បន្ទាប់ពីជាប្រធានបទនៃការជជែកតវ៉ា អស់១៣ឆ្នាំមក សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីសមាគម និងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុងស្រុកបានក្លាយជាសង្គ្រាម ប៉ាកកាជាថ្មីម្តងទៀត និងធ្វើអោយសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាមានការបារម្ភ។ សង្គមស៊ីវិលបារម្ភថា ច្បាប់នេះនឹងរឹតត្បិតលើសេរីភាពនៃការធ្វើសកម្មភាព ប្រសិទ្ធភាព និងឯករាជ្យភាពរបស់អង្គការ-សមាគមចំនួនជាង២ ២០០ ដែលកំពុងធ្វើប្រតិបត្តិការនៅកម្ពុជា។ ចំណែករដ្ឋាភិបាលវិញបានផ្តោតសារសំខាន់លើភាពចាំបាច់នៃការ បង្ការសកម្មភាពរបស់ភេរវករ ដែលអាចនឹងប្រព្រឹត្តនៅក្រោមឈ្មោះរបស់សមាគមធ្វើជាខែល។ ដូច្នេះ រដ្ឋាភិបាលផ្តល់សារសំខាន់លើការគ្រប់គ្រងស្ថាប័នទាំងនេះ ក្នុងក្របខ័ណ្ឌច្បាប់ជាក់លាក់មួយ ហើយសង្ឃឹមថា ច្បាប់នេះនឹងត្រូវអនុម័តនៅអំឡុងឆ្នាំ២០០៩ខាងមុខ។
ច្បាប់មួយដ៏ចម្រូងចម្រាស់
លោក សៀង ឡាប្រេស អនុរដ្ឋលេខាធិការក្រសួងមហាផ្ទៃ ទទួលបន្ទុកសំណុំរឿងនេះបានរម្លឹកអោយដឹងថា នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៩៥ ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាបានផ្តួចផ្តើមចង់អោយមានសេចក្តី ព្រាងច្បាប់មួយស្តីពីសមាគមនិងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាល ក្នុងស្រុក ហើយចាត់អោយក្រសួងមហាផ្ទៃតាក់តែងសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ ដោយសហការជាមួយឧត្តមស្នងការទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួនរបស់អង្គការ សហប្រជាជាតិ (HCR) និងអង្គការក្នុងស្រុកជាច្រើនទៀត។ មួយឆ្នាំក្រោយមក អត្ថបទច្បាប់ដែលមាន១០ជំពូក និង៣៥មាត្រាក៏ត្រូវបានតាក់តែងរួចរាល់ ប៉ុន្តែការពិនិត្យច្បាប់នេះក៏ត្រូវបានផ្អាកយ៉ាងទាន់ហន់ ដោយមូលហេតុមានគំនិតមិនយល់ស្របគ្នាជាច្រើនជុំវិញខ្លឹមសារ នៃអត្ថបទច្បាប់នេះ។
៥ឆ្នាំ ក្រោយមក គឺនៅខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០០ បន្ទាប់ពីមានកិច្ចប្រជុំអន្តរក្រសួងមួយ ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីបានយកឯកសារនេះមកដាក់លើតុពិភាក្សា ដោយស្នើសុំយោបល់ពីសម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន។ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីបានអះអាងថា សម្តេចមិនចង់យកបញ្ហានេះមកដាក់ជាអាទិភាពនៅក្នុងអាណត្តិទី២ របស់លោកឡើយ ហើយសម្តេចអោយតាក់តែងតែនីតិវិធីនៃការបង្កើតអង្គការ-សមាគម ក្នុងស្រុក រួមទាំងការចុះបញ្ជីនៅក្រសួងមហាផ្ទៃ ដោយមិននិយាយពីសកម្មភាព និងតួនាទីរបស់អង្គការ-សមាគមទាំងនោះឡើយ។ បើតាមលោកឆាន់ ចាន់សុភ័ក្រប្រធានការិយាល័យគ្រប់គ្រងអង្គការ-សមាគមនៃក្រសួង មហាផ្ទៃ រហូតមកដល់ចុងខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០០៨ អង្គការ-សមាគមក្នុងស្រុកចំនួន២ ២៣៤ ត្រូវបានប្រកាសជាផ្លូវការត្រឹមត្រូវតាមច្បាប់។
គេត្រូវ រង់ចាំ៥ឆ្នាំ និងការអនុម័តច្បាប់ពីរ គឺច្បាប់ស្តីពីភេរវកម្ម និងមួយទៀតគឺច្បាប់ស្តីពីការលាងលុយកខ្វក់នៅឆ្នាំ២០០៥ ទម្រាំសម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីស្នើសុំអោយពិនិត្យឡើងវិញនូវសេចក្តី ព្រាងច្បាប់ស្តីពីសមាគមនិងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលក្នុង ស្រុក សម្រាប់បង្ការសកម្មភាពភេរវកម្មធ្វើឡើងតាមរយៈមូលនិធិជួយដល់ អង្គការនានា។ ធនាគារពិភពលោកបានគាំទ្រគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ប្រមុខដឹកនាំ រដ្ឋាភិបាលខ្មែរ ដោយផ្តល់នូវទឹកប្រាក់ចំនួន២,៨លានដុល្លារដល់រដ្ឋាភិបាល ដើម្បីបង្កើតក្រុមការងារមួយទទួលបន្ទុកត្រួតពិនិត្យអត្ថបទច្បាប់ នេះ។ ក្រសួងមហាផ្ទៃ និងក្រសួងពាក់ព័ន្ធជាច្រើនទៀតបានចូលរួមពិនិត្យសេចក្តីព្រាង ច្បាប់នេះ។ ចំណែកធនាគារពិភពលោក ធ្វើការជាមួយតំណាងសង្គមស៊ីវិល។
លោក សៀង ឡាប្រេស បានរៀបរាប់ថា៖ «កាលនោះ អង្គការចំនួន៣៥បានយល់ស្របលើគោលការណ៍ច្បាប់នេះ ប៉ុន្តែស្នើសុំអោយការពិនិត្យសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះធ្វើឡើងដោយ យឺតៗ។ ប៉ុន្តែ អង្គការមួយចំនួនដូចជាសមាគមអាដហុក លីកាដូ និងមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាបានប្រឆាំងនឹងច្បាប់នេះ ដោយវាយតម្លៃថា ច្បាប់បែបនេះអាចនឹងដាក់សម្ពាធខ្លាំង និងរឹតត្បិតលើសេរីភាពរបស់ពួកគេ។ ប្រតិកម្មរបស់បណ្តាអង្គការទាំងនេះបានបង្កអោយមានការផ្អាក ការពិនិត្យសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះពីសំណាក់ធនាគារពិភពលោក ហើយសំណុំរឿងនេះក៏អូសបន្លាយរហូតដល់សព្វថ្ងៃ»។
សង្គមស៊ីវិលវាយតម្លៃថាជាច្បាប់នេះមិនមែនជាអាទិភាពទេ
អង្គការ នានា ដែលមួយចំនួនចាប់បដិសន្ធិជាផ្លូវការនៅកម្ពុជា១៥ឆ្នាំមកហើយ មានមន្ទិលថា ភាពពិតនៃច្បាប់នេះគឺគ្រាន់តែដើម្បីដាក់កំណត់ព្រំដែនសកម្មភាព និងឯករាជ្យរបស់ពួកគេប៉ុណ្ណោះ។ ជាពិសេសពួកគេមើលមិនឃើញថាការអនុម័តច្បាប់នេះជាបញ្ហាអាទិភាព នៅពេលនេះទេ ខណៈពេលដែលច្បាប់ផ្សេងៗទៀត ដូចជាច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយជាដើមនៅក្នុងដៃរបស់ទីស្តីការ គណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៅឡើយ។
នៅ ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយចេញផ្សាយជាសាធារណៈនៅថ្ងៃពុធ ទី៣ ខែធ្នូ គណៈកម្មាធិការប្រព្រឹត្តិកម្មនៃអង្គការ-សមាគមសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (Chrac ) ដែលជាបណ្តុំអង្គការ-សមាគមចំនួន២១ ពន្យល់ថា សព្វថ្ងៃមានច្បាប់គ្រប់គ្រាន់ហើយដែលគ្រប់គ្រងពីការងាររបស់ អង្គការ ដូចជាច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់កម្ពុជា ច្បាប់អន្តរកាលរបស់អ៊ុនតាក់ ឬប្រកាសរបស់ក្រសួងមហាផ្ទៃស្តីពីការចុះបញ្ជីឈ្មោះអង្គការ ហើយនៅមានក្រមនីតិវិធីរដ្ឋប្បវេណី និងព្រហ្មទណ្ឌដែលនឹងត្រូវអនុម័តនាពេលខាងមុខនេះទៀត។ Chrac បានវាយតម្លៃថា៖ «នៅក្នុងអនាគតដ៏ខ្លីខាងមុខ សេចក្តីព្រាងក្រមព្រហ្មទណ្ឌនឹងត្រូវអនុម័តដោយរដ្ឋសភាជាតិ និងព្រឹទ្ធសភា។ ក្រមនេះអាចអោយគេគ្រប់គ្រងអង្គការដោយមិនចាំបាច់មានច្បាប់ ពិសេស ស្តីពីអង្គការ-សមាគមក្នុងស្រុកទៀតទេ»។ គណៈកម្មាធិការប្រព្រឹត្តិកម្មគូសបញ្ជាក់ទៀតថា រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន បេសកកម្មរបស់អង្គការមិនបង្ក«វិនាសកម្ម»ឬ«ភ័យអន្តរាយដល់ ប្រជាជននិងប្រទេសជាតិឡើយ»។
គណៈកម្មាធិការ ប្រព្រឹត្តិកម្ម បន្ថែមទៀតថា ការគ្រប់គ្រងហិរញ្ញវត្ថុរបស់អង្គការគឺមានលក្ខណៈល្អិតល្អន់ និងត្រួតពិនិត្យជាប្រចាំដោយក្រុមហ៊ុនសវនកម្មអន្តរជាតិ តាមការស្នើសុំរបស់ម្ចាស់ជំនួយ ដែលអាចបញ្ចៀសគ្រោះថ្នាក់នៃការប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយនៅក្នុង ស្ថាប័ន។ Chrac បានលើកឡើងថា៖ «អំឡុងពេល១៥ឆ្នាំកន្លងមកនេះ មានអង្គការតិចណាស់ដែលបានធ្វើអោយបាត់លុយ។ ហើយបើមានករណីបែបនេះ ម្ចាស់ជំនួយបានដាក់ទណ្ឌកម្ម និងឈប់ផ្តល់មូលនិធិដល់ពួកគេ»។ គណៈកម្មាធិការនេះបានអំពាវនាវដល់រដ្ឋាភិបាលអោយផ្តោតអាទិភាពលើកា រអនុម័តច្បាប់ប្រឆាំងអំពើពុករលួយ និងក្រមព្រហ្មទណ្ឌវិញ។
បង្ការសកម្មភាពភេរវកម្មឬរឹតត្បិតលើសេរីភាពរបស់អង្គការ?
សម្រាប់សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រី វាជាបញ្ហាបន្ទាន់មួយនៅពេលនេះ។ តាំងពីនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំលើកទី១របស់គណៈរដ្ឋមន្ត្រីនៃអាណត្តិ ទី៤នៃរដ្ឋាភិបាលរបស់សម្តេច នៅចុងខែកញ្ញាមុននេះ សម្តេចនាយករដ្ឋមន្ត្រីហ៊ុន សែន បានលើកឡើងថា ការពិនិត្យសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីសមាគម-អង្គការ ក៏ដូចជាការអនុម័តច្បាប់នេះគឺជាអាទិភាពមុនក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។ សម្តេចមានប្រសាសន៍ថាសោកស្តាយចំពោះការប្រឆាំងរបស់អង្គការនានា។ បើតាមសម្តេច អង្គការទាំងនោះបដិសេធមិនគោរពច្បាប់ ហើយចង់បន្តនៅពីលើរដ្ឋាភិបាល។ ប្រមុខដឹកនាំរដ្ឋាភិបាលបានប្រើអំណះអំណាងសំខាន់មួយ គឺការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងភេរវកម្ម។ សម្តេចអះអាងថា បើគ្មានច្បាប់នេះទេ កម្ពុជាអាចនឹងក្លាយជាកន្លែងទទួលអង្គការភេរវកម្ម ដែលអាចជ្រកក្រោមឈ្មោះអង្គការ ហើយធ្វើសកម្មភាពរបស់ពួកគេយ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់...។
ជុំវិញបញ្ហា នេះ លោកធន សារាយ ប្រធានសមាគមអាដហុក ឆ្លើយតបថា រដ្ឋាភិបាលធ្វើអោយមានការអនុវត្តច្បាប់ស្តីពីភេរវកម្មដែលមាន ស្រាប់ គឺវាគ្រប់គ្រាន់ហើយសម្រាប់ទប់ស្កាត់អំពើភេរវកម្ម ដោយមិនចាំបាច់មានច្បាប់បន្ថែមស្តីពីអង្គការឡើយ។ សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្សរូបនេះអះអាងថា៖ «អង្គការរាប់ពាន់ទទួលបានមូលនិធិពីបរទេស ហើយរដ្ឋាភិបាលអាចធ្វើការគ្រប់គ្រងយ៉ាងល្អលើបញ្ហានេះ»។ លោករម្លឹកថារដ្ឋាភិបាលអាចធ្វើអន្តរាគមន៍បានទាន់ពេលវេលា សម្រាប់សំណុំរឿងរបស់សាលា Um Al-Qura។ សាលានេះគ្រប់គ្រងដោយសមាគមឥស្លាមមួយនៅជាយក្រុងភ្នំពេញ ហើយសមាជិកមួយចំនួនត្រូវបានចោទប្រកាន់ថាជាប់ទាក់ទងនឹង បណ្តាញជីម៉ា ឥស្លាមីយ៉ា ដែលស្និទ្ធនឹងក្រុមអាល់កៃដា។ លោកធន សារាយ បានសង្ស័យដូច្នេះថា «ប៉ុន្តែ អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់អាចគ្រប់គ្រងបាន គឺសំឡេងរបស់សង្គមស៊ីវិល។ ដូច្នេះច្បាប់នេះគឺអាចមានបំណងកំណត់ព្រំដែននៃសេរីភាពបញ្ចេញមតិ របស់ពួកយើង» ។
អ្នកទទួល ខុសត្រូវអង្គការនានាបារម្ភផងដែរពីការត្រួតពិនិត្យជាយថាហេតុ របស់រដ្ឋាភិបាលលើជំនួយដែលពួកគេទទួលបាន។ វាអាចអោយរដ្ឋមន្ត្រី និងមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់នានាដាក់សម្ពាធលើការងារពួកគេ។ លោកអ៊ូ វីរៈ ប្រធានមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បង្ហាញពីកង្វល់របស់លោកថា៖ «យើងបានឮថា មូលនិធិដែលផ្តល់អោយ គឺតម្រូវអោយផ្ទេរតាមរយៈក្រសួងសេដ្ឋកិច្ច។ ប្រសិនបើវាពិតជាអីចឹងមែន ការងាររបស់យើងនឹងគ្មានទាំងប្រសិទ្ធភាព គ្មានទាំងឯករាជ្យ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត វានឹងអាចចោទជាការលំបាកដល់យើង ក្នុងការបើកប្រាក់ខែអោយបុគ្គលិកអោយទាន់ពេលវេលា នេះនៅមិនទាន់និយាយពីបញ្ហាពុករលួយនៅក្នុងក្រសួងផង»។ កង្វល់នេះត្រូវបានលោកធន សារាយ យល់ស្របដោយលោកបានរិះគន់បំណងសម្ងាត់របស់រដ្ឋាភិបាល គឺធ្វើការរឹតបន្តឹងកញ្ចប់ថវិការបស់អង្គការនានាដើម្បីងាយស្រួល ខ្ទប់សំឡេងរបស់ពួកគេ ហើយយល់ព្រមផ្តល់ជំនួយអោយតែអង្គការណាដែលធ្វើអោយរដ្ឋាភិបាល ពេញចិត្ត។
ចំណុចរសើបមួយទៀត គឺបើតាមសេចក្តីព្រាងច្បាប់ អង្គការ-សមាគមនានាមិនត្រូវធ្វើសកម្មភាពណាមួយដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ គណបក្សនយោបាយ ឬក៏ផ្តល់មធ្យោបាយសម្រាប់ជួយគាំទ្រគណបក្សនយោបាយ មិនថាតែផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុឬក៏ផ្នែកផ្លូវស្មារតីនោះទេ។ លោកអ៊ូ វីរៈ សោកស្តាយថា៖ «ប្រសិនបើចំណុចនេះត្រូវបានរក្សាទុក អង្គការរបស់ខ្ញុំនឹងត្រូវបិទទ្វារព្រោះយើងលែងអាចនិយាយពីរឿង នយោបាយទៀតបាន។ ប៉ុន្តែយើងធ្វើការលើបញ្ហាសិទ្ធិមនុស្ស ដែលវាត្រូវតែទាក់ទងនឹងរឿងនយោបាយ។ វាក៏មានន័យផងដែរថា យើងនឹងលែងអាចចាប់ដៃជាមួយអ្នកនយោបាយទៀតបានឡើយ »។
ច្បាប់ដែលត្រូវគេសន្យាថាអនុម័តនៅឆ្នាំ២០០៩
មិន ថាយ៉ាងណាទេ លោកសៀង ឡាប្រេស ប្រកាសជាមុនថា បើទោះជាមានឬគ្មានការយល់ព្រមពីអង្គការនានាក្តី ក៏ការពិនិត្យច្បាប់នេះនឹងដំណើរការទៅមុខដែរ បន្ទាប់មកគឺត្រូវអនុម័តនៅឆ្នាំ២០០៩នេះ។ លោកអនុរដ្ឋលេខាធិការអះអាងថា «យើងមិនដាក់សម្ពាធណាមួយលើអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលទេ ហើយយើងក៏មិនរឹតត្បិតសំឡេងរបស់ពួកគេដែរ។ ម្យ៉ាងវិញទៀត យើងមានរួចហើយច្បាប់ស្តីពីការធ្វើបាតុកម្ម។ ដោយហេតុថាអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលចូលរួមជាមួយរដ្ឋាភិបាលក្នុងការ កាត់បន្ថយភាពក្រីក្រ ដូច្នេះរដ្ឋាភិបាលចង់សហការជាមួយពួកគេដោយផ្អែកលើច្បាប់មួយ»។ លោកគូសបញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលមិនមាន«បំណងលាក់លៀមណាមួយ» ហើយក៏មិនចង់រក្សាទុកជំនួយផ្តល់ដល់អង្គការនានាពីសំណាក់ម្ចាស់ ជំនួយនោះដែរ។ មន្ត្រីជាន់ខ្ពស់រូបនេះបានសន្និដ្ឋានថា៖ «យើងគ្រាន់តែចង់បង្កើតនីតិវិធីមួយដែលតម្រូវអោយពួកគេផ្តល់ដំណឹង ដល់យើងពីប្រភពជំនួយរបស់អង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីអោយយើងអាចចាត់នីតិវិធីក្នុងការផ្ទៀងផ្ទាត់ប្រភពជំនួយ ទាំងនោះ »។
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
