|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| ប្រវត្តិវិទូ វៀវីយ៉កកា: "យើងសង្ឃឹមរង់ចាំយុត្តិធម៌យូរពេកហើយ" |
| ដោយ ស្ទេហ្វានី ហ្សេ | | | ២៣-១២-២០០៨ | 
ភ្នំពេញ (កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៧ ធ្នូ ២០០៨៖ លោកស្រីអាន់ណែត វៀវីយ៉កកា ប្រវត្តិវិទូបារាំង និងជាប្រធានក្រុមការងារស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលជាតិស្រាវជ្រាវ វិទ្យាសាស្រ្ត (CNRS) និងជាអ្នកឯកទេសផ្នែកប្រល័យពូជសាសន៍នៃពួកណាស៊ី
© ចន វីង / Magnum លោកស្រី អាន់ណែត វៀវីយ៉កកា(Annette Wievioka) ប្រវត្តិសាស្រ្តវិទូបារាំង បានធ្វើដំណើរមកកាន់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាជាលើកទីមួយ នៅខែធ្នូនេះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់លោកស្រីសាស្រ្តាចារ្យ ស៊ីលវី រ៉ូឡេ (Sylvie Rollet) សូកូ ផៃ-វាកាលី(Soko Phay-Vakalis) និងស៊ីលវី ឡាំងឌឺប៉ែហ្ស៍ (Sylvie Lindeperg) នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃកម្មវិធីមួយស្តីពីសវនាការជំនុំជម្រះ រូបភាព និងការចងចាំ។ នាឱកាសនេះ លោកស្រីបានយល់ព្រមបកស្រាយសំណួរដ៏ច្រើន ទាក់ទងនឹងការចងចាំ ព្រមទាំងបានសំដែងចំណាប់អារម្មណ៍ជាលើកដំបូងរបស់លោកស្រី ចំពោះសាលាក្តីខ្មែរក្រហម។ លោកស្រីគឺជាមនុស្សដ៏សកម្មនៅក្នុងការងារ ជាប្រធានក្រុមការងារស្រាវជ្រាវនៃមជ្ឈមណ្ឌលជាតិស្រាវជ្រាវ វិទ្យាសាស្រ្ត (CNRS) និងជាសាស្រ្តាចារ្យ-អ្នកស្រាវជ្រាវ នៅសាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស១។ លោកស្រីត្រូវបានទទួលស្គាល់ថាជាអ្នកឯកទេសមួយរូប ក្នុងចំណោមអ្នកឯកទេសសំខាន់ៗនៅប្រទេសបារាំង ខាងផ្នែកប្រល័យពូជសាសន៍នៃពួកណាស៊ី។ សៀវភៅរបស់លោកស្រី ឈ្មោះ «Auschwitz expliqué à ma fille » ត្រូវបានបកប្រែជាងដប់ភាសា។ ខាងក្រោមនេះ គឺជាបទសំភាសន៍ជាមួយលោកស្រី។
កាសែតៈ សព្វថ្ងៃនេះ ពាក្យថា «ករណីយកិច្ចនៃស្មារតីចងចាំ» ត្រូវបានប្រើប្រាស់គ្រប់ពេល ប៉ុន្តែ តើពាក្យនេះមានខ្លឹមសារគ្របដណ្តប់យ៉ាងដូចម្តេច?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ សំនួ នពាក្យ «ករណីយកិច្ចនៃស្មារតីចងចាំ» មិនគ្របដណ្តប់លើអ្វីទាំងអស់ ព្រោះថាការចងចាំមិនមែនជាករណីយកិច្ច។ យន្តការនៃស្មារតីចងចាំគឺជាយន្តការដែលមិនមានភាពច្បាស់លាស់ និងគ្មានមូលដ្ឋានសម្បជញ្ញៈ។ សំនួនពាក្យនេះកាន់តែមានប្រជាប្រិយឡើង នៅប្រទេសបារាំង រហូតដល់ក្លាយជាពាក្យស្លោកមួយ នៅក្នុងការជំនុំជម្រះលើរូបលោក បាប៊ី នៅឆ្នាំ១៩៨៧។ ជាការពិតណាស់ សំនួនពាក្យនេះពិតជាធ្លាប់ត្រូវបានប្រើប្រាស់មុនសវនាការនេះ ហើយ ត្រូវបានប្រើប្រាស់ដោយអ្នកដែលត្រូវបាន យកទៅបបរបង់ចោលនៅជំរំប្រមូលផ្តុំ ដើម្បីរំលឹកដល់អ្នកដែលត្រូវបានដោះលែងមកវិញ និងអ្នកស្លាប់នៅក្នុងជំរំនេះ។ ពួកគេបាននិយាយថា គេមានករណីយកិច្ច ក្នុងការចងចាំ និងមិនបំភ្លេចពួកគេចោល។ បន្ទាប់មក សំនួនពាក្យនេះបានប្រែក្លាយជាពាក្យស្លោកមួយ ដែលមានអត្ថន័យជាច្រើន […]។ ការចងចាំមិនមែនជាវត្ថុដែលវិសេសវិសាលជាងគេបំផុតនោះទេ វាគ្រាន់តែអាចជួយដល់ការត្រិះរិះពិចារណា។
កាសែតៈ ដើម្បីជៀសវាងថាសារៈសំខាន់នៃករណីយកិច្ចនៃស្មារតីចងចាំមិនត្រូវ បានលុបបំបាត់ចោល ដោយសារការប្រើប្រាស់ខុស តើគេមានវិធានការទប់ស្កាត់ដែររឺទេ?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ជាទូទៅ ខ្ញុំអាចនិយាយបានថា គឺត្រិះរិះពិចារណាអំពីប្រវត្តិសាស្រ្ត និងព្រឹត្តិការណ៍អតីតកាល ចងក្រងបង្កើតជាចំណេះដឹង និងមានសេរីភាពប្រែក្លាយរឿងរ៉ាវអតីតកាលជាសក្ខីកម្មផ្សេងៗ ដូចជាសរសេរសៀវភៅប្រវត្តិសាស្រ្ត អក្សរសិល្ប៍ ភាពយន្ត...[…]។ សរុបមក គឺបង្កើនការយល់ដឹងប្រវត្តិសាស្រ្តអោយកាន់តែស៊ីជម្រៅ ជាជាងមិនដឹងអ្វីសោះ!
ចំពោះករណីប្រទេសកម្ពុជា ខ្ញុំមិនហ៊ាននិយាយអ្វីច្រើនពេកនោះទេ ព្រោះខ្ញុំមិនសូវស្គាល់ប្រទេសនេះច្រើន។ ទោះបីជាយ៉ាងណា ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាសព្វថ្ងៃនេះ ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានសរសេរជាច្រើនដោយប្រវត្តិ វិទូបរទេស។ វាគឺជាការលំបាក ក្នុងការនិយាយអំពីករណីយកិច្ចនៃស្មារតីចងចាំ ខណៈពេលការសរសេរប្រវត្តិសាស្រ្តស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលចាប់ផ្តើម នៅឡើយ ហើយប្រជាជនកម្ពុជាក៏នៅមានឯកសារតិចតួច។ ខ្ញុំជឿជាក់ថាឧក្រិដ្ឋកម្មខ្មែរក្រហមបានលុបបំបាត់ចោលរាល់ វណ្ណៈមធ្យមនៃគ្រូបង្រៀន បញ្ញាវ័ន្ត អ្នកតូចនិងអ្នកធំ...។ តើគេត្រូវចំណាយពេលប៉ុន្មាន ដើម្បីធ្វើអោយប្រទេសមួយកសាងវណ្ណៈមធ្យម និងបញ្ញាវ័ន្តឡើងវិញ? គេពិតជាត្រូវការពេលវេលាយូរ។
កាសែតៈ សម្រាប់អ្នករួចខ្លួនចេញពីរបបខ្មែរក្រហម ពាក្យ «ករណីយកិច្ច» មានកំរិតធ្ងន់ធ្ងរពេក។ ពួកគេវាយតម្លៃថាយុវជនជំនាន់ក្រោយមិនត្រូវទទួលបន្ទុកនេះនោះទេ។ តើលោកស្រីយល់យ៉ាងដូចម្តេច?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ករណីយកិច្ចនៃស្មារតីចងចាំពិតជាធ្ងន់ធ្ងរមែន។ វាគឺជារឿងលំបាកបំផុត សម្រាប់ឪពុកម្តាយ ក្នុងការនិយាយប្រាប់កូនៗរបស់ខ្លួន ថាពួកគាត់គឺជាជនរងគ្រោះ។ ពេលវេលាចេះតែដើរទៅមុខ ហើយបច្ចុប្បន្ននេះ ពួកគាត់បានក្លាយជាជីដូនជីតាគេហើយ មានន័យថាមនុស្សពេញវ័យនៅសម័យខ្មែរក្រហម ពេលនេះ អាចក្លាយជាជីដូនជីតា បើសិនជាពួកគាត់អាចនៅរស់រានមានជីវិត។ ជានិច្ចកាល ការរៀបរាប់សាច់រឿងអតីតកាលនៅក្នុងគ្រួសារ គឺត្រូវរំលងមួយជំនាន់។ ជីដូនជីតាមានភាពងាយស្រួលក្នុងការដំណាលរឿងប្រាប់ចៅៗរបស់ពួក គាត់ជាង...។ បញ្ហាជំនាន់នៃគ្រួសារមានភាពចាំបាច់ណាស់។
នៅប្រទេស កម្ពុជា អ្វីដែលធ្វើអោយខ្ញុំមានការចាប់អារម្មណ៍នោះគឺនៅក្នុងចំណោមជន រងគ្រោះដ៏សកម្មដែលយើងបានជួប ដូចជាកញ្ញាសេង ធារី រឺលោកឆាំង យុ ដែលជាកុមារ (នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ)។ ប្រសិនជាយើងលើកយកករណីប្រល័យពូជសាសន៍របស់ពួកណាស៊ី នៅប្រទេសបារាំង គឺសុទ្ធតែជាកុមារ ដែលបានធ្វើការតវ៉ា។ នៅប្រទេសបារាំង ការសរសេរភាគច្រើន ទាក់ទិននឹងការចងចាំ គឺជាស្នាដៃរបស់លោក Serge Klarsfeld ដែលធ្លាប់ជាកុមារម្នាក់ នៅសម័យសង្គ្រាមលោកលើកទី២។ កុមារគឺជាជនរងគ្រោះ ព្រោះឪពុកម្តាយរបស់ពួកគេត្រូវបានសម្លាប់។ ពួកគេគឺជាកុមារកំព្រា ពួកគេមានថាមពល ដើម្បីធ្វើការតវ៉ាដ៏ធំ។
កាសែតៈ ប្រជាជនកម្ពុជាមួយភាគ ដែលកើតក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ បានប្រកែកមិនព្រមជឿថាឧក្រិដ្ឋកម្មដ៏សាហាវឃោឃៅដែល ប្រព្រឹត្តដោយពួកខ្មែរក្រហមគឺជាទង្វើរបស់ប្រជាជនកម្ពុជាផ្ទាល់។ វាប្រៀបដូចជាកេរ្តិ៍តំណែលដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយ ដែលខ្មាសអៀននឹងទទួលយក។ តើត្រូវធ្វើយ៉ាងដូចម្តេចទើបការពិតនៃប្រវត្តិសាស្រ្តនេះត្រូវ បានបញ្ជូនពីមួយជំនាន់ទៅកាន់មួយជំនាន់ ដោយគ្មានអារម្មណ៍ថាខ្លួនជាប់ពិរុទ្ធភាព?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ខ្ញុំមិនដឹងថាត្រូវធ្វើយ៉ាងដូចម្តេចនោះទេ។ ខ្ញុំគិតថាអ្វីដែលជាអារម្មណ៍ថាគ្មានជាប់ពិរុទ្ធភាព គឺជាការនិយាយរៀបរាប់បន្តប្រាប់អ្នកដែលមិនមែនជាសមាជិក គ្រួសារ រៀបរាប់ប្រាប់ជាសាធារណៈនៅក្នុងសវនាការ នៅពេលមានការទទួលស្គាល់មួយ នូវអ្វីដែលធ្លាប់បានកើតមានឡើង។ នៅប្រទេសបារាំង នៅពេលលោកប្រធានាធិបតី ហ្សាក់ ស្សីរ៉ាក់ បានទទួលស្គាល់ការចូលរួមរបស់រដ្ឋាភិបាល Vichy នៅក្នុងការនិរទេសជនជាតិហ្វីហ្ស (Juifs) ចេញពីប្រទេស ព្រឹត្តិការណ៍បានធ្វើអោយផលប៉ះពាល់មានកំរិតធ្លាក់ចុះ។ ខ្ញុំជឿជាក់ថាមានមធ្យោបាយខុសៗគ្នា ប៉ុន្តែ មធ្យោបាយទាំងនោះតម្រូវអោយការចងចាំចេញពីរង្វង់គ្រួសារ និងឆ្លងកាត់តាមរយៈមនុស្សទី៣ គឺអ្នកមិនមែនជាសមាជិកគ្រួសារ។
កាសែតៈ ដូចនេះ ប្រសិនជាគ្មានការទទួលស្គាល់ពីស្ថាប័នរដ្ឋ ការងារសរសេរប្រវត្តិសាស្រ្តពិតជាមិនអាចសម្រេចជាស្ថាពរមែនរឺ?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ពិតជាអញ្ជឹង! ការងារនេះមិនអាចសម្រេចទៅបាននោះទេ ប្រសិនជាគ្មានរដ្ឋអំណាចមួយ ដែលទទួលស្គាល់ថាការសរសេររឿងរ៉ាវទាំងនេះពិតជាត្រឹមត្រូវ។ ការទទួលស្គាល់ធ្វើឡើងតាមរយៈមធ្យោបាយផ្សេងៗ ដូចជាការបញ្ជូលព្រឹត្តិការណ៍ប្រវត្តិសាស្រ្តនោះទៅក្នុងកម្មវិធី សិក្សា ការជំនុំជម្រះ រឺការប្រកាសរបស់ប្រមុខរដ្ឋ...។
កាសែតៈ បើតាមគំនិតរបស់លោកស្រី ការបង្កើតតុលាការជាលក្ខណៈអន្តរជាតិ ដើម្បីកាត់ទោសអតីតខ្មែរក្រហម គឺជាមធ្យោបាយដ៏ល្អប្រសើរមួយ ដើម្បីប្រឆាំងនឹងការបំភ្លេច រឺភាពស្ងៀមស្ងាត់ដែលគ្របដណ្តប់លើប្រទេសកម្ពុជា ចំពោះទំព័រប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ខ្មៅងងឹតមួយនេះដែររឺទេ?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ចាស! វាគឺជាមធ្យោបាយមួយ ប្រសិនជាវាអាចដំណើរការបាន។
កាសែតៈ ការជំនុំជម្រះលើពួកខ្មែរក្រហម នឹងក្លាយជាការជំនុំជម្រះជាប្រវត្តិសាស្រ្តមួយដែររឺទេ? ក្នុងន័យនេះ មនុស្សគ្រប់រូបរង់ចាំមើលថាតុលាការនេះនឹងក្លាយជាគំរូតុលាការមួយ ដែលផ្តល់យុត្តិធម៌ជូនជនរងគ្រោះ...
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ខ្ញុំធ្លាប់បានអានសៀវភៅរបស់លោក ធៀរី ក្រុយវើល្យ៉េ(Thierry Cruvelier) ស្តីពីប្រទេសរ្វ៉ាន់ដា [តុលាការរបស់អ្នកចាញ់ៈ តុលាការទីក្រុងណុយរ៉មប៊ែហ្ស៍ សម្រាប់ប្រទេសរ៉្វាន់ដា? ២០០៦] ហើយគាត់និយាយថា «យើងរង់ចាំយុត្តិធម៌ច្រើនពេកហើយ»។ ខ្ញុំសូមនិយាយម្តងទៀតថា យើងរង់ចាំយុត្តិធម៌ច្រើនពេកហើយ។ ជនរងគ្រោះរង់ចាំយុត្តិធម៌ច្រើនពេកហើយ ហើយនៅក្នុងសវនាការនោះ ការរង់ចាំរបស់ពួកគេមិនអាចសម្រេចបានដូចបំណងឡើយ(ការ ជំនុំជម្រះធ្វើឡើងនៅប្រទេសបារាំង)។ ការរង់ចាំនោះគឺការផាកពិន័យនៅក្នុងប្រទេស។ ឧទាហរណ៍ បើតាមអ្វីដែលខ្ញុំបានយល់ដឹង អ្នកខ្លះរង់ចាំអោយមានយុត្តិធម៌មួយដ៏ល្អប្រសើរ មិនសូវមានអំពើពុករលួយ...។ មានការរង់ចាំជាច្រើនទៀត ប៉ុន្តែ បែរជាមិនបានទទួលអ្វីសោះ! យើងសង្ឃឹមថាការជំនុំជម្រះនេះនឹងមានឥទ្ធិពលទៅលើសង្គមកម្ពុជា ។ ការរង់ចាំទាំងនេះមានច្រើនអនេក ប៉ុន្តែ ការជំនុំជម្រះប្រហែលជាអាចចាប់ផ្តើមធ្វើអោយមានការរីកចម្រើន នៅក្នុងសង្គមខ្មែរ។
កាសែតៈ តើសាលាក្តីខ្មែរក្រហមអាចសម្រេចបេសកកម្មរបស់ខ្លួន នៅក្នុងបរិបទនយោបាយបានយ៉ាងដូចម្តេច? ជាការពិត ការបង្កើតសាលាក្តីមួយនេះធ្វើឡើង បន្ទាប់ពីមាននយោបាយផ្សះផ្សារជាតិរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ហើយរដ្ឋាភិបាលនឹងតាមដានមើលថាគោលការណ៍នេះមិនបានចោទជាបញ្ហា នោះទេ ជាពិសេស តើយើងអាចស្មានបានថា រដ្ឋាភិបាលមានបំណងមិនចង់អោយមនុស្សផ្សេងទៀតត្រូវបានចោទ ប្រកាន់មែនរឺ?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ វាមានការលំបាក ក្នុងការឆ្លើយសំនួរនេះ។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ យើងអាចនិយាយអំពីករណីឌុច មុនដំបូងគេ៖ គាត់គឺជាមនុស្សកាន់អំណាចនៅថ្នាក់កណ្តាល។ កិច្ចប្រឹងប្រែងរបស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត និងសហព្រះរាជអាជ្ញា អាចបង្ហាញថា គាត់មិនមែនជាមនុស្សនៅក្រោមបង្គាប់គេធម្មតានោះទេ ប៉ុន្តែ គេនឹងចោទសំណួរឡើងថា «តើនរណានៅពីក្រោយខ្នងគាត់»។ ចំណែកករណីជនត្រូវចោទបួនរូបផ្សេងទៀត វាដំណើរទៅមុខបានល្អប្រសើរហើយ។ ដូចនេះ តើគេគួរត្រូវធ្វើដំណើរវែងឆ្ងាយទៅមុខទៀតដើម្បីចោទប្រកាន់ មនុស្សផ្សេងបន្ថែមទៀត ដោយប្រថុយនឹងធ្វើអោយមានមនុស្សស្លាប់ រឺពន្យារពេលនីតិវិធីដោយគ្មានកំណត់ ដែលអាចជះឥទ្ធិពលជាច្រើន និងធ្វើអោយបាត់បង់តម្លៃរបស់តុលាការរឺ? ពន្យារពេលច្រើនពេក ប្រឈមនឹងហានិភ័យជាច្រើន។ ដូចនេះ តើគេត្រូវការធ្វើអោយការជំនុំជម្រះនេះក្លាយជាគំរូតុលាការ រឺគេត្រូវធ្វើ តាមតថភាពនយោបាយនៅក្នុងប្រទេស? ខ្ញុំគ្មានចម្លើយនោះទេ...។ ខ្ញុំជឿជាក់លើរឿងម្យ៉ាងយ៉ាងខ្លាំង គឺយើងមិនអាចព្យាករណ៍អំពីផលប៉ះពាល់បានឡើយ នៅពេលគេចាប់ផ្តើមនីតិវិធី។ ប្រសិនជាសំណុំរឿងក្តីរបស់ឌុចបើកការជំនុំជម្រះ យើងមិនដឹងថាតើនឹងមានផលប៉ះពាល់អ្វីមកលើសង្គមនោះទេ។ អាចជាគ្មានផលប៉ះពាល់អ្វីសោះ ប៉ុន្តែ ប្រហែលជាអាចជួយរំសាយអារម្មណ៍ផ្លូវចិត្ត។ យើងមិនអាចស្មានត្រូវនោះទេ។ ដូចនេះ ខ្ញុំប្រហែលជាមាននិន្នាការជឿទុកចិត្តចំពោះនីតិវិធីតុលាការ ដែលកំពុងដំណើរការ។
កាសែតៈ តើច្បាប់ព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិមិនមែនកើតចេញពីច្បាប់នៃបណ្តាបស្ចឹមប្រទេសនោះទេរឺ?
អាន់ណែត វៀវីយ៉កកាៈ ជាការពិត! យើងមានការព្រួយបារម្ភមួយ។ យើងមានចម្ងល់ថាតើយើងមិនមែនស្ថិតនៅក្នុងទម្រង់នៃការគ្រប សង្កត់អំណាចមួយទេរឺ? នេះគឺជាការលំបាក ព្រោះខ្ញុំនៅតែជឿជាក់ថាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យគឺជាប្រព័ន្ធ ដែលអាក្រក់តិចជាងគេបំផុត ហើយមនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបានសេរីភាព ហើយតម្លៃដែលត្រូវបានប្រកាសដោយសហរដ្ឋអាមេរិក គឺជាកម្មសិទ្ធិរបស់ខ្ញុំ។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ យើងសង្កត់ធ្ងន់ទៅលើស្ថាប័នភាវូបនីយកម្ម និងការិយាល័យធិបតេយ្យភាវូបនីយកម្មនៃយុត្តិធម៌ ដែលយើងមិនឃើញមាននៅក្នុងតុលាការទីក្រុង ណុយរ៉ង់ប៊ែហ្ស។ ដោយឡែក ករណីទាំងនេះបង្កើតបានជាការភ័យខ្លាចមួយ ព្រោះយើងមានចម្ងល់ថាតើអំណាចប្រភេទណាដែលអាចមានយុត្តធម៌មួយ ដូចអំណាចមួយនេះបាន។ ជាការពិតណាស់ យើងកំពុងស្ថិតនៅក្នុងបរិបទសាកលភាវូបនីយកម្ម។ ការលាយឡំគ្នាមានច្រើនជាងពេលមុន នេះគឺជាដំណើរវិលទៅវិលមក។ ម្យ៉ាងវិញទៀត នៅកម្ពុជា មានភាពក្រីក្រ និងអនក្ខរកម្ម។ ដូចនេះ តើអាចមានបទដ្ឋានស្តង់ដារបានយ៉ាងដូចម្តេច ប្រសិនជា ការរស់នៅមិនមានបទដ្ឋានសមស្របផងនោះ?
|
|
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
