| គំនិតការពារព្រៃកោងកាងកើតមានឡើងសន្សឹមៗនៅកម្ពុជា |
| ដោយ អានឡ ប៉ូរ៉េ និងរស់ ឌីណា | |
| ២៣-០១-២០០៩ |
 ព្រៃនប់ (កម្ពុជា កំពង់សោម) ថ្ងៃទី២៣ មិថុនា ២០០៤៖ ព្រៃកោងកាងមានតួនាទីដ៏សំខាន់ ជាពិសេសការពារទំនប់ប៉ុលឌែរពីការបំផ្លាញរបស់ទឹកសមុទ្រ និងការពារស្រែអំបិល។ © ចន វីង / Magnum ព្រៃកោងកាងគឺជារនាំងរវាងទឹកសមុទ្រនិងដី ហើយវាមានដុះនៅតែក្នុងតំបន់ត្រូពិចប៉ុណ្ណោះ។ បើយោងតាមមជ្ឈមណ្ឌលស្រាវជ្រាវដើម្បីការអភិវឌ្ឍកម្ពុជា ព្រៃកោងកាងនៅកម្ពុជានឹងរងគ្រោះមុនគេពីឥទ្ធិពលបណ្តាលមកពីការផ្លាស់ប្តូរអាកាសធាតុ។ តំបន់នេះនឹងក្លាយជាតំបន់ធំជាងគេដែលត្រូវពន្លិចទៅក្នុងទឹកសមុទ្រ ជាពិសេសនៅភាគនិរតីនៃប្រទេសកម្ពុជា នៅខេត្តកោះកុង…នាឆ្នាំ២១០០ខាងមុខ ! ប៉ុន្តែតើព្រៃកោងកាងអាចមានជីវិតដល់ពេលនោះដែរទេ ? បើតាមប្រសាសន៍របស់លោកហ្សូស ស្ទីក (Jos Stieks) ដែលខិតខំការពារព្រៃកោងកាងទំហំមួយពាន់ហិចតារនៅខណ្ឌព្រៃនប់ ក្រុងព្រះសីហនុ «ប្រសិនបើមនុស្សនៅបន្តបំផ្លាញដើមកោងកាងដូចសព្វថ្ងៃនេះ ក្នុងរយៈពេល១០ឆ្នាំទៀតគឺវាគ្មាននៅសល់អ្វីឡើយ !»។ តើអ្នកណាជាឃាតករបំផ្លាញព្រៃកោងកាង?
នៅខណ្ឌព្រៃនប់ អ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនបានទម្លាក់កំហុសទៅលើអ្នកនេសាទខុសច្បាប់ (ជនជាតិវៀតណាម ថៃ និងខ្មែរផងដែរ) ក៏ដូចជាលើវិធីសាស្រ្តនេសាទមិនសមស្របរបស់ពួកគេផងដែរ ដូចជាការប្រើសំណាញ់ចងសន្ធឹងនឹងឈើពីរសងខាងដែលប្រមូលយកអ្វីៗទាំងអស់ ។ ការណ៍នេះធ្វើអោយកាត់ផ្តាច់ផ្នែកមួយនៃខ្សែសង្វាក់អាហារ ដោយធ្វើអោយសត្វធំៗលែងមានចំណី...។ ដោយសារតែដើមកោងកាងជាជម្រកសម្រាប់កូនត្រី ក្តាម និងបង្គារ និងពពួកសត្វមានស្នូកជាច្រើនទៀត ហើយប្រសិនបើវាត្រូវនេសាទអស់ ការបន្តពូជប្រភេទផ្សេងៗគឺមិនអាចទៅរួចឡើយ។ ប៉ុន្តែការកកើតឡើងវិញនៃប្រព័ន្ធអេកូសាស្រ្តបែបនេះត្រូវការពេលជាច្រើនឆ្នាំ។
បើមិនមែនអ្នកនេសាទជាអ្នកបំផ្លាញដើមកោងកាងទេ គឺអ្នកវិនិយោគទុនឯកជនក្នុងស្រុក។ ជានិច្ចកាល ពួកគេតែងតែកាប់ដើមកោងកាង ដើម្បីចិញ្ចឹមបង្គារ ឬយកដីនោះធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ ដូចបានបង្ហាញនៅក្នុងការសិក្សារបស់អង្គការក្រែត (ក្រុមស្រាវជ្រាវ និងដោះដូរផ្នែកបច្ចេកវិជ្ជា) នៅប៉ុលឌែរព្រៃនប់។
ក្រៅពីនោះនៅមានអ្នកកាប់ឈើធ្វើធ្យូងផងដែរ។ ពពួក rhizophora ដែលជាដើមកោងកាងដ៏អស្ចារ្យមានឫសនៅក្នុងទឹកមានឈ្មោះល្បីថាអាចធ្វើជាធ្យូងមានគុណភាពល្អបំផុត។ ជួនកាល មនុស្សសង់ផ្ទះនៅមាត់ច្រាំងឬធ្វើរបងដីរបស់ពួកគេដោយប្រើមែកកោងកាងទាំងនេះ។
ភស្តុតាង
តើឃាតករដែលគេសន្មត់ទុកទាំងនេះដឹងថា ពួកគេធ្វើអោយអនាគតដើមកោងកាងមានបញ្ហាដែរទេ? សម្រាប់អ្នកខ្លះ គឺដឹង។ លោកហ្សូស ស្ទីក លើកឡើងពីករណីរបស់អ្នកនេសាទក្តាមម្នាក់ ដែលបានដឹងថា គាត់នឹងអស់ការងារធ្វើ ក្នុងពេលពីរបីឆ្នាំខាងមុខ ព្រោះក្តាមកាន់តែក្រៗទៅហើយ។ លោកហ្សូស ស្ទីក កត់សម្គាល់ថា៖ «បញ្ហាគឺថាពួកគេមិនដឹងធ្វើអ្វីផ្សេងទៀតបាន»។ គ្រប់យ៉ាងសុទ្ធតែខ្វះខាត ទាំងធនធានមនុស្ស បច្ចេកទេស ថវិកា។ លោកគឹម នុង អនុប្រធាននាយកដ្ឋានអប់រំបរិស្ថាន និងជាប្រធានគម្រោងគ្រប់គ្រងធនធានមាត់សមុទ្រ នៃក្រសួងបរិស្ថាន បានសន្និដ្ឋានបន្ទាប់ពីបានធ្វើការអស់១០ឆ្នាំជាមួយសហគមន៍អភិរក្សព្រៃពាមក្រសប់ (ជិតខេត្តកោះកុង) ថាដំបូងគេត្រូវបង្ហាញផ្លូវសិន។ «នៅពេលខ្ញុំមកដល់នៅឆ្នាំ១៩៩៧ អាជ្ញាធរមូលដ្ឋានប្រាប់ខ្ញុំថា យើងមិនអាចហាមមនុស្សមិនអោយកាប់ឈើបានទេ បើមិនអីចឹងពួកគេនឹងស្លាប់។ ខ្ញុំក៏ឆ្លើយប្រាប់ទៅវិញថា ប្រសិនបើដើមកោងកាងបាត់អស់ តើអ្នកទាំងអស់គ្នារស់យ៉ាងម៉េច? តាមពិតទៅ សម្រាប់មនុស្សជាច្រើន វាមិនមែនជាបញ្ហារបស់ពួកគេទេ ប៉ុន្តែជាបញ្ហារបស់ក្រសួងបរិស្ថាន។ ពួកគេសម្លឹងមើលតែក្នុងពេលខ្លីប៉ុណ្ណោះ។ ពួកគេផ្តល់ទំនុកចិត្តលើខ្ញុំជាច្រើនខែក្រោយមកទៀត នៅពេលដែលពួកគេបានឃើញត្រី និងបង្គារជាច្រើនត្រឡប់មកមាននៅក្នុងព្រៃកោងកាងដែលត្រូវបានអភិរក្ស»។
ទេសចរណ៍ធម្មជាតិស្ថិតក្នុងពន្លឺ
ជាអកុសល្យ ការវិលត្រឡប់មកវិញរបស់ត្រីជាច្រើនបានជំរុញសហគមន៍មូលដ្ឋានពង្រីកទំហំការនេសាទរបស់ពួកគេ។ ដូច្នេះ លោកគឹម នុង បានធ្វើការងារជាមួយពួកគេ ដើម្បីកាត់បន្ថយការពឹងផ្អែកលើការនេសាទ ហើយណែនាំបង្ហាញពីគុណសម្បតិ្តរបស់ទេសចរណ៍ធម្មជាតិ។ ហេតុនេះហើយទើបមានការរៀបចំជាដំណើរកម្សាន្តបែបធម្មជាតិចេញពីខេត្តកោះកុង (រមណីយដ្ឋានទេសចរណ៍អេកូឡូស៊ី នៃភូមិបឹងក្រយាក់ នៃឃុំពាមក្រសប់)។ ផ្លូវចាក់បេតុងអមតាមព្រៃកោងកាងនាំឆ្ពោះទៅកាន់ស្ពានតូចៗ និងផ្ទះនៅលើកំពូលភ្នំ បានផ្តល់នូវរូបភាពគួរអោយភ្ញាក់ផ្អើលលើបទឧក្រិដ្ឋព្រៃកោងកាង។ ប្រជាជនដើរកម្សាន្តយ៉ាងសប្បាយរីករាយនៅក្នុងធម្មជាតិនេះ ហើយយកចិត្តក្នុងការចោលសំរាមនៅក្នុងធុងឈើដែលដាក់នៅតាមបណ្តោយផ្លូវ។ នៅចុងព្រៃ ពួកគេអាចសម្រាកនៅក្នុងរោងស្បូវក្រោមម្លប់ដើមកោងកាង មើលទឹកថ្លាយង់យ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់ និងថ្លាដូចកញ្ចក់។ នៅឆ្នាំ២០០៨ តំបន់នេះទទួលបានអ្នកទេសចរជាង៣១ ០០០នាក់ ភាគច្រើនជាជនជាតិខ្មែរ។ លោកអ៊ំ ម៉ាន់ អនុប្រធានទី២នៃក្រុមប្រឹក្សាឃុំពាមក្រសប់អះអាងថា៖ «ព្រៃកោងកាង គឺជាជីវិតរបស់ប្រជាជន។ មុខរបររបស់អ្នកភូមិទាំងអស់ពឹងលើវា ជាពិសេសការនេសាទ។ ការពារព្រៃកោងកាង គឺការពារពួកយើងទាំងអស់គ្នា»។ គ្រួសារមួយចំនួនរកចំណូលបន្ថែមតាមរយៈការលក់ម្ហូបអាហារ បង្អែម និងភេសជ្ជៈផ្សេងៗអោយអ្នកទេសចរ ឬតាមរយៈការដឹកអ្នកទេសចរពីក្រុងតាមម៉ូតូ ហើយអ្នកនេសាទមួយចំនួនរៀបចំដំណើរកម្សាន្តតាមទូក។
ការពារដើម្បីអភិវឌ្ឍជីវភាពប្រចាំថ្ងៃ
កន្លែងផ្សេងទៀតនៃតំបន់អភិរក្សព្រៃពាមក្រសប់នេះ ទេសចរធម្មជាតិស្ទើរតែគ្មានទេ។ អ្នកយាម១៥នាក់ត្រួតពិនិត្យតំបន់ដែលត្រូវបានការពារតាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣ ដែលជាឆ្នាំនៃការបង្កើតក្រសួងបរិស្ថាននៅកម្ពុជា។ វាមិនមែនជាបញ្ហាខ្វះឆន្ទៈទេ ប៉ុន្តែគឺខ្វះមធ្យោបាយ។ ព្រៃកោងកាងអាចចូលទៅបានតែតាមទូកប៉ុណ្ណោះ ហើយសាំងមានតម្លៃថ្លៃ។ ទោះយ៉ាងណា បើតាមលោកគឹម នុង ជោគជ័យនៃការងារជាមួយសហគមន៍បានបង្ហាញដល់អ្នកធ្វើការសម្រេចផ្នែកនយោបាយថា ពួកគេអាចផ្ទេរគំនិតផ្តួចផ្តើម និងការគ្រប់គ្រងមួយផ្នែកដល់សហគមន៍មូលដ្ឋាន។
នៅខណ្ឌព្រៃនប់ លោកហ្សូស ស្ទីក ជំរុញអោយមានការចិញ្ចឹមសត្វខុសៗគ្នា ដោយហេតុថាវាស្មើនឹងការបង្កើនចំនួនដើមកោងកាងដំបូងតាមរបៀបធម្មជាតិបំផុត។ លោកចង់បង្ហាញទៅកាន់ប្រជាជនថា ការថែរក្សា និងការពារបរិស្ថាន ក៏អាចលើកកម្ពស់ជីវភាពប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេបានដែរ។ សាររបស់លោកគឺច្បាស់លាស់ណាស់ : «ធម្មជាតិគឺជាដើមទុនរបស់អ្នក។ ចូរអ្នករក្សាវាទុក! ចូរអ្នកយកប្រយោជន៍ពីវា!»។
ការស្រាវជ្រាវវិទ្យាសាស្រ្តជាអាវុធដ៏សំខាន់?
ព្រៃកោងកាងជាតំបន់ស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ដូចផ្កាថ្មដែរ។ ប៉ុន្តែវាមិនត្រូវបានគេដឹង ហើយបើទោះជាទេសចរធម្មជាតិមានការពេញនិយមនៅកម្ពុជាក្តី ក៏វាធ្វើអោយអ្នកទទួលខុសត្រូវផ្នែកនយោបាយចាប់អារម្មណ៍តិចតួចដែរ។ តំបន់សើមទាំងនេះត្រូវគេសិក្សាតិចតួច ហើយឯកសារស្តីពីតំបន់នេះមានតែផ្នែកមួយចំនួន និងនៅមិនផ្តុំគ្នាទេ។ បើតាមអ្នកជំនាញមួយចំនួន វារួមចំណែកធ្វើអោយមានការធ្វើអាជីវកម្មហួសប្រមាណ។ អ្នកជំនាញម្នាក់បានសង្ខេបយ៉ាងខ្លីថា៖ «បើគ្មានការស្រាវជ្រាវផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តទេ អ្នកមិនអាចបង្ហាញការខូចខាតដែលកើតឡើងបានទេ។ ប៉ុន្តែនៅកម្ពុជា គេតែងតែត្រូវការផ្តល់ហេតុផលមួយដើម្បីធ្វើអ្វីម្យ៉ាង»។ «អ្នកធ្វើសេចក្តីសម្រេចចិត្តរសើបនឹងរឿងនេះ។ ប្រសិនបើអ្នកធ្វើទៅមិនល្អ
ប៉ុន្តែគ្មានអ្នកណាដឹង អ្នកនឹងបន្តទៀត។ តែប្រសិនបើទិន្នន័យផ្នែកវិទ្យាសាស្រ្តបង្ហាញថា អ្នកមិនបានធ្វើអ្វីដែលត្រូវធ្វើ ដូច្នេះគឺមានរឿងមួយផ្សេងភ្លាម...»។
អត្ថបទបន្ថែម តើដើមកោងកាងមានប្រយោជន៍អ្វីខ្លះ?
កោងកាងគឺជាជម្រកសម្រាប់ការបន្តពូជរបស់ត្រីសមុទ្រ បង្គារ និងក្តាម។ វាគឺជារបាំងធម្មជាតិខណ្ឌចែកដីនិងទឹកសមុទ្រ។ វាការពារតំបន់ឆ្នេរ ទប់ទល់នឹងខ្យល់ ព្យុះភ្លៀង ព្យុះសង្ឃរា និងស៊ូណាមិថែមទៀត។
វាបញ្ចៀសការរិចរឹលរបស់ឆ្នេរ។
វាការពារកករទឹក។
វាអនុញ្ញាតអោយមានស្ថិរភាពនៃមីក្រូ-អាកាសធាតុ។
វាការពារថ្មប៉ប្រះទឹករបស់ផ្កាថ្ម
វាគឺជាតម្រងច្រោះទឹកធម្មជាតិ វាជួយសម្អាតទឹក។
នៅព្រៃនប់(ភាគខាងត្បួងប្រទេសកម្ពុជា) វាការពារទំនប់ប៉ុលឌែរពីការបំផ្លាញរបស់ទឹកសមុទ្រ និងការពារស្រែអំបិល។
អានបន្ថែមលើវិបសាយកាសែត
-រកឃើញជីវៈចម្រុះកំរនៅតាមដងទន្លេមេគង្គកម្ពុជា ១៦-០១-២០០៩
-រុក្ខជាតិនៃប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងបេះដូងនៃបណ្តាញវិទ្យាសាស្រ្តថ្មីមួយ ២២-១០-២០០៨
-លោកសាស្រ្តាចារ្យ ឡឹក សុវណ្ណ៖ "ប្រទេសកម្ពុជាប្រឈមគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរជាច្រើន ពីឥទ្ធិពលនៃកំណើនអាកាសធាតុ" ០៥-០៩-២០០៨
-ចំនួនផ្សោតទឹកសាបកម្ពុជាបន្តធ្លាក់ចុះតែអ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនៅតែមានសង្ឃឹម ០១-០៥-២០០៨
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
