កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៧ កុម្ភៈ ២០០៩៖ កាំង ហ្គេចអ៊ាវ ហៅឌុច នៅចំពោះមុខចៅក្រមអ.វ.ត.ក នៅពេលបើកសវនាការបឋម
ចន វីង / Magnum
សវនាការបឋម ដែលត្រូវប្រព្រឹត្តធ្វើឡើងនៅមុនសវនាការលើអង្គសេចក្តីនៃ សំណុំរឿងរបស់កាំង ហ្គេចអ៊ាវ ហៅឌុច បានចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃអង្គារ ទី១៧ ខែកុម្ភៈ ដោយមានវត្តមានចូលរួមពីសំណាក់តំណាងសារព័ត៌មានអន្តរជាតិជាច្រើន។ គោលបំណង? លោកម៉ាសែល ឡឺម៉ុង (Marcel Lemonde) សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតបានពន្យល់នៅពេលឈប់សំរាកថា គោលបំណងគឺ «កំណត់បញ្ហាផ្លូវច្បាប់ជាបឋម និងនីតិវិធីមួយចំនួន»។ សវនាការបឋមនេះនឹងពិចារណាទៅលើពាក្យសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី និងវិធានការការពារមួយចំនួនសម្រាប់ជនរងគ្រោះ ហើយនឹងបញ្ជីឈ្មោះសាក្សី និងអ្នកជំនាញការដែលតំណាងដោយភាគីផ្សេងៗ។ សវនាការថ្ងៃនេះ គឺជាសវនាការជំនុំជម្រះលើកដំបូងនៅចំពោះមុខអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងនៃសាលាក្តីខ្មែរក្រហម ដែលត្រូវបានបង្កើតឡើងកាលពីឆ្នាំ២០០៦ ដើម្បីកាត់ទោសអតីតមេដឹកនាំជាន់ខ្ពស់ និងឧក្រិដ្ឋជនសំខាន់ៗនៃរបបប្រល័យពូជសាសន៍មួយនេះ។
បញ្ហាបច្ចេកទេសត្រូវបានលើកឡើងម្តងម្នាក់ៗ នៅក្នុងសវនាការមួយ ដែលរួមមានមេធាវីការពារក្តី និងសហព្រះរាជអាជ្ញាអន្តរជាតិ។ គេកត់សម្គាល់ឃើញថាមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីហាក់ដូចជាមានសភាពបែកខ្ញែកគ្នា។
ការកត់សម្គាល់ជាជំហានដំបូង
នៅពេលចាប់ផ្តើមសវនាការ លោករ៉ូប៊ែរ ប៉ឺតទី សហព្រះរាជអាជ្ញា បានត្រឡប់មកនិយាយអំពីគោលគំនិតនៃសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួម ដែលលោកចង់អោយដាក់បញ្ចូលទៅក្នុងបទចោទប្រកាន់នៅក្នុងសំណុំរឿងរបស់ឌុច អតីតប្រធានមន្ទីរស-២១នៃរបបខ្មែរក្រហម ដែលបានសម្លាប់មនុស្សប្រមាណជាង១៤០០នាក់។ លោកបានដាក់សំណើនេះ នៅក្នុងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍មួយ ប្រឆាំងនឹងដីកាដំណោះស្រាយចោទប្រកាន់ឌុច របស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ប៉ុន្តែ ត្រូវបានបដិសេធដោយអង្គបុរេជំនុំជម្រះ។ ហេតុដូច្នេះ នៅថ្ងៃអង្គារ លោកបានស្នើអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងអោយពិនិត្យលើបញ្ហានេះ ដោយវាយតម្លៃថាការកំណត់គតិយុត្តិពិតជាមានសារៈសំខាន់ ដើម្បីកំណត់ប្រភេទនៃពិរុទ្ធភាពរបស់ជនជាប់ចោទអោយបានពេញលេញ។
ដោយឡែក សហមេធាវីការពារឌុច លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ បានលើកឡើងអំពីបញ្ហានៃការឃុំខ្លួនបណ្តោះអាសន្នលើកូនក្តីរបស់លោកអស់រយៈពេល៩ឆ្នាំ ៩ខែ និង៧ថ្ងៃ។ លោកមិនអាចទទួលយកស្ថានភាពបែបនេះបានឡើយ។ លោកសន្យាថានឹងលើកយកចំណុចនេះមកនិយាយ នៅសវនាការលើអង្គសេចក្តី។
ការវែកញែកលើការបន្ថែមដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីម្នាក់
លោកមេធាវី ខាន់ ការីម ដែលតំណាងអោយដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមួយក្រុម ប្រមាណជាង៤០%នៃដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទាំងអស់ នៅក្នុងរឿងក្តីរបស់ឌុច បានទាមទារសិទ្ធិរបស់លោកនង ចាន់ផល ដែលគួរតែត្រូវបានចុះបញ្ជីជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី បើទោះបីជាគាត់បានដាក់ពាក្យស្នើសុំយឺតពេលចំនួន២ថ្ងៃក៏ដោយ។ លោកមេធាវីបានលើកឡើងថាសក្ខីកម្មរបស់គាត់ «ពិតជាចាំបាច់បំផុត» ព្រោះបុរសជនជាតិកម្ពុជារូបនេះគឺជាអតីតកុមារដែលជាប់ឃុំឃាំងនៅមន្ទីរស២១។
លោកមេធាវី រ៉ូ បានវាយតម្លៃថាសំណើខាងលើនេះ «មានលក្ខណៈទន់ខ្សោយ»។ «អស់លោកបានដឹងហើយថាជនជាប់ចោទបានទទួលស្គាល់ទោសកំហុសរបស់ខ្លួន។ គាត់បានទទួលស្គាល់ជាច្រើនលើកមកហើយ។ ប៉ុន្តែ តាំងពីប៉ុន្មានសប្តាហ៍មកនេះ យើងឃើញមានព័ត៌មានជាច្រើនផ្សព្វផ្សាយនៅតាមសារព័ត៌មាន អំពីសក្ខីកម្មថ្មីៗ និងឯកសារថ្មី (ភាពយន្តឯកសារដែលថតដោយជនជាតិវៀតណាម បានប្រគល់អោយសាលាក្តីខ្មែរក្រហម កាលពីចុងខែមករា ទាក់ទងនឹងសំណុំរឿងរបស់ឌុច)។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ មេធាវីការពារក្តីមានប្រសាសន៍ថា គ្រប់គ្រាន់ល្មម! យើងកំពុងស្ថិតនៅក្នុងនីតិវិធីតុលាការ ហើយខ្ញុំមានបំណងអោយគ្រប់គ្នាគោរពនីតិវិធីនេះ! មានគោលការណ៍ច្បាប់មួយបានលើកឡើងថា «ការជំនុំជម្រះប្រកបដោយយុត្តិធម៌ គឺជាការជំនុំជម្រះដែលគោរពទម្រង់បែបនេះជាអាទិភាព»។
ម្យ៉ាងវិញទៀត លោកមេធាវីក៏បានចំអកដាក់ការប្រកាសដែលផុតរលត់ទាំងនេះ និងត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមបណ្តាញសារព័ត៌មាន។ «គេបានរកឃើញកុមារ ដែលធ្លាប់ស្ថិតនៅគុកស២១ ដោយចៃដន្យ ពោលគឺនៅប៉ុន្មានថ្ងៃមុនបើកសវនាការជំនុំជម្រះ […]។ ថ្ងៃស្អែក តើពួកគេនឹងមានគ្នាប៉ុន្មាននាក់ [ដែលដាក់ពាក្យស្នើសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី]?
លោកខាន់ ការីមបានគូសបញ្ជាក់ថាលោកនង ចាន់ផល គឺជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី មិនមែនជាសាក្សីធម្មតានោះទេ។ លោកបានបញ្ជាក់ជាថ្មីម្តងទៀតថា «សក្ខីកម្ម» របស់គាត់ គឺជាសក្ខីកម្មដ៏កំរមួយ។ «ការបដិសេធពាក្យស្នើសុំនេះ ដោយសារយឺតពេល២ថ្ងៃ គឺជារឿងអយុត្តិធម៌សម្រាប់គាត់!»។ ចំណែកលោករ៉ូប៊ែរ ប៉ឺតទី បានបញ្ជាក់ថា «សាលាក្តីនេះមិនមែនត្រូវធ្វើការជំនុំជម្រះតែលើពិរុទ្ធភាពមួយគត់នោះទេ ប៉ុន្តែ តុលាការត្រូវនិយាយពីប្រវត្តិសាស្រ្តដែលធ្លាប់បានកើតមានឡើងនៅក្នុងប្រទេសនេះ»។ លោកមេធាវី រ៉ូ បានឆ្លើយបកវិញថា មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី និងការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញា បានទទួលសំណុំរឿងរបស់បុគ្គលម្នាក់នេះ ប៉ុន្តែ មេធាវីការពារក្តី មិនបានទទួល។ «ប្រសិនជាបញ្ហានេះមិនមែនជាការរំលោភសិទ្ធិជនជាប់ចោទនោះទេ ខ្ញុំមិនយល់ថាគេកំពុងនិយាយពីអ្វីនោះទេ!»។
បញ្ជីឈ្មោះសាក្សី និងអ្នកជំនាញការ
សហព្រះរាជអាជ្ញាបានបង្ហាញបញ្ជីឈ្មោះសាក្សីនិងអ្នកជំនាញការ៣៥រូប (រួមមាន David Chandler – Craig Etchson- Nic Dunlop…) ដែលនៅចំណោមអ្នកទាំងនោះ ពួកគេក៏ជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីផងដែរ។ ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមិនអាចត្រូវបានកោះអញ្ជើញឡើងមកបង្ហាញខ្លួននៅចំពោះមុខតុលាការ ក្នុងនាមជាសាក្សីបាននោះទេ ប្រសិនជាពួកគេមិនលះបង់ឋានៈជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ លោកស្រី Silke Studzinsky មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមួយរូបនៃក្រុម២ បានបញ្ជាក់ថា កូនក្តីរបស់លោកដែលពាក់ព័ន្ធ មិនមានបំណងធ្វើដូច្នោះនោះទេ។
យ៉ាងណាមិញ លោកមេធាវី រ៉ូ បានតវ៉ាវត្តមានរបស់សាក្សីបីនាក់ នៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះរបស់សហព្រះរាជអាជ្ញា ដែលជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងពន្ធនាគារ ម១៣ ព្រោះថាពន្ធនាគារនេះ «មិនជាប់ទាក់ទងនឹងអង្គហេតុ ដែលស្ថិតនៅក្រោមសមត្ថកិច្ចរបស់អង្គជំនុំជម្រះនោះទេ ដោយហេតុថា នៅឆ្នាំ១៩៧៥ គុក ម២៣ លែងមានទៀតហើយ (អង្គជំនុំជម្រះមានសមត្ថកិច្ចជំនុំជម្រះឧក្រិដ្ឋដែលកើតមានតែចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩ប៉ុណ្ណោះ)។»។ លោកបានវាយតម្លៃថា «ចាកប្រធាន» ហើយបានស្នើសុំអោយដកសាក្សីទាំងបីចេញ។ លើសពីនេះ លោកមេធាវីបានអំពាវនាវដល់អ្នកជំនាញរោគសរសៃប្រសាទពីររូប ដែលធ្លាប់បានពិនិត្យសុខភាពឌុច កាលពីជាង១ឆ្នាំមុន ហើយដែលនឹងត្រូវហៅមកធ្វើជាសាក្សីនៅចំពោះមុខតុលាការ អោយពិនិត្យសុខភាពកូនកី្តរបស់លោកជាថ្មីម្តងទៀត ដើម្បីធ្វើបច្ចុប្បន្នភាពរបាយការណ៍សាជាថ្មី។
កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៧ កុម្ភៈ ២០០៩៖ លោកវ៉ាន់ ណាត ជាងគំនូរ និងជាអ្នកនៅរស់រានមានជីវិតពីគុកទួលស្លែង ដែលគ្រប់គ្រងដោយឌុច នៅក្នុងសវនាការបឋម។
ចន វីង / Magnum
ឈ្មោះសាក្សីនិងអ្នកជំនាញការចំនួន១៥នាក់ ត្រូវបានប្រកាសដោយមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ហើយឈ្មោះថ្មីមួយចំនួនទៀតអាចនឹងត្រូវបន្ថែមនៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះនោះ។ លោកមេធាវី Pierre Olivier Sur ដែលតំណាងអោយដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីក្រុមទី៤ មិនបានរៀបចំបញ្ជីឈ្មោះបែបនេះឡើយ។ លោកបានអះអាងថា «ដោយសារឌុច សារភាពទោសកំហុស ខ្ញុំមិនចង់ហៅសាក្សីមកបំភ្លឺនោះទេ»។
ចំណែកមេធាវីការពារក្តី បានបង្ហាញបញ្ជីឈ្មោះចំនួន១៣នាក់ ដែលក្នុងនោះ ៥នាក់ គឺជាអ្នកជំនាញការ។ លោករ៉ូប៊ែរ ប៉ឺតទី ដែលត្រូវបានលោកមេធាវី រ៉ូ ហៅថា «ឯកឧត្តម បដិវាទករ» បានសួរអង្គជំនុំជម្រះថាតើអង្គជំនុំជម្រះអាចយល់ព្រមទទួលសាក្សីទាំងនោះដែររឺទេ ជាពិសេស លោកបានចាត់ទុកថាមនុស្សមួយចំនួនត្រូវបានកោះហៅចូលមកបំភ្លឺតុលាការ ដើម្បីទទូចសុំត្រឹមអោយមានការផ្សះផ្សាជាតិប៉ុណ្ណោះ»។
លោកមេធាវី រ៉ូ បានជំទាស់ទៅនឹងអំណះអំណាងខាងលើនេះ ដោយបានលើកឡើងថា«ស្ថានសំរាលទោស» អាចមាននៅក្នុងករណីខ្លះ ដើម្បីកាត់បន្ថយទោសកំហុសរបស់ជនជាប់ចោទ។ លោកបានពន្យល់ថាតួនាទីនៃតុលាការអន្តរកាលនេះ គឺត្រូវដឹកនាំកសាងទំនាក់ទំនងសង្គម និងសង្គមនយោបាយឡើងវិញ។ «ខ្ញុំមិនគិតថាមេធាវីការពារក្តីបានរំលោភបំពាន ដោយសារបានបង្ហាញសមតុល្យនៃរយៈពេល៤ថ្ងៃនៃសវនាការរបស់សាក្សី ធៀបនឹង៤០ថ្ងៃនៃសវនាការសាក្សី សម្រាប់ព្រះរាជអាជ្ញា!»។ លោកមេធាវីជនជាតិបារាំងរូបនេះបានសង្កត់ធ្ងន់បន្ថែម ដោយលាតត្រដាងឈ្មោះ «អ្នកជំនាញការរបស់លោក» ដែលនៅចំណោមអ្នកទាំងនោះ មានអតីតរដ្ឋអាជ្ញានៃតុលាការ នុយរ៉ង់ប៊ែរ (Nuremberg) រឺអតីតអ្នកតាក់តែងសេចក្តីថ្លែងការសិទ្ធិមនុស្ស។ ជាចុងក្រោយ លោកមេធាវីបានថ្លែងទៅកាន់សហព្រះរាជអាជ្ញាថា «តើអស់លោកធ្លាប់ឃើញមានកុមារម្នាក់ ដែលស្រមៃចង់ក្លាយជាពេជ្ឈឃាតដែររឺទេ? ការពិភាក្សានេះមិនធ្វើអោយអស់លោកចាប់អារម្មណ៍ទេរឺ?»។
ជំហានដំបូងដ៏សំខាន់
នៅចុងបញ្ចប់ថ្ងៃទី១នៃសវនាការបឋម ភាគីនីមួយៗត្រូវបានអញ្ជើញអោយធ្វើសេចក្តីប្រកាសជាសាធារណៈមួយ នៅចំពោះមុខសារព័ត៌មាន។ លោករ៉ូប៊ែរ ប៉ឺតទី សហព្រះរាជអាជ្ញា បានសំដែងសោមនស្សរីករាយថា « សវនាការថ្ងៃនេះពិតជាមានលក្ខណៈពិសេស ហើយនៅតែជាថ្ងៃដ៏សំខាន់សម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា យុត្តិធម៌ និងមនុស្សធម៌។ ការជំនុំជម្រះថ្ងៃនេះ គឺជានិមិត្តរូបនៃឆន្ទៈរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងសហគមន៍អន្តរជាតិ ក្នុងការផ្តល់យុត្តិធម៌ជូនប្រជាជនប្រុស ស្រី និងកុមារដែលត្រូវបានសម្លាប់ក្រោមរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ប្រមាណជាង១លាន៥សែននាក់»។
«សូមកុំច្រឡំសវនាការជំនុំជម្រះ»
ដោយឡែក លោកមេធាវី រ៉ូ បានអំពាវជាថ្មីម្តងទៀតថា «សូមកុំច្រឡំសវនាការជំនុំជម្រះអោយសោះ»។ «ឌុច ទទួលស្គាល់ហេតុការណ៍ដែលបានកើតឡើង។ គាត់គឺជាជនជាប់ចោទ...។ គាត់មានបំណងសុំទោសជនរងគ្រោះ ជាពិសេស ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជា […]។ ដូច្នេះ គាត់នឹងធ្វើការសុំទោសជាសាធារណៈ និងសុំទោសម្តងទៀត ចំពោះជនរងគ្រោះ។ […] ហេតុដូច្នេះ សូមយើងកុំបាត់បង់ពេលវេលាជាមួយទង្វើទាំងនោះ ប៉ុន្តែ សូមយើងព្យាយាមស្វែងយល់រឿងរ៉ាវអតីតកាល។ ខ្ញុំជឿជាក់ថាគឺយើងជំពាក់ជនរងគ្រោះ[…]។ ឌុច ព្យាយាមពន្យល់រឿងរ៉ាវអ្វីម្យ៉ាង ប៉ុន្តែ គាត់នឹងមិនអាចពន្យល់បានទាំងអស់នោះទេ។ តើគេអាចពន្យល់រឿងអមនុស្សធម៌បានដែររឺទេ?» នៅពេលផ្គុំហេតុការណ៍ឡើងវិញ បន្ទាប់ពីឌុចបានសុំទោសជនរងគ្រោះ [ដែលមានវត្តមាននៅទីនោះ] ជនរងគ្រោះពីរនាក់បាននិយាយប្រាប់ចៅក្រមស៊ើបអង្កេតថានេះគឺជាពាក្យសំដី ដែលពួកគាត់រង់ចាំអស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំមកហើយ និងនិយាយថាពួកគាត់កំពុងរស់នៅដោយមានសុខសន្តិភាព។ ខ្ញុំមានក្តីស្រមៃមួយ គឺនៅពេលចុងបញ្ចប់នីតិវិធីតុលាការនេះ ជនរងគ្រោះ និងមតិសាធារណៈជនកម្ពុជា អាចនិយាយបានយ៉ាងហោចណាស់ថា ‘គេមានអារម្មណ៍ធូរស្រាលជាងមុន’។ ហេតុដូចនេះ យើងនឹងអាចនិយាយថាយុត្តិធម៌ត្រូវបានផ្តល់ជូនប្រជាជន!»។
* ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីត្រូវបានបែកចែកជា៤ក្រុម ដែលមួយក្រុមៗ តំណាងដោយមេធាវីខុសៗគ្នា។
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
