ខែមីនា ២០០៦ ភូមិផល (កណ្តាល កម្ពុជា) លោកយាយ យាហ៍ ត្រូវព្រលឹងនាងចម្ប៉ាសចូលសណ្ឋិត
© អេមីកូ ស្តក់
កំណាត់ដើមចេកមានដោតជើងដាក់បញ្ឈរមានរមូរស្លឹកចេកសណ្ឋានម្រាមដៃដោតជាថ្នាក់ៗ មានដោតទៀនផ្កាលាយចម្រុះ មានដាក់បាយព្រលឹងឬលាជ ហៅថាបាយសី។ លោកយាយ យាហ៍ កំពុងប្រិតប្រៀងរៀបចំបាយសីជាមួយដៃដ៏ស្រឡូនរបស់លោកយាយពេញមួយព្រឹក ដើម្បីត្រៀមរៀបចំពិធីមួយនាខាងមុន។ ក្រោយពីរៀបចំរួចរាល់ហើយ គាត់ក៏ជួតក្រមាលើសក់ស្កូវរបស់គាត់ ហើយស្រូតប្រញាប់ប្រញាល់ធ្វើដំណើរឆ្លងកាត់ពីផ្ទះមួយទៅផ្ទះមួយទៅកាន់កន្លែងរៀបចំពិធី ដោយកាន់ប្រដាប់ប្រដាបាយសីរបស់គាត់យ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នបំផុត។ លោកយាយចំណាស់ វ័យ៨០ឆ្នាំរូបនេះគឺជារូបអារក្ស នៅក្នុងពិធីលៀងអារក្ស ដើម្បីអរគុណអារក្សដែលបានជួយធ្វើអោយជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗបានជាសះស្បើយ។ លោកយាយបានត្អូញត្អែរថា «ព្រឹកនេះ យើងត្រៀមលក្ខណៈយឺតពេល ប្រសិនជានៅតែយឺតបន្តទៀត នៅចុងពិធីនេះ យើងនឹងត្រូវយកសំណែនទៅបោះចោលនៅវាលស្រែ ទាំងកណ្តាលអធាត្រជាមិនខាន!»។
លោកយាយ យាហ៍ បានលាន់មាត់ថា «គេតែងតែអញ្ជើញខ្ញុំមករៀបចំពិធីនេះជាញឹកញាប់ ព្រោះខ្ញុំរីករាយធ្វើពិធីលៀងអារក្សនេះ ហើយខ្ញុំចេះរៀបចំដង្វាយថ្វាយអារក្សផងដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត ពួកគេពិតជាសប្បាយរីករាយនឹងពិធីនេះ!»។ គេអាចស្រមៃបានថាសាសនាឥស្លាមមិនរស់នៅជាមួយនឹងការអនុវត្តវប្បធម៌នោះទេ ពោលគឺមានការពិតនិយមជាងអបិយជំនឿ។ នេះអាចជារឿងដ៏គួរអោយភ្ញាក់ផ្អើលមួយដែលគេឃើញពិធីលៀងអារក្សនៅក្នុងចំណោមជនជាតិចាមទៅវិញ។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ ជំនឿលៀងអារក្សនេះប្រហែលជាមិនច្រើនដូចសព្វថ្ងៃនេះនោះទេ។ ជាការពិតណាស់ ការទំលាប់រៀបចំពិធីនេះឡើងក្នុងមួយឆ្នាំៗ បានបង្កើតជាចម្ងល់មួយ គឺថាតើបាយសី គឺជាអ្វី? បាយសីគឺជាដង្វាយ រឺសំណែនមួយប្រភេទនៅក្នុងពិធីលៀងអារក្ស និងប្រពៃណីខ្មែរផ្សេងទៀត។ ការពិត បាយសីមិនមាននៅក្នុងពិធីហៅព្រលឹងរបស់ជនជាតិចាមនោះទេ។ តើបាយសីដែលរៀបចំឡើងដោយដៃរបស់ជនជាតិចាមនេះ អាចជាដង្វាយមួយប្រភេទនៃពិធីលៀងអារក្ស ដើម្បីអរគុណអារក្សដែលបានជួយធ្វើអោយជំងឺតម្កាត់ផ្សេងៗរបស់ជនជាតិចាមបានជាសះស្បើយបានយ៉ាងដូចម្តេច?
លោកយាយយាហ៍មិនមានចម្លើយនោះទេ។ ប៉ុន្តែ លោកយាយបានលើកដៃដ៏ស្រឡូនសស្អាត ចង្អុលទៅកាន់អ្នកចូលរួមផ្សេងទៀត ដោយបញ្ជាក់ថា ភាគច្រើននៃគ្រួសារចាមនៅភូមិដ៏តូចមួយនៃខេត្តកណ្តាលនេះទាំងអស់ បានមកស្វាគមន៍ការមកដល់ជាបន្តបន្ទាប់នៃរូបអារក្សចាមជាង២០នាក់ មកពីភូមិផ្សេងៗ ជូនកាលមកពីភូមិឆ្ងាយៗក៏មាន។ ឧបករណ៍ភ្លេងប្រពៃណីលៀងអារក្សខ្មែរត្រូវបានរៀបចំទុករួចជាស្រេច អ្នកលេងភ្លេងផ្ទាល់ក៏មិនមែនជាជនជាតិចាមនោះទេ។ ជាចុងក្រោយ មនុស្សសំខាន់ថ្ងៃនេះបានចេញពីក្នុងផ្ទះ គឺលោកសាន វ៉ាន់ អាយុ៤៦ឆ្នាំ។ លោកបានធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ធ្ងរកាលពី៣ឆ្នាំមុន ហើយគឺលោកសាន វ៉ាន់នេះហើយ ដែលរៀបចំពិធីនេះឡើង។ លោកបានអញ្ជើញរូបអារក្សប៉ុន្មាននាក់មករាំថ្វាយអារក្ស ដើម្បីសុំសេចក្តីសុខ និងព្យាបាលជំងឺតម្កាល់។
«ខ្ញុំមិនសូវជាដឹងច្រើន ថាមានអ្វីបានកើតឡើងនោះទេ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនសូវស្រួលខ្លួន ហើយកាន់តែខ្សោយទៅៗ រហូតធ្លាក់ខ្លួនឈឺតែម្តង។ យើងបានសាកល្បងគ្រប់បែបយ៉ាង ប៉ុន្តែមិនបានផលទាល់តែសោះ។ ហេតុដូច្នេះ យើងក៏បានហៅរូបអារក្សម្នាក់មកពីគ្រួសារល្បីឈ្មោះ ដែលអាចរកឃើញប្រភពនៃជំងឺនេះបាន»។ គ្រូម្នាក់នោះបានវិនិច្ឆ័យរោគនេះថា លោកសាន វ៉ាន់ ឈឺ ដោយសារគាត់បដិសេធដោយគ្មានមូលហេតុ នូវវត្តមានព្រលឹងដូនតា រឺព្រលឹងស្តេច ចូលសណ្ឋិតក្នុងខ្លួនរបស់គាត់។ បើនិយាយជារួម វាជារឿងធម្មតា។ ប៉ុន្តែថារាងកាយជាចាមរបស់អនាគតរូបអារក្សនេះទទួលវិញ្ញាណខ្មែរអោយចូលសណ្ឋិត នោះទើបជារឿងប្លែក!
លក្ខណៈរបស់សាន វ៉ាន់ គឺដូចគ្នានឹងរូបអារក្ស២០ទៀតដែលត្រូវគេអញ្ជើញនៅថ្ងៃនេះដែរ ក្នុងនោះក៏មានយាយយាហ៍ផងដែរ។ គ្រប់គ្នាសុទ្ធតែជាចាម ប៉ុន្តែរស់នៅរួមគ្នារាល់ថ្ងៃជាមួយវិញ្ញាណខ្មែរដែលចូលសណ្ឋិតក្នុងខ្លួនពួកគេ។ ការរកឃើញប្រភពជំងឺតែងតែកាចសាហាវ ប៉ុន្តែការព្យាបាលគឺជាសះស្បើយយ៉ាងឆាប់រហ័ស។ នៅពេលវិភាគឃើញភ្លាម វិធីព្យាបាលក៏ត្រូវដាក់ចេញ គឺអ្នកជំងឺត្រូវសន្យាធ្វើពិធីដ៏សក្តិសមនឹងឋានៈដល់វិញ្ញាណដែលសណ្ឋិតក្នុងរូបរបស់គេ ជាការថ្លែងអំណរគុណ។
សម្រាប់ករណីរបស់សាន វ៉ាន់ ព្រលឹងវិញ្ញាណហាក់យល់ព្រមដោយសារថាអ្នកធ្វើស្រែម្នាក់នេះមានកម្លាំងឡើងវិញភ្លាមៗ។ ដូច្នេះគេត្រូវរួសរាន់ប្រមែប្រមូលរបស់របរចាំបាច់ដើម្បីរៀបចំពិធីមួយដែលចំណាយថវិកាអស់ដល់១៥០ដុល្លារ។ បើទោះជាក្រុមគ្រួសារអ្នកជំងឺក្រខ្សត់ក៏ដោយ ក៏ទឹកប្រាក់នេះហាក់ចាំបាច់ណាស់សម្រាប់ភាពថ្កុំថ្កើងរបស់ពួកគេនៅពេលអនាគត។ «ខ្ញុំមិនអាចមិនគោរពពាក្យសន្យាបាននោះទេ ហើយមិនដូច្នេះទេ ខ្ញុំមិនអាចបន្តធ្វើការទៀតបានឡើយ : ឧទាហរណ៍នៅថ្ងៃខ្ញុំគ្រោងថាទៅទិញគោ ខ្ញុំបែរជាមិនអាចក្រោករួច ឬក៏ខ្ញុំអាចទិញគោបានពីរ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែមកដល់ផ្ទះ ក៏ងាប់អស់មួយ។ អាក្រក់ជាងនេះទៀត... ខ្ញុំមិនហ៊ានគិតពីអ្វីដែលអាចកើតឡើងចំពោះរូបខ្ញុំទេ!»។
យាយយ៉ាហ៍ មានប្រសាសន៍លាយសំឡេងសើចញ័រថា ៖ «ទោះយ៉ាងណា យើងធ្វើតែម្តងក៏ជា... វាអាចអោយយើងមានការធានា!»។ គាត់ជាអ្នកជំនាញក្នុងរឿងបែបនេះ។ គាត់អោយគេរៀបចំសំណែនដែលមានជនជាតិចាមតិចណាស់អាចទំលាប់នឹងសំណែនប្រភេទនេះ ដូចជាបាយសី រូបដីតំណាងអោយគ្រួសារកើតជំងឺ មាន់ហែកជារាងជើងក្អែក ដែលជាទម្លាប់នៃពិធីដេញឧបទ្រពចង្រៃ និងខ្សែអំបោះសសម្រាប់ចងកដៃអ្នកចូលរួម។ ធ្វើបែបនេះពួកគេនឹងត្រឡប់ទៅវិញដោយមានការការពារ។ លោកយាយបញ្ជាក់ដោយភ្នែកបិទព្រិមដោយសារផ្សែងធូបថា៖ «ប្រសិនបើយើងមិនចេះរៀបចំពិធីអោយបានត្រឹមត្រូវទេ វិញ្ញាណនឹងមកប្រទេចបណ្តសារយើង។ សូម្បីម្តាយខ្ញុំក៏មិនអនុគ្រោះអោយដែរ ប្រសិនបើគ្រប់យ៉ាងមិនរៀបចំស្រេចបាច់ទេនោះ»។ យើងមិនបានដឹងច្រើនទេថា ក្នុងខ្លួនស្រ្តីដែលជារូបអារក្សនេះ តើជាអារក្សឬក៏ម្តាយដែលស្រែកថ្ងូរ។
«នេះគឺជាកាតព្វកិច្ចត្រូវរម្លឹកគុណដល់ម្ចាស់ស្រុក ម្ចាស់ទឹក ម្ចាស់ដី»។ នេះជាគោលការណ៍ដែលត្រូវប្រកាន់ធ្វើនៅក្នុងពិធីខ្មែរ ដែលពេលខ្លះបន់ស្រន់ដល់អ្នកតា ខ្មោចតៃហោងដែលវិលវល់នៅជុំវិញផ្ទះ ឬក៏ក្រុងពាលីជាដើម។
សាន វ៉ាន់ ដឹងច្បាស់ពី«ម្ចាស់ស្រុក»ចាស់ ដោយពន្យល់ពីការដែលខ្លួនត្រូវរូបចូលសណ្ឋិតថា ៖ «ពីដំបូង យើងមកពីភូមិខាងក្រោម។ ប៉ុន្តែយើងបានបែកខ្ញែកគ្នាពេលសង្រ្គាម។ នៅឆ្នាំ១៩៧៩ យើងនៅខ្លាចមិនហ៊ានត្រឡប់មកទីនោះវិញទេ។ យើងសុខចិត្តរស់នៅឆ្ងាយពីទីនោះបន្តិច គឺនៅទីនេះតែម្តង ដោយសារភូមិរបស់យើងគ្មានមនុស្សនៅ ត្រូវគេបោះបង់ចោល។ ពីមុនមិនដែលមានចាមលើដីនេះទេ មានតែខ្មែរ។ ប៉ុន្តែដោយសារពួកគេបានស្លាប់ឬចាកចេញ យើងបានសម្រេចរស់នៅទីនោះ។ អ្នកតាខ្មែរគឺនៅហ្នឹងរហូត... ដូច្នេះហើយយើងត្រូវរៀបចំពិធីអារក្សខ្មែរ»។
ភាពទន់ភ្លន់នៃកដៃតាមចង្វាក់តន្ត្រីញាប់ទៅៗ ព្រលឹងរបស់យាយយាហ៍បានត្រឡប់ចូលមកក្នុងខ្លួនគាត់វិញ។ នោះគឺជាព្រលឹងរបស់នាងចម្ប៉ាស។ ទោះមានឈ្មោះថាចម្ប៉ាបែបនេះក្តី ប៉ុន្តែបើតាមម្ចាស់រូប ព្រលឹងមួយនេះមិនមែនជាចាមទេ។ ដូចរូបអារក្សសព្វថ្ងៃនេះដែរ យាយយាហ៍មិនដែលត្រូវគេអញ្ជើញអោយចូលរួមពិធីបញ្ចូលរូបរបស់ចាមទេ។ មានតែថ្ងៃដូចថ្ងៃនេះទេដែលនាងចម្ប៉ាសបង្ហាញខ្លួន ហើយប្រវត្តិរបស់នាងមិនត្រូវបានគេដឹងទេ គឺដូចក្នុងករណីញឹកញាប់សម្រាប់វិញ្ញាណភាគច្រើនដែល គឺគេមិនដឹងទាំងអស់ ឬសឹងតែទាំងអស់។ ប្រភពរបស់ព្រលឹងចាមឬខ្មែរទាំងនេះតែងតែមិនអាចកំណត់បាន ដោយហេតុថាវាអាចត្រូវបំភ្លឺអោយច្បាស់តែតាមរយៈការលម្អិតនៃពិធី។
ខណៈពេលដែលសាន វ៉ាន់ និងក្រុមគ្រួសារបញ្ចប់ពិធីក្រោមការផ្ទុះសំណើច និងការវាយធុងទឹកសុទ្ធ យាយយាហ៍សម្លឹងមើលទៅឆ្ងាយទៅចុងភូមិ និងវាលស្រែស្ងួតហែងធំល្វឹងល្វើយ ដែលគេយករូបដីឥដ្ឋទៅចោល។ នេះជាការធានាថាវិញ្ញាណអាក្រក់បំណងមិនល្អមិនត្រឡប់មកវិញឡើយ។ ទាក់ទងនឹងអាថ៌កំបាំងនៃប្រភពដើមរបស់ពួកគេវិញជាខ្មែរឬមិនមែននោះ យាយយាហ៍មានប្រសាសន៍តាមបែបពុទ្ធសាសនាខ្មែរថា៖ «ប្រហែលគេធ្លាប់ជាខ្មែរនៅក្នុងជាតិមួយផ្សេងទៀត!»។
ជារៀងរាល់សប្តាហ៍ទីបី ក្នុងខែនីមួយៗ ទំព័រនេះនឹងរៀបចំបង្ហាញ «រូបចាម»ជាច្រើន ទាក់ទងនឹងសហគមន៍អ្នកកាន់សាសនាឥស្លាមនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ដោយជៀសវាងបង្ហាញនូវ «រូប»ដដែលៗ។ យើងនឹងរៀបរាប់ពីជីវប្រវត្តិជាច្រើនបន្តបន្ទាប់ ដោយលើកឡើងពីសហគមន៍នេះនៅគ្រប់មជ្ឈដ្ឋានផ្សេងៗ។
-និពន្ធដោយ អេមីកូ ស្តក់ បេក្ខជនបណ្ឌិតផ្នែកជាតិពន្ធុវិទ្យា នៃសាកលវិទ្យាល័យប៉ារីស១០ ណង់តែរ (Université Paris X Nanterre) ដែលបានមកនៅប្រទេសកម្ពុជា តាំងពីឆ្នាំ២០០០
វិបសាយរបស់អេមីកូ ស្តក់ គឺ Du fin fond du grenier
តំរុយខ្លះៗ
-វាក្យស័ព្ទ ទាក់ទងនឹងអ្នកកាន់សាសនាឥស្លាម និងសាសនាឥស្លាមនៅប្រទេសកម្ពុជា
រូបចាម- ពង្សាវតារ
- នំមលត់ៈ ភាពសប្បាយរីករាយគ្មានព្រំដែនកំណត់
- រូបចាមៈ ការអ៊ុំទូករបស់ជនជាតិចាម
- រូបចាមៈ ប្រលោមលោកស្នេហារវាងក្រមុំបារាំងនិងបុរសចាមនៅប្រទេសកម្ពុជា
- បុព្វបុរសដ៏ល្បីល្បាញរបស់ សាអិត មិត្ត
- តាអារ៉ាប់មកពីឥណ្ឌា
- Ang C., Les êtres surnaturels dans la religion populaire khmère (Paris, 1986, Cedoreck)
- Porée-Maspéro E., Notes sur les particularités du culte chez les Cambodgiens (1951, Befeo XLIV 619-41)
- Stock E., : Parce que Champa et Cambodge ne faisaient qu’un… Lorsque les esprits s’emmêlent pour tisser la trame d’une histoire passée sur le métier d’une ‘intégration’ présente (Phnom Penh, Udaya)
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
