភពកំណើតមកពីប្រទេសឥណ្ឌា។ ជាការពិតណាស់ មកទល់សព្វថ្ងៃនេះ គេឃើញនៅមានពិធីបុណ្យសាសនា និងជំនឿសម័យបុរាណខ្លះ ដូចជាពិធីបុណ្យសាសនាដ៏ល្បីឈ្មោះថា បុណ្យភី ដែលមិនមែនខ្ចីពីប្រទេសឥណ្ឌាដោយផ្ទាល់នោះទេ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំនៅតែជឿថាអ្នកប្រវត្តិសាស្រ្តថៃដែលធ្វើការម៉ឺងម៉ាត់ កាន់តែយល់ស្របចំពោះការអះអាងនេះបន្តិចម្តងៗ ហើយមានទស្សនៈបែបវិទ្យាសាស្រ្តល្មមគ្រប់គ្រាន់។ គេត្រូវដឹងថាតើគេប្រាប់សំណួរនេះដល់កុមារ នៅក្នុងសៀវភៅបឋមសិក្សាយ៉ាងដូចម្តេច។ តើគេអាចនិយាយប្រាប់ក្មេងៗទាំងនោះបានយ៉ាងដូចម្តេច ចំពោះអាណាចក្រខ្មែរ ដែលមានផ្ទៃដីលាតសន្ធឹងមួយភាគធំនៃប្រទេសថៃសព្វថ្ងៃនេះ? តើបញ្ហាគួរតែត្រួវលុបបំបាត់ចោលរឺ? នេះគឺជាសំណួរថ្មីមួយ ដែលគេនឹងត្រូវសិក្សា...
កាសែតៈ ប្រទេសបារាំងដើរតួនាទីផ្នែកនយោបាយដ៏សំខាន់ នៅក្នុងតំបន់នេះ កាលពីទសវត្សកន្លងទៅ ហើយជនជាតិថៃខ្លះគិតថា បញ្ហាប្រាសាទព្រះវិហារគឺជាកេរតំណែងបន្សល់ទុកពីអាណានិគម បារាំងលើប្រទេសកម្ពុជា។ តើលោកគិតថាប្រទេសបារាំងដើរតួនាទីអ្វី កាលពីអតីតកាល? ប្រទេសបារាំង ត្រូវបានគេមើលឃើញថាមានទំនាក់ល្អជាមួយប្រទេសថៃ និងជាអតីតអាណាព្យាបាលដ៏មានឥទ្ធិពលរបស់ប្រទេសកម្ពុជា តើប្រទេសនេះមិនអាចដើរតួនាទីជាអ្នកសម្របសម្រួលនៅក្នុងជម្លោះនេះបាន ដោយសារទីស្នាក់ការនៃអង្គការយូណេស្កូស្ថិតនៅទីក្រុងប៉ារីសរឺ?
ព្យែរ៍ ភីឆាដៈ ដោយសារតែវត្តមានអាណានិគមបារាំងលើទឹកដីកម្ពុជា ខ្ញុំមិនជឿជាក់ថាប្រទេសបារាំងនឹងប្រកាន់គោលជំហរបានត្រឹមត្រូវ នោះទេ។ ជាការពិតណាស់ តាមគំនិតផ្ទាល់ខ្លួន អ្នកជំនាញការបារាំង បានមកជួយជនជាតិកម្ពុជាជាពិសេស។ ខ្ញុំជឿថា នៅពេលប្រទេសកម្ពុជារៀបចំសំណុំឯកសារចុះបញ្ជីប្រាសាទព្រះវិហារ ជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ប្រទេសបារាំងជួយប្រទេសកម្ពុជាច្រើនជាងជួយថៃ ។ នេះគឺជាការពន្យារពេលមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការវប្បធម៌រវាងប្រទេ សកម្ពុជានិងប្រទេសបារាំង។ ឧទាហរណ៍ជាក់ស្តែង បារាំងកំពុងជួយជួសជុលអង្គរធំ...
ទោះជាយ៉ាងណា ខ្ញុំនៅតែគិតថាសម្រាប់ប្រជាជនថៃ ប្រទេសបារាំងត្រូវបានកំណត់ដោយអតីតកាលនៃអាណានិគមរបស់ខ្លួន ខ្លាំងពេក ហើយពួកគេវាយតម្លៃថាប្រទេសបារាំងប្រកាន់បក្សពួក ហើយនឹងគាំទ្រប្រទេសកម្ពុជា។ ម្យ៉ាងវិញទៀត ខ្ញុំជឿថាថៃចោទប្រកាន់ប្រទេសបារាំង ថាជាអ្នកមានឥទ្ធិពលទៅលើសាលក្រមរបស់តុលាការអន្តរជាតិក្រុងឡាអេ ដែលបានកំណត់ប្រាសាទព្រះវិហារជាកម្មសិទ្ធិស្របច្បាប់របស់ ប្រទេសកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៥ មិថុនា ឆ្នាំ១៩៦២។ ដូចនេះ ខ្ញុំគិតថាប្រទេសបារាំងប្រហែលជាមិនអាចដើរតួនាទីជាអាជ្ញាកណ្តាល ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ រវាងប្រទេសថៃនិងប្រទេសកម្ពុជាបាននោះទេ ព្រោះជនជាតិថៃនឹងមិនមានទំនុកចិត្ត ។ អង្គការយូណេស្កូអាចជាអ្នកទីបី ដែលមានអព្យាក្រឹត្យភាព ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះ។
|
|
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
