កោះស្លា (កំពត កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១០ ឧសភា ២០០៧៖ សមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ប្រើប្រាស់ម៉ាស៊ីនវាយអង្គុលីលេខ
© ចន វីង / Magnum
ថ្ងៃ១៧ ឧសភា ខាងមុខនេះនឹងមានការរៀបចំការបោះឆ្នោតជាលក្ខណៈអសកលមួយនៅប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ក្រុមប្រឹក្សាស្រុកនិងក្រុមប្រឹក្សាខ័ណ្ឌ។ ការបោះឆ្នោតនេះគឺជាដំណើរការវិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការ។ រដ្ឋាភិបាលព្យាយាមដាក់ដំណើរការប្រព័ន្ធវិមជ្ឈការ និងវិសហមជ្ឈការនេះចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០០១មកម្ល៉េះ។ គោលបំណងនៃនយោបាយថ្មីនេះគឺធ្វើប្រតិភូកម្មផ្ទេរអំណាចសម្រេចទៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ ដើម្បីកំណត់ការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក និងខ័ណ្ឌ។ ដើម្បីអនុវត្តគោលនយោបាយថ្មីនេះ ការបែងចែកផ្នែករដ្ឋបាលក៏ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅកម្ពុជា ដោយបានកំណត់តួនាទីថ្មីនៃរដ្ឋបាលថ្នាក់នីមួយៗ។ ខាងក្រោមនេះគឺជាការពន្យល់ខ្លះៗទាក់ទងនឹងកំណែទម្រង់និងគោលនយោបាយវិមជ្ឈការនិងវិសហមជ្ឈការ ប្រឈមនឹងការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលនៅថ្នាក់ក្រោមជាតិនៅក្នុងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា កាលពីខែមេសា ឆ្នាំ២០០៨។
មុន/ក្រោយ ឬក្រឡេកមើលក្រោយពីរដ្ឋបាលនៅកម្ពុជាឡើងវិញ
លោកឈីវ យីស៊ាង នាយកផ្នែកសិក្សានៅសាលាភូមិន្ទរដ្ឋបាល ពន្យល់ថា៖ «តាំងពីការប្រកាសអោយប្រើប្រាស់រដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣មក រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានគ្រោងច្បាប់មួយស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល» ។ ហេតុដូច្នេះ បើទោះជាអំណាចនៅតែប្រមូលផ្តុំនៅថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋក៏ដោយ ក៏គំនិតនៃការធ្វើវិសហមជ្ឈការ មិនមែនជាគំនិតថ្មីនោះទេ។ វិសហមជ្ឈការ មានន័យថារដ្ឋាភិបាលធ្វើប្រតិភូកម្មមុខងារ សិទ្ធិអំណាច និងធនធាន អោយទៅអង្គភាពក្រោមបង្គាប់ រឺក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតប្រភេទណាមួយ ដើម្បីអនុវត្តក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាល។ ប៉ុន្តែ ដំណើរការវិមជ្ឈការមានការវិវត្តន៍តិចតួចប៉ុណ្ណោះ។
អំណាចនៅតែប្រមូលផ្តុំនៅថ្នាក់ដឹកនាំរដ្ឋៈ តើនេះគឺជាប្រពៃណីរឺ?
មុនពេលការប្រកាសអោយប្រើប្រាស់ច្បាប់ស្តីពីរដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់ និងច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់ឆ្នាំ២០០១ ព្រះរាជាណាចក្រត្រូវបានបែងចែកជាខេត្តចំនួន២០ និងក្រុងចំនួន៣។ ខេត្តនីមួយៗចែកជាស្រុក គ្រប់គ្រងដោយអភិបាលខេត្ត ហើយបច្ចុប្បន្នប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងគឺនៅតែមានដដែល។ អភិបាលខេត្តត្រូវតែងតាំងដោយព្រះមហាក្សត្រ តាមសំណើរបស់សម្តេចនាយករដ្ឋមន្រ្តីហ៊ុន សែន។ សព្វថ្ងៃ អភិបាលខេត្តនៅជាភ្នាក់ងាររបស់រដ្ឋ ទទួលបន្ទុកធ្វើការអនុវត្តតាមសេចក្តីសម្រេចរបស់រដ្ឋាភិបាល។
នៅក្នុងស្រុក គឺមានភូមិ ដែលពីមុនគ្រប់គ្រងដោយមេភូមិ ដែលតែងតាំងដោយអំណាចកណ្តាល និងទទួលខុសត្រូវដោះស្រាយបញ្ហាកើតមានប្រចាំថ្ងៃនៅក្នុងមូលដ្ឋាន។ ចំណែកក្រុង ចែកជាខ័ណ្ឌ ខ័ណ្ឌចែកចេញជាសង្កាត់ ហើយក្រុងត្រូវគ្រប់គ្រងដោយអភិបាល ដែលជ្រើសតាំងដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តី។
គ្រឹះដំបូងនៃការបង្កើតវិមជ្ឈការ
ការបែងចែករដ្ឋបាលថ្មីចាប់ផ្តើមធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី១ កុម្ភៈ ២០០១ ជាមួយនឹងការប្រកាសអោយប្រើច្បាប់ស្តីពីរដ្ឋបាលឃុំ-សង្កាត់។ ចំណុចថ្មីនោះគឺក្រុមប្រឹក្សាឃុំត្រូវបានបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតាមប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតសកលសម្រាប់អាណត្តិ៥ឆ្នាំ នៅថ្ងៃទី៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០០២។ ពួកគេទទួលខុសត្រូវរៀបចំគម្រោងអភិវឌ្ឍឃុំ ជាមួយប្រជាពលរដ្ឋ។ ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ ត្រូវកំណត់សេចក្តីត្រូវការ វាយតម្លៃថវិកាចាំបាច់ និងបញ្ជូនផែនការរបស់ខ្លួនទៅរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីផ្តល់សុពលភាព និងត្រៀមចំណាយកញ្ចប់ថវិកាសម្រាប់ឃុំនីមួយៗ។ ចាប់តាំងពីមានកំណែទម្រង់នេះមក ក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់អាចរៀបចំផែនការនិងគ្រប់គ្រងដោយផ្ទាល់នូវការសាងសង់ផ្លូវថ្នល់ រឺជួសជុលសាលារៀន។ ប៉ុន្តែ នេះគ្រាន់តែជាចំណុចចាប់ផ្តើមនៃវិមជ្ឈការប៉ុណ្ណោះ។ រាល់ការសម្រេចធ្វើឡើងនៅមូលដ្ឋានចាំបាច់ត្រូវមានការផ្តល់សុពលភាពពីអំណាចកណ្តាល មុននឹងចាប់ផ្តើមអនុវត្តផែនការនោះ។
លោកបណ្ឌិតថេង ច័ន្ទសង្វារ នាយកខុទ្ទកាល័យក្រសួងអភិវឌ្ឍន៍ជនបទនិងជាអ្នកសរសេរសារណាថ្នាក់បរិញ្ញាបត្រជាន់ខ្ពស់ស្តីពីវិមជ្ឈការ បានពន្យល់ថា «នីតិវិធីទាំងអស់ត្រូវបានអនុវត្តសន្សឹមៗ ព្រោះប្រជាជនកម្ពុជាមិនមានទំលាប់នឹងដំណើរការនេះនោះទេ។ គេត្រូវពន្យល់ប្រាប់ដល់ប្រធានឃុំថ្មីទាំងនេះ ឧទាហរណ៍ ប្រាប់អំពីការប្រកាសដេញថ្លៃ ផែនការអភិវឌ្ឍន៍...។
ខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ បដិវត្តន៍មួយនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌរដ្ឋបាលនៃប្រទេសកម្ពុជា?
ជំហានដ៏សំខាន់មួយគឺការប្រកាសអោយប្រើប្រាស់ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ កាលពីខែឧសភា ឆ្នាំ២០០៨ បន្ទាប់ពីត្រូវបានអនុម័តកាលពីខែមេសា។ ប្រទេសកម្ពុជាមានការបែងចែកថ្នាក់រដ្ឋបាលច្រើនដែលកាន់តែស្មុគស្មាញ។ ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាត្រូវបែងចែកជារាជធានីមួយ គឺរាជធានីភ្នំពេញ (ខ័ណ្ឌ៨) និងខេត្តចំនួន២៣ ព្រមទាំង ក្រុង ស្រុក និងខ័ណ្ឌចំនួន១៩៣។ ក្រុងចំនួន៣ត្រូវក្លាយជាខេត្ត គឺ កែប ព្រះសីហនុ(អតីតក្រុងព្រះសីហនុ) និងប៉ៃលិន។ ភ្នំពេញ ចែកជាខ័ណ្ឌ ហើយខ័ណ្ឌចែកជាសង្កាត់ ចំណែកខេត្តចែកជាក្រុង និងស្រុក ហើយស្រុកចែកជាឃុំ រីឯក្រុងចែកជាសង្កាត់។
រាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ ជានីតិបុគ្គលនៃនីតិសាធារណៈ។ នីតិបុគ្គលនីមួយៗត្រូវមានក្រុមប្រឹក្សាមួយជាតំណាង ដែលត្រូវបោះឆ្នោតដោយអសកល ដោយសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់។ ក្រុមប្រឹក្សារាជធានីមានសមាជិកមិនលើសពី២១រូប ក្រុមប្រឹក្សាខេត្តមានចំនួនសមាជិកពី៩ទៅ២១រូប តាមភាពចាំបាច់នៃខេត្តនីមួយៗ ក្រុមប្រឹក្សាក្រុងមាន ចំនួនសមាជិកពី៧ ទៅ១៥រូប ហើយក្រុមប្រឹក្សាស្រុកនិងខ័ណ្ឌ មានចំនួនសមាជិកពី៧ ទៅ១៩រូប។
តួនាទីរបស់ក្រុមប្រឹក្សាថ្នាក់ក្រោមជាតិថ្មី
ក្រុមប្រឹក្សាថ្មីទាំងនេះត្រូវរៀបចំ និងអនុម័តផែនការអភិវឌ្ឍន៍រយៈពេល៥ឆ្នាំ ដែលត្រូវធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពជារៀងរាល់ឆ្នាំ ព្រមទាំងរៀបចំកម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍ប្រចាំឆ្នាំ។ ក្នុងការរៀបចំនិងការអនុវត្តផែនការអភិវឌ្ឍន៍ ក្រុមប្រឹក្សាត្រូវពិគ្រោះយោបល់ជាមួយប្រជាពលរដ្ឋនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ប្រភេទក្រុមប្រឹក្សាផ្សេងទៀតនៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ព្រមទាំងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធនានារបស់រដ្ឋាភិបាល។ ក្រុមប្រឹក្សាក៏អាចមានសិទ្ធិដាក់ចេញដីកា នៅក្នុងដែនសមត្ថកិច្ចរបស់ខ្លួន ពាក់ព័ន្ធនឹងកិច្ចការថ្មីៗ ក្រុមប្រឹក្សាក៏អាចស្នើសុំដកអភិបាលខេត្តបានដែរ។ រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃអាចលុបចោលសេចក្តីសម្រេចមួយរបស់ក្រុមប្រឹក្សា ប៉ុន្តែ អាចធ្វើប្រតិភូកម្មអំណាចផ្ទាល់របស់ខ្លួន អោយទៅក្រុមប្រឹក្សា តាមការចាំបាច់។ មានន័យថាសេចក្តីសម្រេចចុងក្រោយនៅតែស្ថិតនៅក្នុងកណ្តាប់ដៃរបស់អំណាចប្រតិបត្តិកណ្តាលដដែល។
រដ្ឋាភិបាលត្រូវតំណាងដោយអភិបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក និងខ័ណ្ឌ។ អភិបាលរាជធានី និងខេត្តនៅតែត្រូវបានតែងតាំងដោយនាយករដ្ឋមន្រ្តី ស្របពេលដែលអភិបាលរងរាជធានី ខេត្ត និងអភិបាលក្រុង ស្រុក និងខ័ណ្ឌត្រូវតែងតាំងដោយអនុក្រឹត្យមួយ តាមសំណើរបស់រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ។
ភាពស្វយ័តហិរញ្ញវត្ថុនិងនយោបាយ
តើក្រុមប្រឹក្សាជាប់ឆ្នោតថ្មីខាងមុខចំនួន៣ ២៣៥រូប នឹងមានធនធានគ្រប់គ្រាន់ ដើម្បីបំពេញមុខនាទីរបស់ខ្លួនដែររឺទេ ព្រោះការដាក់អោយប្រើប្រាស់នូវពន្ធប្រជារាស្រ្តនៅមិនទាន់ស្ថិតនៅក្នុងរបៀបវារៈនៅឡើយ? រវាងថវិកាដែលផ្តល់ដោយរដ្ឋ និងម្ចាស់ជំនួយ ថវិកាសម្រាប់សមូហភាពដែនដី និងក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ កើនឡើងប្រហែលពី៦លានដុល្លារ នៅឆ្នាំ២០០២ ដល់២១,៧៥លានដុល្លារនៅឆ្នាំ២០០៧ ពោលគឺប្រជាជនម្នាក់ទទួលបានចាប់ពី១,៥០ដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ បើប្រៀបធៀបនឹងឆ្នាំ២០០២ គឺម្នាក់ទទួលបាន០,៥០ដុល្លារ។
ដោយឡែក គណបក្សប្រឆាំងនិងអង្គការឃ្លាំមើលការបោះឆ្នោត ដូចជាអង្គការខុមហ្វ្រែល បានចាប់ផ្តើមមានការសង្ស័យចំពោះឯករាជ្យភាពនៃក្រុមប្រឹក្សាថ្មីទាំងនេះ ចំពោះគណបក្សកាន់អំណាចគឺគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ព្រោះថាទាំងអភិបាល ទាំងក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់ប្រមាណ៧០%នៃក្រុមប្រឹក្សា១១៤៥៣រូប ដែលត្រូវទៅបោះឆ្នោតអសកល នាថ្ងៃទី១៧ ខែឧសភាខាងមុខនេះ សុទ្ធតែមកពីគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។ យ៉ាងណាមិញ សម្តេចហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្រ្តី កម្ពុជាបានលើកឡើងនៅមុខពេលបោះឆ្នោតនេះថាទោះបីជាមានអ្វីកើតឡើងក៏ដោយ អំណាចប្រតិបត្តិកណ្តាលគឺជាអ្នកធ្វើការសម្រេចចុងក្រោយ។ សម្តេចបានព្រមានអនាគតក្រុមប្រឹក្សាថា «អស់លោកមិនមែនឯករាជ្យទេ!»។
-វិមជ្ឈការ មានន័យថារដ្ឋាភិបាលប្រគល់អោយក្រុមប្រឹក្សានូវភាពជាម្ចាស់លើមុខងារ សិទ្ធិអំណាច និងធនធាន ដើម្បីឆ្លើយតបសេចក្តីត្រូវការរបស់មូលដ្ឋាន។ ក្រុមប្រឹក្សាត្រូវមានគណនេយ្យភាពចំពោះប្រជាពលរដ្ឋមូលដ្ឋានលើបញ្ហាទាំងនេះ។
-វិសហមជ្ឈការ មានន័យថារដ្ឋាភិបាល រឺក្រសួង ស្ថាប័ន ធ្វើប្រតិភូកម្មមុខងារ សិទ្ធិអំណាច និងធនធានទៅអង្គភាពក្រោមបង្គាប់ រឺទៅក្រុមប្រឹក្សាប្រភេទណាមួយ ដើម្បីអនុវត្តក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាល រឺក្រសួង ស្ថាប័ន។ អង្គភាព រឺក្រុមប្រឹក្សានោះត្រូវមានគណនេយ្យភាពចំពោះរដ្ឋាភិបាល រឺក្រសួង ស្របទៅតាមតម្រូវការនៃការធ្វើប្រតិភូកម្មនោះ។
អត្ថបន្ថែម
កាលបរិច្ឆេទនៃនយោបាយវិមជ្ឈការនៅកម្ពុជា
-២១ កញ្ញា ១៩៩៣៖ ការប្រកាសអោយប្រើរដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាល ត្រូវដាក់បញ្ជូល។
-១៨ មករា ២០០១៖ ការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតឃុំ-សង្កាត់
-១ កុម្ភៈ ២០០១៖ ការអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលឃុំសង្កាត់
-៣ កុម្ភៈ ២០០២៖ ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់លើកទី១
-១ មេសា ២០០៧៖ ការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាឃុំ-សង្កាត់លើកទី២
-១មេសា ២០០៨៖ សភាបានអនុម័តច្បាប់ស្តីពីការគ្រប់គ្រងរដ្ឋបាលរាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ និងច្បាប់ស្តីពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ក្រុមប្រឹក្សាខេត្ត ក្រុមប្រឹក្សាក្រុង ក្រុមប្រឹក្សាស្រុក ក្រុមប្រឹក្សាខ័ណ្ឌ។
នគរបាលប្រមាណជាង១ម៉ឺននាក់ នឹងត្រូវការពារសន្តិសុខ ក្នុងដំណាក់កាលបោះឆ្នោតជ្រើសរើសក្រុមប្រឹក្សាថ្មី
រយៈពេលជាង៤ខែ មុនដំណើរការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សារាជធានី ខេត្ត ក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ ក្រសួងមហាផ្ទៃបានរៀបចំផែនការការពារសន្តិសុខជាច្រើន ដើម្បីធ្វើអោយដំណើរការរៀបចំការបោះឆ្នោតក្រុមប្រឹក្សាថ្មីនេះប្រព្រឹត្តទៅដោយ«សេរី ត្រឹមត្រូវនិងយុត្តិធម៌»។ នៅក្នុងផែនការរបស់ក្រសួង ដែលមាន១០ទំព័រ ចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែមករា នៅលើវិបសាយរបស់គណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប ) លោកស ខេង រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងមហាផ្ទៃ បានស្នើអាជ្ញាធគ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ អោយត្រួតពិនិត្យការពាររាល់ដំណាក់កាលទាំងបួននៃដំណើរការបោះឆ្នោត គិតចាប់តាំងពីពាក់កណ្តាលខែមករា រហូតដល់ចុងបញ្ចប់ការបោះឆ្នោតជាស្ថាពរ (ដំណាក់កាលទីមួយមានការចុះបញ្ជីគណបក្សនយោបាយ និង បេក្ខជនឈរឈ្មោះ ការបិទផ្សាយបញ្ជីបោះឆ្នោតនៅតាមការិយាល័យបោះឆ្នោតទាំង១៩៣ ការចុះឈ្មោះអ្នកសង្កេតការណ៍ក្នុងស្រុកនិងអន្តរជាតិ ការការពារការដឹកជញ្ជូនឯកសារ សម្ភារៈ -ទីពីរយុទ្ធនាការឃោសនាបោះឆ្នោត ចាប់ពីថ្ងៃទី១ ដល់ថ្ងៃទី១៥ ឧសភា ថ្ងៃបោះឆ្នោត -ទីបី ថ្ងៃបោះឆ្នោត ការរាប់សន្លឹកឆ្នោត និងការបិទផ្សាយលទ្ធផលបណ្តោះអាសន្ន និងទីបួន ការតវ៉ាលទ្ធផលបោះឆ្នោត ការបោះឆ្នោតជាថ្មី(ប្រសិនបើមាន) ការប្រកាសលទ្ធផលបោះឆ្នោតផ្លូវការ រហូតដល់ពេលដែលសមាជិកក្រុមប្រឹក្សាចូលកាន់តំណែងនៅក្នុងអាណត្តិរបស់ខ្លួន (រយៈពេល៥ឆ្នាំ))។
លោករដ្ឋមន្រ្តីក៏បានលើកផងដែរនូវមុខសញ្ញានិងគោលដៅសំខាន់ដែលត្រូវបានការពារជាអាទិភាព រួមមានប្រធាន អនុប្រធាន សមាជិកនិងមន្រ្តីគ.ជ.ប គណបក្សនយោបាយនិងបេក្ខជនឈរឈ្មោះ ឃោសនិក វាគ្មិន រឺក្រុមឃោសនាបោះឆ្នោតរបស់គណបក្សនយោបាយ អ្នកសង្កេតការណ៍ជាតិនិងអន្តរជាតិ ភ្នាក់ងារ និងគណបក្សនយោបាយសង្កេតមើលដំណើរការបោះឆ្នោត មន្រ្តីប្រតិបត្តិការបោះឆ្នោត គ្រប់លំដាប់ថ្នាក់ អ្នកបោះឆ្នោត។
សរុបមក កម្លាំងនគរបាលការពារនៅពេលឃោសនាបោះឆ្នោត មានចំនួន១៣ ២៧៧នាក់ (នគរបាលក្រុង ស្រុក ខ័ណ្ឌ ចំនួន១៩៣០នាក់ និងនគរបាលឃុំ សង្កាត់ ចំនួន១១ ៣៤៧នាក់) ចំណែកកម្លាំងនគរបាលការពារនៅថ្ងៃបោះឆ្នោតនិងថ្ងៃរាប់សន្លឹកឆ្នោតមានចំនួន១៣ ៨៥៦នាក់។ លោកឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តី ស ខេង បញ្ជាក់ថា «រាល់បទល្មើស រឺឧក្រិដ្ឋកម្ម និងឧប្បតិ្តហេតុផ្សេងៗ ដែលបានកើតឡើង ត្រូវយកចិត្តទុកដាក់ធ្វើការស៊ើបអង្កេតស្រាវជ្រាវនិងប្រមូលភស្តុតាង រឺទឡ្ហីករណ៍ កំណត់អត្ថិភាពនៃបទល្មើស និងអត្តសញ្ញាណជនល្មើសអោយបានច្បាស់លាស់ ដោយត្រូវស្វែងរកនិងចាប់ខ្លួនជនប្រព្រឹត្តបទល្មើសយកមកផ្តន្ទាទោសតាមច្បាប់ជាធរមាន មិនត្រូវអោយជនប្រព្រឹត្តបទល្មើសរួចខ្លួន និងដើម្បីពង្រឹងបន្ថែមទៀតនូវជំនឿរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងគណបក្សនយោបាយមកលើកម្លាំងសមត្ថកិច្ច»។
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
