ប៉ារីស (បារាំង) ថ្ងៃទី១១ ធ្នូ ២០០៨៖ អ្នកស្រីញៀន អេម៉ានុយអ៊ែល វិចិត្រករ
© ឡូរ៉ង់ ឡឺហ្គូអង់វិក
ខ្សែ ជីវិតរបស់អ្នកស្រីញៀន អេម៉ានុយអែល (Emmanuelle Nhean) ធ្លាប់បានជួបប្រទះនូវទុក្ខលំបាកសព្វគ្រប់បែបយ៉ាង តាំងពីស្រុកខ្មែរមកដល់ស្រុកបារាំង។ ប៉ុន្តែ អ្នកស្រីត្រូវការរក្សាទុករសជាតិជីវិតទាំងនោះ ដើម្បីគូរចេញជារូបគំនូរ ជាជាងរក្សាទុកសេចក្តីទុក្ខវេទនានៅជាប់ខ្លួន។ អ្នកទីក្រុងប៉ារីស ដើមកំណើតកម្ពុជារូបនេះ បានបញ្ជាក់ថា «ការគូររូបសោភ័ណភាព និងទិដ្ឋភាពវិជ្ជមាននៃជីវិតបានធ្វើអោយខ្ញុំមានពេលវេលាគ្រប់ គ្រាន់ ដើម្បីសញ្ជឹងគិតដល់រឿងឈឺចាប់។ ខណៈពេលគាត់រស់នៅពឹងផ្អែកលើវិស័យសិល្បៈគំនូរ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំមកហើយ អតីតនិស្សិតទីក្រុងភ្នំពេញ ផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្តរូបនេះបានជ្រើសរើសមាគ៌ាសិល្បៈថ្មីមួយ ដោយរួមផ្សំគំនិតអរូបិយ ជាមួយសិល្បៈគំនូរខ្មែរ។ នេះគឺជាចំណង់ចំណូលចិត្តមួយ ដែលគាត់បានចាប់យកមកធ្វើជាអាជីព នៅប្រទេសបារាំង ហើយគាត់បានចាត់ទុកចំណង់ចំណូលចិត្តនេះ ប្រៀបបានដូចជា «ករណីយកិច្ច»មួយ ចំពោះប្រទេសកំណើតរបស់អ្នកស្រី គឺប្រទេសកម្ពុជា។
ការសិក្សាផ្នែកវេជ្ជសាស្រ្ត
ទម្រង់មុខ មាត់របស់វិចិត្រកររូបនេះមានលក្ខណៈប្រហាក់ប្រហែលទៅនឹងរូបព្រះ ភ័ក្រ្តរបស់ព្រះមហាក្សត្រសម័យបុរាណ ដែលដាក់តាំងនៅលើទូសៀវភៅ គឺព្រះបាទជ័យវរ័្មនទីប្រាំពីរ ដែលជាមហាវីរៈក្សត្រខ្មែរ នាសតវត្សរ៍ទី១២និងទី១៣ ខុសប្លែកត្រង់តែអ្នកស្រីមានសក់ខ្មៅ អង្កាញ់ៗតែប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ជីវិតរបស់កូនស្រីវរៈសេនីយ៍ឯកយោធាសម័យលន់ ណុលរូបនេះ ខុសឆ្ងាយពីជីវិតរបស់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញអង្គនេះ។ គាត់បានភៀសខ្លួនមកកាន់ប្រទេសបារាំងនៅដើមឆ្នាំ១៩៨០។ គាត់ធ្វើមុខក្រញូវ ក្នុងការរៀបរាប់ដំណើរជីវិតរបស់ខ្លួន ប៉ុន្តែគាត់ចង់រៀបរាប់អំពីស្នាដៃសិល្បៈរបស់គាត់ ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងយ៉ាងអត់ធ្មត់ ពីមួយឆ្នាំទៅមួយឆ្នាំ។ ទោះជាយ៉ាងណា ប្រហែលជាមានរឿងរ៉ាវដ៏ច្រើន ដែលត្រូវនិយាយរៀបរាប់ ទាក់ទងនឹងដំណើរជីវិតរបស់ជាងគំនូររូបនេះ ដែលចាប់ផ្តើម «យ៉ាងសាមញ្ញបំផុត»។ «ខ្ញុំជាមនុស្សស្រឡាញ់ចូលចិត្តវិស័យសិល្បៈ។ ខ្ញុំកើតចេញពីគ្រួសារធូរធារមួយ ហើយបំណងប្រាថ្នារបស់ខ្ញុំគឺទទួលបានសញ្ញាបត្រមួយ មានមុខរបរល្អ មានគ្រួសារកក់ក្តៅ...»។ ក្រោយបញ្ចប់ថ្នាក់វិទ្យល័យ គាត់បានចូលរៀនពេទ្យ ខណៈពេលបងប្រុសរបស់គាត់រៀនផ្នែកអក្សរសាស្រ្ត និងបងស្រីរៀនផ្នែកច្បាប់។ «កាលនោះ ខ្ញុំស្រឡាញ់សិល្បៈ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំបាននិយាយប្រាប់ខ្លួនឯងថា ខ្ញុំនឹងគូររូប នៅពេលខ្ញុំចូលនិវត្តន៍!»។
នៅឆ្នាំ១៩៧៥ អ្វីគ្រប់យ៉ាងត្រូវបានបញ្ចប់ ទាំងវិស័យសិល្បៈ ទាំងវិស័យវេជ្ជសាស្រ្ត។ នៅពេលពួកខ្មែរក្រហមចូលទីក្រុងភ្នំពេញ គាត់មានអាយុ២៣ឆ្នាំ។ ថ្ងៃទី១៧ ខែមេសា គាត់ស្ថិតនៅជាមួយគ្រួសារ គឺមិនមែននៅមន្ទីរពេទ្យដើម្បីព្យាបាលអ្នករងរបួស ដូចសព្វមួយដងនោះទេ។ គាត់បានរួចផុតពីការសម្លាប់និសិ្សតរបស់ខ្មែរក្រហម និងបានចាកចេញពីរាជធានីភ្នំពេញ តាមបញ្ជារបស់ទាហានខ្មែរក្រហម។ គាត់រស់នៅ និងធ្វើការនៅចំការ នាខេត្តតាកែវ ភាគខាងកើតប្រទេសកម្ពុជា ជាមួយសាច់ញាតិគ្រួសាររបស់គាត់មួយចំនួន។
អ្នកស្រីបានរៀប រាប់ថា «ខ្ញុំយល់ភ្លាមថា តើគួរធ្វើអ្វី និងមិនគួរធ្វើអ្វី ជាមួយពួកខ្មែរក្រហម»។ ឪពុករបស់គាត់ ដែលជាមន្រ្តីយោធាជាន់ខ្ពស់មួយរូបនៅសម័យលន់ ណុល មិនអាចលាក់កំបាំងអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនបានឡើយ។ «ទាហានខ្មែរក្រហមស្គាល់គាត់ និងបានយកគាត់ទៅសម្លាប់ចោល»។
ពាក់ ព័ន្ធនឹងសម័យកាលដ៏ខ្មៅងងឹតនេះ អ្នកស្រីញៀន អេម៉ានុយអែល មិនសូវជាមានការអធិប្បាយវែងឆ្ងាយប៉ុន្មាននោះទេ។ អ្នកស្រីបានសង្ខេបថា «ដំណើរជីវិតរបស់ខ្ញុំក៏ដូចជាប្រជាជនទូទៅ នៅសម័យកាលនោះដែរ។ រហូតមកទល់សព្វថ្ងៃនេះ ខ្ញុំតែងតែបដិសេធរៀបរាប់ប្រវត្តិរបស់ខ្ញុំប្រាប់អ្នកដទៃ ក្រៅអំពីអ្នកជិតស្និទ្ធនឹងខ្ញុំ។ នៅពេលខ្ញុំណែនាំខ្លួនឯង តាំងនាមជាសិល្បៈករ ខ្ញុំត្រូវការបង្ហាញស្នាដៃបង្កើតរបស់ខ្ញុំ មុនដំបូងគេបង្អស់។ ប៉ុន្តែ ជានិច្ចកាល មនុស្សយើងនៅតែគិតដល់ការជម្លៀសប្រជាជនចេញពីទីក្រុង កាលនៅសម័យខ្មែរក្រហម។ យើងត្រូវទាញប្រទេសកម្ពុជាចេញអោយផុតពីបញ្ហានោះ! យើងបានរស់នៅដូច្នេះ មានន័យថាយើងបានរួចផុតពីសង្គ្រាមហើយ។ ឥឡូវនេះ យើងត្រូវកសាងប្រទេសជាតិឡើងវិញ!»។
ការមុជចូលទៅក្នុងវប្បធម៌គំនូរបារាំង
អ្នកស្រី បានបន្តទៀតថា «បន្ទាប់ពីបានឆ្លងកាត់រឿងរ៉ាវលំបាកៗទាំងនេះ អ្នកស្រីលែងសេសសល់អ្វីដូចមុខទៀតហើយ»។ អ្នកស្រីបានរៀបរាប់យ៉ាងខ្លី ទាក់ទងនឹងរយៈពេល៤ខែ នៅក្នុងជំរំជនភៀសខ្លួន នៅប្រទេសថៃ មុនការមកដល់ទាហានវៀតណាមនៅកម្ពុជាបន្តិច និងមុនការដួលរលំនៃរបបខ្មែរក្រហម ព្រមទាំងមុនពេលអ្នកស្រីបានមកដល់ប្រទេសបារាំង នៅវ័យ២៧ឆ្នាំ។ នៅទីក្រុងប៉ារីស អ្នកស្រីបានប្រឡងជាប់សញ្ញាបត្រគិលានុបដ្ឋាយិកា ដែលអនុញ្ញាតអោយអ្នកស្រីអាចស្វែងរកការងារធ្វើ បន្ទាប់មកក៏បានចុះឈ្មោះចូលរៀនវេជ្ជសាស្រ្តបន្ថែមទៀត រយៈពេល២ឆ្នាំ។
ទន្ទឹមនឹងការធ្វើជាគិលានុបដ្ឋាយិកា នៅពេលយប់ ស្រ្តីវ័យក្មេងរូបនេះតែងតែចូលទស្សនាវិចិត្រសាល និងសារមន្ទីរជាប្រចាំ។ «នៅពេលមើលឃើញស្នាដៃទាំងនេះ នៅទីក្រុងប៉ារីស ខ្ញុំបាននិយាយប្រាប់ខ្លួនឯងថា ខ្ញុំក៏អាចធ្វើអ្វីម្យ៉ាងបានដែរ។ វាបានធ្វើអោយខ្ញុំបោះជំហានទៅមុខ ប៉ុន្តែមិនមែនជាវេជ្ជសាស្រ្តនោះទេ តែជាសិល្បៈ»។
គាត់ មានមនោសញ្ចេតនាស្រឡាញ់គ្រប់យ៉ាង ដោយព្យាយាមធ្វើការរុករកស្រាវជ្រាវពិភពគំនូរបារាំង មុននឹងចាប់ផ្តើមចូលរៀនបច្ចេកទេសគូររូបផ្សេងៗបន្ថែម។ «ខ្ញុំនៅចងចាំការតាំងពិព័រណ៍មួយ ក្នុងចំណោមការតាំងពិព័រណ៍ដំបូងៗ ដែលខ្ញុំធ្លាប់បានចូលរួម ស្តីពីលោកម៉ូណេ។ ខ្ញុំមានជំងឺមីញ៉ូម ហើយនៅពេលខ្ញុំពាក់វ៉ែនតា ខ្ញុំមើលរូបភាពឃើញច្បាស់ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំគិតថាវាហាក់បីដូចជាមិនសូវជាមានសម្រស់។ ផ្ទុយទៅវិញ នៅពេលខ្ញុំដោះវ៉ែនតាចេញ វាដូចជាស្រអាប់បន្តិច ប៉ុន្តែ វាគួរអោយទាក់ទាញបំផុត។ ខ្ញុំយល់ឃើញថា ប្រសិនជាយើងផ្លាស់ប្តូរទិដ្ឋភាព និងរបៀបគូររូប យើងអាចនឹងរកឃើញពិភពមួយផ្សេងទៀត។ នៅប្រទេសកម្ពុជា ខ្ញុំធ្លាប់ស្រឡាញ់សិល្បៈ ប៉ុន្តែ កាលនោះ វាកើតចេញពីសភាវគតិ និងត្រូវបានកំណត់នៅក្នុងពិភពតែមួយ។ នៅទីក្រុងប៉ារីស ខ្ញុំបានបើកទូលាយទៅកាន់ពិភពថ្មីមួយផ្សេងទៀត»។
ជោគជ័យដ៏ចាប់រហ័សនៅក្នុងវិស័យសិល្បៈគំនូរ
ដោយ សារមានការគាំទ្រពីសំណាក់អតីតស្វាមីរបស់គាត់ ដែលជាសាស្រ្តាចារ្យ និងជាងគំនូរ ដែលបានជួយ «បង្ហាញផ្លូវដល់គាត់ នៅក្នុងពិភពសិល្បៈ» អ្នកស្រីបានបង្ហាញផ្ទាំងគំនូរជាលើកដំបូងរបស់ខ្លួន។ «ខ្ញុំបានលក់រូបគំនូរដែលជាស្នាដៃរបស់ខ្ញុំអស់ពាក់កណ្តាល តាំងពីថ្ងៃចាប់ផ្តើមលក់ដំបូង។ ក្រោយមក ខ្ញុំដឹងថាខ្ញុំស្វែងរកឃើញផ្លូវដើររបស់ខ្ញុំហើយ»។
ប្រជារាស្រ្តសម័យអង្គរ © ញៀន អេម៉ានុយអ៊ែល
ក្រោយ មកទៀត ស្នាដៃរបស់អ្នកស្រីត្រូវផ្សព្វផ្សាយចេញពីមាត់មួយទៅកាន់មាត់មួយ ផ្សេងទៀត។ អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំងបានកុម្ម៉ង់ទិញរូបគំនូររបស់អ្នកស្រី មកដាក់គំរបកម្រងសៀវភៅអាស៊ី។ ភរិយារបស់នាយកនៃក្រុមហ៊ុនអឺរុបដ៏ល្បីឈ្មោះមួយ បានទិញរូបគំនូររបស់អ្នកស្រីជាច្រើនផ្ទាំង ដែលក្នុងនោះ រូបមួយផ្ទាំងត្រូវបានជ្រើសរើស ធ្វើជាប័ណ្ណជូនពរផ្លូវការនៅក្នុងសង្គម...។ អ្នកស្រីត្រូវបានអញ្ជើញចូលរួមការតាំងពិព័រណ៍ផ្សេងៗ។ នេះគឺជាមោទនភាពរបស់ប្រទេសកំណើតរបស់អ្នកស្រី គឺប្រទេសកម្ពុជា។ គាត់បានចាប់ផ្តើមនៅក្នុងសិល្បៈគំនូរផាត់ពណ៌ ជាមួយមិត្តភក្តិស្រីម្នាក់ ហើយបានទទួលជ័យលាភីចំណាត់ថ្នាក់លេខបី នៅក្នុងការប្រកួតប្រជែងមួយ។ អ្នកស្រីបានលាន់មាត់ថា «រៀងរាល់លើក ដែលខ្ញុំបានចាប់ផ្តើមផាត់ពណ៌ វាគឺជារឿងអស្ចារ្យ!»។
តាម ការស្តាប់ការរៀបរាប់នេះ ជោគជ័យគ្រប់យ៉ាងនេះអាចគ្រាន់តែជារឿងចៃដន្យដ៏រីករាយមួយ ប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែ ជាក់ស្តែង ជោគជ័យរបស់គាត់បានមកដោយសារការព្យាយាមអត់ធ្មត់ និងមនោសញ្ចេតនាស្រឡាញ់ពិតប្រាកដ។ អ្នកស្រីបានសំដែងសេចក្តីសោមនស្សរីករាយថា «ខ្ញុំធ្វើការច្រើន នេះគឺជារឿងពិត។ ខ្ញុំគូររូបឥតឈប់ឈរ។ វាប្រៀបបានដូចជាតួអង្គខោប៊ូយ ដែលបាញ់តម្រង់លើអ្វីដែលកំរើក ចំនែកខ្ញុំគូររូប ដែលខ្ញុំបានមើលឃើញ!»។ គាត់ពិតជាមានសេចក្តីសុខ ដែលបានរស់នៅជាមួយផ្ទាំងគំនូរដ៏ស្រស់ស្អាត អមជាមួយពណ៌ភ្លឺផ្លេកៗ ដែលដាក់តាំងតំរៀបនៅក្នុងអគារដ៏តូចមួយរបស់គាត់ នៅខ័ណ្ឌទី១៦ ទីក្រុងប៉ារីស។
ផ្តល់កន្លែងមួយ ដល់វប្បធម៌ខ្មែរនៅក្នុងវិស័យសិល្បៈសម័យទំនើប
អ្នក ស្រីញៀន អេម៉ានុយអែល បានបង្កើតពិភពដ៏មានសុភមង្គលមួយសម្រាប់ខ្លួនឯង នៅក្នុងលំនៅដ្ឋានដ៏សែនមនោរម្យមួយ ដែលមានទាំងវប្បធម៌បារាំង ទាំងវប្បធម៌ខ្មែរ។ ទាំងនៅបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ ទាំងនៅក្នុងបរិវេណផ្លូវដើរក្នុងអគារ អ្នកស្រីមិនរារែកចិត្ត ក្នុងការដាក់បង្ហាញផ្ទាំងគំនូរ «៦ប្រភេទ» របស់ខ្លួនឡើយ (រូបគំនូរ៦ផ្ទាំង ដែលបង្កើតឡើងដោយស្នាដៃតែមួយ និងដូចគ្នា ដែលមានលាយពណ៌ចម្រុះ ព្រមទាំងមានក្បាច់ និងនិមិត្តរូប យកលំនាំតាមសិល្បៈខ្មែរបុរាណ ខ្មែរសម័យទំនើប និងរូបគំនូរអឺរុប)។ នេះគឺជាស្នាដៃមួយ ដែលអ្នកស្រីសម្រេចបាន នៅក្នុងការតាំងពិព័រណ៍រូបគំនូររបស់វិចិត្រករបារាំង ដោយអ្នកស្រីត្រូវបានអញ្ជើញចូលរួមជាភ្ញៀវកិត្តិយសសម្រាប់ប្រទេស កម្ពុជា ហើយបានទទួលមេដាយសំរិទ្ធិ នៅក្នុងពិធីនោះ បន្ទាប់មកទទួលបានពានរង្វាន់របស់ទស្សនាវដ្តី «ពិភពសិល្បៈ» (Univers des arts)។
«ផ្ទាំងគំនូរ៦ប្រភេទ»នេះ ក៏ដូចជារូបគំនូរផ្សេងៗទៀត ដែលអ្នកស្រីបានព្យួរនៅលើជញ្ជាំង ក្នុងបន្ទប់ទទួលភ្ញៀវ ឆ្លុះបញ្ចាំងបង្ហាញអោយឃើញពីដំណាក់នៃការចង់បានមួយរបស់វិចិត្រ កររូបនេះ គឺ«បង្ហាញសិល្បៈខ្មែរ នៅក្នុងសិល្បៈសម័យទំនើប«។ អ្នកស្រីញៀន អេម៉ានុយអែល បានពន្យល់ថា «រាល់ពេល ដែលខ្ញុំចូលទៅក្នុងសិល្បៈខ្មែរ ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាដូចជាថតចម្លង»។ «ខ្ញុំសួរខ្លួនឯងថាតើត្រូវធ្វើដូចម្តេចទើបកុំអោយមានអារម្មណ៍ ដូច្នេះ? តើត្រូវធ្វើដូចម្តេច ដើម្បី ជៀសវាងការធ្វើដដែលៗ? ហើយត្រូវបង្កើតស្ទីលផ្ទាល់ខ្លួនរបស់ខ្ញុំ យ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បីបង្កើតជាសិល្បៈខ្មែរសម័យទំនើបបាន។ ខ្ញុំត្រូវគិតអំពីសំណួរទាំងនេះអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ»។
បច្ចុប្បន្ន តាមរយៈសិល្បៈខ្មែរ អ្នកស្រីនៅតែបន្តគូររូបគំនូរអរូបិយ។ អ្នកស្រីមានប្រសាសន៍ថា «គាត់មានអារម្មណ៍សប្បាយរីករាយ ក្នុងការគូររូបភាព ដើម្បីធ្វើអោយអ្នកដែលស្រឡាញ់សិល្បៈអរូបិយ និងសិល្បៈអត្ថបដិរូបមានភាពសប្បាយរីករាយ។ បំណងប្រាថ្នារបស់អ្នកស្រី គឺប្រមូលផ្តុំវប្បធម៌ខ្មែរ និងសិល្បៈសម័យទំនើប ដើម្បីបង្កើតជាសិល្បៈដ៏អស្ចារ្យមួយ»។ «ខ្ញុំចូលទៅក្នុងពិភពអរូបិយដោយសេរី ប៉ុន្តែ ខ្ញុំហាក់បីដូចជាលឺសម្លេងស្រែកហៅពីវប្បធម៌ខ្មែរ។ សម្រាប់ខ្ញុំ វាប្រៀបបានដូចជាករណីយកិច្ចមួយ»។
ការត្រឡប់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីបំពេញក្តីសង្ឃឹម
ភាព ក្រីក្រ អំពើពេស្យាចារ អំពើពុករលួយ...នៅប្រទេសកម្ពុជា៖ អ្នកស្រីទទួលស្គាល់បញ្ហាទាំងនេះ ។ អ្នកស្រីធ្លាប់មកលេងស្រុកកំណើតរបស់ខ្លួនជាច្រើនលើកមកហើយ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៨៩មក។ ដំណើរកំសាន្តទាំងនេះបានជួយបំពេញក្តីសង្ឃឹមរបស់គាត់។ «ខ្ញុំមានអារម្មណ៍រីករាយ ពេលបានឃើញប្រទេសកម្ពុជា មានការរីកចម្រើន បើទោះបីជាមានអ្នកល្អ និងអ្នកអាក្រក់ក៏ដោយ។ ជាពិសេស ខ្ញុំអាចកត់សម្គាល់ឃើញថា នៅមានអ្នកដែលមានឆន្ទៈ បម្រើប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួន ទោះបីជាពួកគេរស់នៅបែបណាក៏ដោយ។ យើងត្រូវធ្វើការរួបរួមកម្លាំងគ្នា ដូចពាក្យស្លោកខ្មែរមួយ ពោលថា «ចង្កឹះមួយបាច់ កាច់មិនបាក់»។
នៅអំឡុងដំណើរកំសាន្តនៅ ប្រទេសកម្ពុជាលើកក្រោយ ប្រហែលជានៅឆ្នាំ២០០៩ អ្នកស្រីញៀន អេម៉ានុយអែល រំពឹងទុកថាលើកនេះ អ្នកស្រីនឹងរៀបចំតាំងពិព័រណ៍នៅទីក្រុងភ្នំពេញ ជាលើកដំបូង។ អ្នកស្រីក៏សង្ឃឹមថានឹងបង្កើតទំនាក់ទំនងជាមួយវិចិត្រករកម្ពុជា សម័យទំនើប ដោយធ្វើការ«រុករក» និង«ចែករំលែកបទពិសោធន៍» ជាមួយគ្នា។ អ្នកស្រីក៏នឹងពាំនាំរបៀបផាត់ពណ៌ផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកស្រី មកបង្ហាញផងដែរ។
អានបន្ថែមនៅលើវិបសាយ កាសែត
-ស្វាយ គេនៈ ឆាកជីវិតនៅក្នុងគំនូរត្រង់ត្រូវបានបញ្ចប់ (១២-១២-២០០៨)
-វ៉ាន់ ណាត អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតពីពន្ធនាគារ ខ្មែរក្រហមជាមួយនឹងការងារចងក្រងឯកសារទុកជាប្រវត្តិសាស្រ្ត (២៧-០៨-២០០៨)
-ផ្តើមចេញពីការចងចាំទៅការបង្កើតថ្មី:ជំនួបរវាងសិល្បករ កម្ពុជាបីជំនាន់ (១០-០៦-២០០៨)
-គំនូរកសិករទល់នឹងវិចិត្រករៈ ជោគជ័យនៃការផ្លាស់ប្តូរមុខរបររបស់ អ្នកភូមិខ្មែរមួយ (១០-០៦-២០០៨)
-គំនូរខ្មែរសម្រាប់ពិពណ៌អន្តរជាតិលើកទី៣ នៅទីក្រុងប៉េកាំង (០២-០៦-២០០៨)
វិបសាយដែលទាក់ទង
- វិបសាយផ្ទាល់ខ្លួនរបស់អ្នកស្រី ញៀន អេម៉ានុយអែល៖www.nhean-khmerart.com
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
