​«ជាមួយ​នឹង​ទឹក​មុខ​មាំ និង​រាក់ទាក់​ អតីត​​មេ​ដឹក​នាំ​ជាន់​ខ្ពស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ បានមក​​ជួប​ជុំ​គ្នា​នៅ​ក្រុង​ប៉ៃលិន​ កាលពី​ថ្ងៃទី​៣ ខែ​កក្កដា ឆ្នាំ​២០០៣ ដើម្បី​ចូលរួម​ពិធី​បុណ្យ​សព​របស់​អ្នក​ស្រី ខៀវ ប៉ុណ្ណារី ភរិយា​ទី​១​របស់​ប៉ុល ពត។ មេដឹកនាំ​ជាន់ខ្ពស់​មាន​វត្តមាន​នៅទីនោះ រួមមាន​ នួន ជា លោក​អៀង សារី និង​ភរិយា និង​ខៀវ សំផន [មេ​ដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​​​ទាំង​អស់​នេះ ត្រូវ​បាន​ចាប់​ខ្លួន​ រយៈ​ពេល​៤​ឆ្នាំ​ក្រោយ​មក ពីបទ​​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​ប្រល័យ​ពូជ​សាសន៍​លើ​ប្រជាជន​កម្ពុជា​​»]។ ​ទាំង​នេះ​គឺជា​ទិដ្ឋ​ភាព​នៃ​​​សាច់​រឿង​​ផ្តើម​ដំបូង​នៃ​​​ភាពយន្តឯកសារ​មួយ ចំណង​ជើង​​ថា «ខ្មែរ​ក្រហម​ដ៏​ល្វីង​ជូរ​ចត់​» (Khmers rouges amers)  ដែល​ដឹក​នាំ​ដោយ​លោក​ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉េត និង​លោក​សៀន​ មេត្តា​ បន្ទាប់ពី​​សមិទ្ធិករ​ទាំង​ពីរ​​បាន​សម្រេច​ធ្វើ​​​​អង្កេត​ការណ៍​អំពី​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដើម្បី​សិក្សា​​​​អំពី​​សម័យ​​​កាល​​ដ៏សែន​​ខ្មៅ​ងងឹត​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា​មួយ​​នេះ​​ឡើង​វិញ​។​ តួ​អង្គ​ដែល​ចូល​រួម​​នៅ​ក្នុង​ភាព​យន្ត​នេះ មាន​​តាំង​ពី​ទាហាន​ខ្មែរ​ក្រហម​សាមញ្ញ រហូត​ដល់​​​មេ​ដឹក​នាំ​ជាន់​ខ្ពស់​​។​ ភាព​យន្តឯក​សារនេះ​គឺជា​បទ​សម្ភាសន៍​ជាមួយ​ខ្មែរ​ក្រហម​ ទាក់​ទង​នឹង​ការ​និយាយ​អំពី​​​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នេះ​ឡើង​វិញ​​​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ជា​​​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​​​​​មួយ​​។ «ខ្មែរ​ក្រហម​ដ៏​ល្វីង​ជូរ​ចត់​» នឹង​ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចាំង​នៅ​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ទី​២១ ខែ​កុម្ភៈ នា​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​មជ្ឈ​មណ្ឌល​​​បុប្ផាណា​។ ភាព​យន្ត​ឯកសារ​នេះ​នឹង​រៀប​ចំ​ជា​ភាសា​ខ្មែរ​ ទុកជា​ឯកសារ​​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត ប៉ុន្តែ មិន​ទាន់​ស្វែង​រក​បាន​អ្នក​បោះពុម្ព​ផ្សាយ​នៅ​ឡើយ​នោះទេ។ ជួប​ជាមួយ​សមិទ្ធិករ​ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែត ស្តីពី​​ការ​ងារ​របស់លោក​ទាក់​ទង​នឹង​ខ្មែរ​ក្រហម ចាប់​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣។

 

កាសែតៈ «ខ្មែរ​ក្រហម​ដ៏​ល្វីង​ជូរ​ចត់» ផ្តល់​ឱកាសដល់​​​​អតីត​ខ្មែរ​ក្រហម​ចាប់​ពី​ទាហាន​ធម្មតា រហូត​ដល់​ថ្នាក់​ដឹកនាំ​ជាន់​ខ្ពស់ មាន​​មតិ​យោបល់​ ទាក់ទង​នឹង​រយៈកាល​ដ៏​ខ្មៅ​ងងឹង​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​កម្ពុជា។ ហេតុ​អ្វី​បានជា​លោក​ជ្រើស​រើស​​មុំ​នេះ?
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ ការ​ពិត ការ​ងារ​នេះ​គឺជា​ការងារ​ទី​២​របស់ខ្ញុំ​។ ខ្ញុំ​ធ្លាប់​បាន​ដឹក​នាំ​ផលិត​ភាព​យន្ត​​​ឯកសារ​​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​លើក​ដំបូង ដែលមានចំណង​ជើង​ថា «កម្ពុជា កាលប្បវត្តិ​ក្រហម-ល្វីង​ជូរចត់» ("Kampuchéa, chroniques rouge-amer") ដែល​ត្រូវ​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​កាល​ពី​​​ឆ្នាំ​២០០០ នៅ​ស្ថានីយ​ទូរទស្សន៍​បារាំង​ ប៉ុស្តិ៍លេខ​៥ ។ នៅ​ក្នុង​ភាព​យន្ត​នោះ ខ្ញុំ​បាន​ទទួល​​​សក្ខីកម្ម​​ជា​ច្រើនពីជន​រង​គ្រោះ​។ ការ​ងារ​នេះបានទទួល​ការ​ស្វាគមន៍​ពី​មហាជន ហើយ​​ ដោយ​សារ​​​​ខ្ញុំធ្លាប់​រស់នៅប្រទេស​កម្ពុជា ​ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​ប្រាប់ខ្លួន​ឯង​ ​ថា​ការ​ធ្វើ​ការ​ងារ​​​​បែប​នេះ​ម្តង​ទៀត​គឺជា​រឿង​ដ៏​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍​ ប៉ុន្តែ ម្តង​នេះ​ គឺជា​ការ​បញ្ចេញ​​ទស្សនៈ​​របស់​​​ពួក​​ខ្មែរ​ក្រហម ដោយ​​ផ្តោត​លើ​បញ្ហា​តែ​មួយ គឺការនិយាយ​អំពី​​ព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​នេះ​​ឡើង​វិញ នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​របស់​ពួកគេ។

កាសែតៈ ហេតុ​អ្វី​​ ​លោក​ប្រើ​ពាក្យ «ក្រហម» និង​«ល្វីង​ជូរចត់» ដដែល​នៅ​ក្នុង​ចំណង​ជើងថ្មី ​ដូច​នឹង​ចំណង​​ជើង​​ភាពយន្ត​ឯកសារ​ទី​១?
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ  គឺ​ដើម្បី​បង្ហាញអោយ​ឃើញ​ថា​នេះ​គឺជា​ការ​អង្កេត​ការណ៍​ជំហាន​ទី​២​។ ​ទន្ទឹម​​​នឹង​នេះ ក៏​ដើម្បី​បញ្ជាក់​​ការ​ពិត​​​ថា​ខ្មែរ​ក្រហម​ដែល​យើង​អាច​ជួប ជាមួយ​លោក​មេត្តា មិន​​​មាន​​មោទនភាព​ចំពោះ​ព្រឹត្តិការណ៍កើត​ឡើង​កាលពីអតីត​កាលឡើយ​។​ យើង​អាច​បាន​ដឹង​​ថា​សំដី​របស់ពួកគេ​ប្រកប​ដោយរស​ជាតិ​ល្វីង​ជូរ​ចត់​ ជា​ពិសេស​ សំដី​របស់​លោកខៀវ​សំផន [​អតីត​ប្រមុខ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ប្រជាធិប​តេយ្យ​]។​

ខ្ញុំដឹង​យ៉ាង​ច្បាស់​ថា​ការ​​និយាយ​អំពី​​សោក​នាដ​កម្ម​ខ្មែរ​ក្រហម​ឡើង​វិញ ​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​ជា​​​​​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​​មួយ​ គឺជា​អំណះ​អំណាង​មួយ ​ក្នុង​ចំណោមអំណះអំណាង​នៃ​ការ​​ការ​ពារ​ខ្លួន ដែល​​​​​​ត្រូវ​​បាន​​ប្រើ​ប្រាស់​ដោយ​លោក​ខៀវ សំផន​ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំ​ក៏​យល់​ឃើញ​ថា​នេះ​ជា​ដំណើ​រការ​ស្រប​​ច្បាប់​ ព្រោះ​បើ​តាម​ទស្សនៈ​​របស់​ខ្ញុំ វា​មិនមែនជាការ​បញ្ជាក់​អំពី​ការ​ស្លាប់​ប្រជាជន​ជាង​​១ភាគ​បួន​​នោះ​ទេ [១,៧​លាន​នាក់​]។ ខ្ញុំ​មិនមែន​អោយ​ប្រាក់​ដល់​អ្នក​ដែល​បាន​និយាយ​ប្រាប់​​ខ្ញុំ​នោះទេ ប៉ុន្តែ​ វា​គឺជា​ការ​​យល់​ស្រប​របស់យើង​។ សម្រាប់​​គាត់ [​ខៀវ សំផន​] ការ​ពន្យល់​​រឿង​សោក​នាដ​កម្ម​នេះ​ពិ​តជា​មិនអាច​ទៅ​រួច​បាន ​ដោយ​មិន​មាន​ការ​​​និយាយ​​នៅ​ក្នុង​បរិបទ​​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​ទូទៅ​មួយ​នោះ​។​

កាសែតៈ តើ​ការ​ទំនាក់​ទំនង​ជាមួយ​អតីត​ខ្មែរ​ក្រហម មាន​លក្ខណៈ​ងាយ​ស្រួល​ដែរ​រឺទេ?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ  មិន​ជា​ងាយ​ស្រួល​ប៉ុន្មាន​នោះទេ! ខ្ញុំ​តាម​ស្វែង​រក​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​តាំង​ពី​ឆ្នាំ​១៩៩៣មក​ម្ល៉េះ! ឆ្នាំ​នោះ គឺជា​លើក​ដំបូង ដែល​ខ្ញុំ​បានធ្វើ​ដំណើរ​មក​កាន់​​ប្រទេស​កម្ពុជា​ ដោយ​​សារ​​ខ្ញុំ​ចង់​បាន​ឯកសារ​​មួយ​​​ពី​​អ៊ុន​​តាក់​ (​អាជ្ញាធរ​បណ្តោះ​អាសន្ន​​នៃ​អង្គការ​សហ​ប្រជា​ជាតិ​ប្រចាំ​​​​ប្រទេស​កម្ពុជា​) ដើម្បី​ធ្វើរបាយការណ៍​​មួយ [អង្គការ​នេះ​បាន​មកកម្ពុជា​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩១ និង​ចេញ​ទៅ​វិញ​នៅ​ឆ្នាំ​១៩៩៣] ។ កាល​​នោះ ខ្មែរ​ក្រហម​មាន​តំណាង​មួយ​នៅ​រាជ​ធានី ក្រោយ​ព្រះ​បរម​រាជ​វាំង ដោយ​សារ​ពួកគេ​បាន​ចុះ​ហត្ថលេខា​លើ​កិច្ច​ព្រម​ព្រៀង​សន្តិភាព​​​ទីក្រុង​ប៉ារីស​ ឆ្នាំ​១៩៩១ ជាមួយ​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​។ ម្យ៉ាង​វិញ​ទៀត រៀង​រាល់​ព្រឹក​ព្រលឹម ខ្ញុំ​តែង​តែ​ទៅ​គោះ​ទ្វារ​ផ្ទះ​របស់ពួកគេ​ រាល់​ពេល​ដែលខ្ញុំ​ស្ថិត​នៅ​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ។ សំណូម​​ពរ​របស់​ខ្ញុំ​​មិន​ដែល​​បាន​សម្រេច​ជោគ​ជ័យ​​ឡើយ។ រាល់​ពេល​ដែល​ខ្ញុំ​ត្រឡប់​មក​កាន់​​ប្រទេស​កម្ពុជា​វិញ ខ្ញុំ​ព្យាយាម​​​ទាក់ទង​ជាមួយ​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម​ ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​សម្រេច​។ បញ្ហា​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​ធូរ​ស្រាល​ នៅ​ពេល​ខៀវ​ សំផន​ ចេញ​ផ្សាយ​សៀវភៅ​​របស់​គាត់ [ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​​ថ្មីៗ​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា​ និង​គោល​ជំហរ​​របស់ខ្ញុំ (ឆ្នាំ​២០០៤)]។ គាត់​បាន​វាយ​តម្លៃ​​ថាគាត់​ចាប់​អារម្មណ៍​ជួប​ជាមួយ​អ្នក​យក​​ព័ត៌មាន ដើម្បី​ធ្វើការ​ផ្សព្វផ្សាយ​​​សៀវភៅ​នេះ​។​ ចំណែក​​អតីត​ខ្មែរ​ក្រហមថ្នាក់​ក្រោម​​ និងប្រជា​​កសិករ​ ខ្ញុំអាច​ជួប​ជាមួ​យ​ពួក​គេ​បាន​ ដោយ​សារ​​ខ្ញុំ​និយាយ​ភាសា​​ខ្មែរ​បាន​តិច​តួច និង​ខ្ញុំ​មាន​អ្នក​អម​ដំណើរ​​ដោយ​លោក មេត្តា ជន​ជាតិ​ខ្មែរ​​ ដែលស្គាល់​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​នេះ​យ៉ាង​ច្បាស់​ ហើយ​​បើ​សិនជា​គ្មាន​គាត់​ទេ ​ក៏យើង​មិ​នអាច​ទទួល​​បាន​ទំនុក​ចិត្ត​ពីពួ​កគេ​បាន​ដែរ។​

កាសែតៈ នៅ​ក្នុង​ភាព​យន្ត​ឯក​សារ គេ​ឃើញ​លោក​សួរ​សំណួរ​លោកខៀវ​ សំផន​ «ថា​តើ​គាត់​នឹង​​សុំ​ទោស​​នៅ​ចំពោះ​មុខ​តុលាការ​​ដែរ​រឺទេ ហើយ​គាត់​ថា​ការ​សុំ​ទោស​មិនមាន​ន័យ​អ្វី​ទាំង​អស់​​នៅ​ក្នុង​​ច្បាប់»​។ តើ​វា​​មានអត្ថន័យ​​​​​​មួយ​នៅ​ក្នុង​វប្បធម៌​កម្ពុជា​ដែរ​រឺទេ?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ មុននឹង​សួរ​សំណួរ​នេះ​ទៅលោក​​ខៀវ សំផន ខ្ញុំ​បាន​និយាយ​ប្រាប់​គាត់​ថា៖ «លោក​​បាន​សុំ​ទោស​ចុងៗមាត់ នៅ​ក្នុង​សៀវភៅ​របស់​លោក»។ នៅ​ទំព័រ​ខ្លះ យើង​អាច​​ស្គាល់​​​រស​ជាតិ​​ល្វីង​ជូរចត់របស់​គាត់​។ ​​ជា​ការ​ពិត ការ​សុំ​ទោស​មិន​មែន​ជា​ទ្រឹស្តី​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា​នោះទេ​ ហើយ​​​សង្គម​កម្ពុជា​​គឺជា​សង្គម​មួយ ដែល​ចាក់​​ស្រេះ​លើ​ព្រះពុទ្ធ​សាសនា។​ ការ​សុំ​ទោស​គឺជា​​​សញ្ញាណ​បស្ចឹម​ប្រទេស​​​។ តើ​ឌុច បាន​និយាយ​សុំទោស​ ព្រោះ​តែ​គាត់​ប្រែ​ទៅ​កាន់​គ្រឹស្ត​សាសនារឺ?

កាសែតៈ រាល់​អ្នក​ដែល​លោក​បាន​សួរ​ បាន​កែ​តម្រូវ​ភាព​ទទួលខុស​ត្រូវ​ជា​យថាហេតុ​ណា​មួយ​របស់​ខ្លួន។ អតីត​ខ្មែរ​ក្រហម​ថ្នាក់​ក្រោម បាន​ទម្លាក់​កំហុស​ទៅលើ​មេ​ដឹក​នាំ​របស់​ខ្លួន ហើយ​បើតាម​អ្នក​ទាំង​នោះ មេដឹកនាំ​បាន​បោក​ប្រាស់​ពួក​គេ​។ ចំណែក​អតីត​មេដឹក​នាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​បានចង្អុល​ដាក់​ប្រទេស​​​វៀតណាម ដែល​ជា​អ្នក​វាត​ទី​​និយម និង​មេ​​ខ្មែរ​ក្រហម​តូច​​តាច​ ដែល​​បាន​រំលោភ​លើ​អំណាច​របស់​ខ្លួន។​ តើ​​ពិត​ជា​គ្មាន​នរណា​ម្នាក់​ចង់​ទទួល​ខុស​ត្រូវ​មែន​រឺ​?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ តើ​វា​មិន​មែន​បញ្ជាក់​អំពី​​​​ជាតិ​សន្តាន​​​​ខ្មែរ​ទេ​រឺ? គេ​ត្រូវ​សំឡឹង​មើល​ពី​​​អ្វី​ដែល​បាន​កើត​​ឡើង​នៅ​ក្នុង​​វណ្ណៈនយោបាយ​​សព្វ​ថ្ងៃ​នេះ​​។ តើ​វាជា​​លក្ខណៈ​​បុគ្គល​របស់​ខ្មែរ​ក្រហម​ផ្ទាល់​​​រឺ? ជា​ការ​ពិត ​​លោក​ខៀវ សំផន​បាន​វាយ​តម្លៃ​ថា​​​ខ្មែរ​ក្រហម​ដើរ​ទៅ​លឿន​ពេក ហើយ​​បាន​ផ្តល់​អំណាច​ច្រើន​ពេក ដល់​មេកង​ ជា​ពិសេស​សហករណ៍។ តើ​គេ​អាច​ដឹង​បាន​យ៉ាង​​ដូចម្តេច​ថា​នៅ​​ក្នុង​សង្គម​មួយ​ មាន​​តែ​​ការ​បញ្ជា​ដោយ​ផ្ទាល់​​មាត់តែ​មួយ​គត់​​នោះ? នៅ​ចំពោះ​​​មុខភាព​បរាជ័យ​​​​នៃ​​នយោបាយ​របស់ខ្លួន ​ខ្មែរ​ក្រហម​អាច​​ទម្លាក់​កំហុស រឺ​និយាយ​ថា​នេះ​​គឺ​ជា​លទ្ធផល​​នៃ​នយោបាយ​របស់​ជន​ក្បត់ជាតិ។ ពួកគេ​បាន​ពន្យល់​ហេតុ​ផ​លទី២។ តើ​មាន​​នរណា​ហ៊ាន​​ជំទាស់​​ទៅនឹង​​នយោបាយ​ផ្ទាល់​​ខ្លួនដែរ​ឬទេ​? ជា​ការ​ពិត គេ​មាន​កា​រ​ភ័យ​​ខ្លាច​​នឹង​​អំណាច​​កណ្តាល និង​ការ​សងសឹង​...... គេ​ក៏​អាច​ចោទ​សួរ​បាន​ថា​តើ​ពិត​ជា​មានឆន្ទៈ​មួយ ក្នុង​ការស្វែង​​​​យល់​រឿង​​រ៉ាវ​​​​ដែរ​រឺទេ? ដូច​ជា​សំដីរបស់​ជាង​​ជួស​ជុល​ម៉ាស៊ីនសាមញ្ញ​ម្នាក់នៅ​ប៉ៃលិន​ ដែល​​បាន​និយាយ​ថា នៅ​ទី​បំផុត តើ​នេះ​គឺ​ជា​រឿង​ធម្មតា​មួយ ដូច​ជា​ការ​កសាង​ប្រាសាទ​អង្គរ ដែល​​ចាំ​​បាច់​​តម្រូវ​អោយ​មាន​អ្នក​ស្លាប់​ជា​ច្រើនដែរ​ឬ? ហេតុ​ដូច្នេះ​ហើយ​ទើ​ប​បាន​ជា​ខ្ញុំ​ព្យាយាម​រក្សា​តុល្យភាព​រវាង​កា​រ​សម្ភាសន៍​​​មេដឹកនាំ​ និង​មេកង​ថ្នាក់​ក្រោម​ឱវាទ ប្រជាជន​សាមញ្ញ និង​បុគ្គលមួយ​ចំនួន​​ ដូចជា​អ្នកស្រី Laurence Picq  ដែល​​ជា​ស្រ្តីជន​ជាតិ​បារាំង ​​រៀប​ការ​ជាមួយ​បុរស​​កម្ពុជា​ និង​ធ្លាប់​រស់នៅ​ក្រោម​របប​ខ្មែរ​ក្រហម​ ហើយនិង​​បាន​ចូលរួម​ចំណែក​បញ្ចេញ​មនោគម​​វិជ្ជា​។​

កាសែតៈ ឧទ្ទាមខ្មែរ​ក្រហម​​បាន​ព្យាយាម​កាន់​កាប់ភាគ​ពាយ័ព្យ​​​នៃ​ប្រទេស​កម្ពុជា ​​​ បន្ទាប់​ពី​ការ​​ដួល​រលំ​របប​​គ្រប់​​គ្រង​របស់​​ខ្លួន​ នៅឆ្នាំ​១៩៧៩។ តើ​​​​​​​ខ្មែរ​ក្រហម​ណា​ខ្លះ​ ​ដែល​នៅ​សេស​សល់​​​នៅ​តំបន់​នោះ​?​
​ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ មិនមានអ្វី​ធំដុំ​​​នោះទេ​នៅ​ត្រង់​​តំបន់នោះ​​ ប៉ុន្តែ ទីនោះ​គឺជា​តំបន់​អ្នក​​មាន​មួយនៅក្នុង​ប្រទេស​ ជា​ពិសេស​ ជា​តំបន់រ៉ែមាស​និង​ព្រៃឈើ។ ព្រៃ​ឈើ​ត្រូវ​បាន​កាប់​​បំផ្លាញ ព្រំដែនត្រូវ​បាន​កេង​ប្រវ័ញ្ច​ដោយក្រុមហ៊ុន​ថៃ ហើយ​ក្រោ​ម​ដី​ខ្សោះ​រ៉ែ...។ ប្រជាពល​រដ្ឋ​រស់​​នៅ​​ក្នុង​​ភាព​ក្រីក្រ​បំផុត។ លទ្ធផល​​​គឺ​​ផ្ទុយ​ស្រឡះ​ពី​អ្វី​ដែល​ខ្មែរ​ក្រហម​ធ្លាប់​បាន​ប្រកាស​ពីមុន​ ដែល​ថា​នឹង​ធ្វើអោយ​​​ប្រទេស​កម្ពុជា​ក្លាយ​​ជា​ប្រទេស​មួយ​ ដែល​​ប្រជា​កសិករ​​អាច​ទាញ​យក​ផល​ប្រយោជន៍ និង​លែង​ទទួលរង​នូវ​ការ​កេង​ប្រវ័ញ្ច​​ពី​វណ្ណៈ​ជាន់​ខ្ពស់​។​​  ម្យ៉ាង​វិញទៀត តំបន់​នេះ​ក៏​ពោរ​ពេញ​ទៅដោយ​បរិយា​កាស​ដ៏​​អាក្រក់​ផង​ដែរ​។ ចាប់​តាំង​ពី​​មាន​​ការ​ផ្សះផ្សា​ជាតិ គេ​​មាន​អារម្មណ៍​ថា​អតី​ត​មេ​​​ខ្មែរ​ក្រហម​បាន​ផ្លាស់ប្តូរ​ជីវីត​រស់​នៅ​និង​​ការ​​​​គិត​​ទាំង​ស្រុង! ពួក​គេ​​បាន​កសាង​កាស៊ីណូ ប៊ន​ពេស្យាចារ ...និង​កេង​ប្រវ័ញ្ច​ប្រជា​ពលរដ្ឋ​​វិញ​​ម្តង។​

កាសែតៈ តើ​អតីត​ខ្មែរក្រហម​ស្វាគមន៍​តុលាការ​ដែល​មាន​លក្ខណៈ​អន្តរ​ជាតិ​ ដែលត្រូវ​បាន​បង្កើត​ឡើង​នា​​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ ដើម្បី​កាត់​ទោស​អតីត​មេដឹក​នាំ​ជាន់​ខ្ពស់​ និង​ឧក្រិដ្ឋជន​សំខាន់​ៗ​នៃ​របប​នេះ​ បាន​យ៉ាង​ដូច​ម្តេច?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ រហូតដល់​ពេល​ចាប់ខ្លួន​មេ​ដឹកនាំ​ខ្មែរ​ក្រហម​ [តុលាការ​បាន​ចោទ​ប្រកាន់​មេ​​ដឹក​​នាំ​ខ្មែរ​​ក្រហម​​ប្រាំ​រូប​ ដែល​ក្នុង​នោះ​មាន​​ខៀវ សំផន នួន​ ជា (អ្នក​បង្កើត​មនោគម​វិជ្ជា​របប​កម្ពុជា​ប្រជាធិប​តេយ្យ​) និង​អៀង សារី​ អតីត​រដ្ឋ​មន្រ្តី​ការ​បរទេស​ខ្មែរ​ក្រហម​] ពាក្យ​សំដី​របស់​​​​​កសិករ​ ខ្មែរ​ក្រហម​នៅ​ប៉ៃលិន និង​អន្លង់វែង​ គឺ​នៅតែរក្សា​ភាព​​ស្មោះ​ត្រង់​ជាមួយ​​មេ​​​។ វា​ប្រៀប​ដូចជា​ប្រពៃណី​ខ្មែរ ដែល​គេ​គោរព​​​តាម​មេ​​។ ដូចនេះ  រហូ​ត​ដល់​ពេល​ចាប់ខ្លួន​មេ​ខ្មែរ​ក្រហម​ ពួកគេ​មិនមាន​ឆន្ទៈ​​ណាមួយ​​ចង់​​​​ឃើញ​​តុលាការ​នេះ​​មាន​ដំណើរ​ការ​នោះទេ ប៉ុន្តែ​បើ​តាម​​សំដី​របស់​ពួក​គេ ពួកគេ​មាន​ឆន្ទៈ​បង្ហាញ​ពី​សកម្មភាព​របស់​មេ​ពួកគេ ដែល​ការ​ពារ​ទ្រព្យ​សម្បត្តិ​ជាតិ។ ក្រោយ​មក សំដី​នេះ​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរ​បន្តិច។​ តើ​ដោយ​សារ​​​មាន​ការ​ភ័យ​ខ្លាចនឹងរដ្ឋ​​​​អំណាច រឺ​ភ័យ​ខ្លាច​តុលាការ​ធ្វើការ​ចោទ​ប្រកាន់​​​​មេ​ដឹក​នាំ​ថ្នាក់​ក្រោម​ផ្សេង​ទៀត​​រឺ​​?​ ប្រហែលជា​អញ្ជឹង។ ​ ​ខ្ញុំ​យល់​ឃើញ​ថា​ មាន​វគ្គ​មួយនៅក្នុង​ភាពយន្ត ដែល​គួរ​អោយ​ចាប់​អារម្មណ៍​​។ វគ្គ​នោះ​បាន​បង្ហាញ​​អំពីភាព​ងាយ​ជឿ​​​​របស់​កសិករ​កម្ពុជា​ ដែល​រស់នៅ​អតីត​តំបន់​ខ្មែរ​ក្រហម​​​​​។​ លោក​​​សម រង្ស៊ី មេ​ដឹកនាំ​គណបក្ស​ប្រឆាំង​កម្ពុជា តែ​ង​តែ​ចង់​អោយ​​មាន​តុលាការ​​កាត់​ទោស​មួយ។ នៅ​ពេល​​​បោះ​ឆ្នោត​ជ្រើស​តាំង​តំណាង​រាស្រ្ត​ឆ្នាំ២០០៣ គាត់​បាន​​​ដាក់​ក្មួយ​ស្រី​របស់​តាម៉ុក ដែល​ជាមេ​សង្គ្រាម​​​របស់​ប៉ុល​ ពត ជា​បេក្ខជន​ឈរ​ឈ្មោះ​លើ​គេ​​​នៅក្នុង​បញ្ជីឈ្មោះ​បេក្ខ​ជន​មណ្ឌល​​​ប៉ៃលិន​​។ នៅ​ពេល​​លោក​សម រង្ស៊ី មក​បង្ហាញ​ខ្លួន​​ក្មួយ​ស្រី​តាម៉ុក​ ​ អ្វីដែល​ធ្វើ​អោយ​ខ្ញុំ​​មានការ​ភ្ញាក់​​ផ្អើល គឺ​ពេល​ឃើញ​​ក្មួយ​ស្រី​របស់​​តាម៉ុក​និយាយ​​ទៅកាន់​អ្នកគាំទ្រ​របស់​ខ្លួនថា ​គាត់​គាំទ្រ​តម្លៃ​ជន​រួម​ជាតិ​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដែល​​​បាន​ការ​ពារ​​ជាតិ និង​ គាំទ្រ​ការ​ជំនុំជម្រះមួយ ដើម្បី​ផ្តល់​យុត្តិធម៌​​ជូន​ខ្មែរ​ក្រហម​! តើ​នេះ​គឺជា​​ភាព​ងាយ​ជឿ​​​ រឺ​ការ​ឃោសនា? ខ្ញុំមិន​ច្បាស់នោះ​ទេ។

កាសែតៈ អង្គការ​ជា​ច្រើន​ព្រួយ​បារម្ភ​ចំពោះការ​ចោទ​ប្រកាន់​អំពី​អំពើពុករលួយ​នៅក្នុង​សាលាក្តី​ខ្មែរ​ក្រហម? តើ​លោក​យល់​ដូចម្តេច​ដែរ?
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ ខ្ញុំ​កត់​សម្គាល់​ថា​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​បាន​ដឹកនាំ​ការ​ស៊ើប​អង្កេត​មួយ ស្តី​ពី​ការ​​ចោទ​ប្រកាន់​ទាំង​នេះ ប៉ុន្តែ​មិន​បាន​ផ្សព្វផ្សាយ​របាយការណ៍​របស់ខ្លួន​ជា​សាធារណៈ​​នោះ​ទេ! ហេតុ​អ្វី? នៅ​ទីបំផុត យើង​មាន​អារម្មណ៍​ថា​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​​បាន​ចាប់​ផ្តើម​​​​ផ្សង​​ព្រេង​​នៅ​ក្នុង​ប្រវត្តិ​សាស្រ្ត​មួយ ដែល​គ្មាន​​​នរណា​ម្នាក់​ត្រូវការ។​ ភាគី​​អង្គការ​សហ​ប្រជាជាតិ​​យកចិត្តទុកដាក់​ក្នុងការ​ធ្វើ​នីតិសម្បទា​ភាព​ខ្វះ​ខាត​​​របស់អង្គការ​អ៊ុន​តាក់ ចំណែក​​រដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​បាន​កសាង​​​សន្តិភាព​ប្រទេសជាតិឡើង​វិញ ប៉ុន្តែ មិន​​ចង់​លាត​ត្រដាង​អតីត​កាល​របស់​សមាជិក​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​​ចំនួន​​នោះទេ...

ដោយ​ឡែក ដោយសារ​តុលាការ​ខ្មែរ​ក្រហម​កំរិត​​ទោស​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​ ត្រឹម​​​ចន្លោះ​ឆ្នាំ​១៩៧៥​ ដល់​ឆ្នាំ​១៩៧៩ តុលាការ​កូនកាត់​​មួយ​​នេះ​នឹងមិន​អាច​ដាក់​​​​​សោក​​នាដ​​កម្ម​​ខ្មែរ​ក្រហមឡើង​វិញ​​ នៅ​ក្នុង​​បរិបទជា​​​ប្រវត្តិសាស្រ្ត​​​​​​មួយ​​បាន​នោះ​ទេ​​ ហើយ​ក៏មិនអាច​ធ្វើ​អោយ​មាន​ការ​យល់​ពេញលេញ​អំពីព្រឹត្តិការណ៍​ទាំង​ដែរ​​។ […] ខ្ញុំ​ខ្លាច​ក្រែង​គេ​និយាយ​សង្ខេប​​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏គួរ​អោយ​ភ្ញាក់ផ្អើល។ តើ​គេ​នឹង​និយាយ​អំពីការ​ទម្លាក់​គ្រាប់​​បែក​របស់​សហរដ្ឋ​អាមេរិក​ដែរ​រឺទេ? និយាយ​​ពី​ការ​គាំទ្រ​របស់​ប្រទេស​ចិន​ដែរ​រឺទេ? តើ​វា​អាច​​ទៅ​រួច​ដែរ​រឺទេ? ប្រសិនជា​ម្នាក់​ៗ​ព្យាយាម​ទាញ​យក​ផល​ប្រយោជន៍ពីការ​ជំនុំជម្រះ​នេះ ប្រជាពល​រដ្ឋ​​កម្ពុជា​នឹង​​ធ្លាក់ជា​ចំណាប់ខ្មាំង​សា​ជា​ថ្មី​ម្តង​ទៀត​ជា​មិន​ខាន។​

កាសែតៈ ប៉ុន្តែ តាម​រយៈ​តុលាការ​នេះ ប្រជាពលរដ្ឋ​កម្ពុជា​សង្ឃឹម​ថា​នឹង​យល់​ព្រឹត្តិការណ៍​ដែល​បាន​កើត​ឡើង…
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ ប្រសិនជា​​តុលាការសំដែង​ការ​យោគ​យល់​អធ្យាស្រ័យ​ និង​អនុញ្ញាត​អោយ​ជន​​​រង​គ្រោះ​​សំដែង​មរណទុក្ខ​ចំពោះ​សាច់ញាតិ​របស់​ខ្លួន វា​គឺជា​រឿង​ដ៏ល្អ​ប្រសើរ។ ប៉ុន្តែ តើ​ការ​កាត់​ទោស​​​ឌុច អតីត​​មេ​គុក​ស២១ អាច​នឹង​ពន្យល់​​អំពីការ​ស្លាប់​របស់​មនុស្ស​រាប់​ម៉ឺន​នាក់ នៅ​​តាម​ជនបទ អំពី​ការ​​និរទេស​​ គ្រោះ​អត់ឃ្លាន ជំងឺ...ដែរ​រឺ​ទេ​?

កាសែតៈ ដូចនេះ តើ​លោកមិន​ជឿ​ថា​ជនត្រូវចោទ​៤រូប​ផ្សេងទៀត នឹង​ត្រូវ​កាត់​ទោស​មែនរឺ?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ ខ្ញុំ​មិន​ជឿ​នោះទេ។ ខ្ញុំមិន​គិត​ថា​ពួកគេ​នឹង​ត្រូវ​បាន​កាត់ទោសនោះទេ យ៉ាង​ហោច​ណាស់ ក៏មិនមែននៅ​ពេល​សម្តេច​នរោត្តម សីហនុ នៅមានព្រះជន្មដែរ​។​ ឧទាហរណ៍​ ជន​ត្រូវ​ចោទ​ខ្លះ​អាច​នឹង​ស្លាប់​នៅពេលឃុំ​ឃាំង ហើយ​​ជនត្រូវ​ចោទ​មួយរូប​ ក្នុង​​​ចំណោម​ពួក​គេ អាច​នឹង​ដោះ​លែង...?​

កាសែតៈ តាម​រយៈ​ការ​ជួប​ជាមួយ​អតីត​ខ្មែរ​ក្រហម តើ​លោក​បាន​ផ្លាស់​ប្តូរគំនិត​ចំពោះ​ពួកគេ​ដែរ​រឺទេ?​
ប្រ៊ុយ​ណូ ការ៉ែតៈ  មិន​ប្រាកដ...​។ ក៏ដូច​ជា​មនុស្ស​គ្រប់​រូប​ផង​ដែរ ខ្ញុំ​ចាប់​ផ្តើម​ជាមួយគំនិត​ថា​ខ្មែរ​ក្រហម​​គឺជា​ឧក្រិដ្ឋ​ជន​ដ៏សាហាវ​ឃោរឃៅ ដែល​បាន​ធ្វើ​អោយ​ប្រទេស​ជាតិធ្លាក់ចូល​ជ្រោះ​​ដ៏​សែន​ជ្រៅ​ និង​ធ្វើ​អោយ​​ប្រជារាស្រ្ត​ទទួល​រង​ទុក្ខវេទនា​។ នេះ​​គឺ​ជា​​ការ​​ពិត! ប៉ុន្តែ ដោយ​មិន​ចង់​​អោយ​រឿង​អាស្រូវ​នេះកើត​មាន​​ឡើង ខ្ញុំមិនគិត​ថា​​ឧក្រិដ្ឋ​កម្ម​​នៃ​​ព្រំដែន​កំណត់​ត្រឹម​នេះ​ត្រូវ​​បាន​គិត​ទុកជា​មុន​នោះទេ។ ខ្ញុំ​គិត​ថា នៅ​ពេល​​ចាប់ផ្តើម ខ្មែរ​ក្រហម​​មាន​ឆន្ទៈ​ជា​អ្នក​វឌ្ឍន​ភាព​​និយម ដែលយក​លំនាំ​តាម​មនោគម​កុម្មុយ​នីស្ត​​​​​។ «សត្រូវ» ត្រូវ​បាន​សម្លាប់​យ៉ាង​ត្រជាក់​ បរិបទ​​សង្គ្រាម​ត្រជាក់​​បាន​ចាប់ផ្តើម​ធ្វើ​រឿង​ម្យ៉ាង ហើយ​​​​គ្រប់​យ៉ាង​​បាន​ដឹកនាំ​ទៅកាន់​​ពិភព​អន្ធការ​​នៃ​ប្រព័ន្ធ​ខ្មែរ​ក្រហម​ និង​សោក​នាដ​កម្ម​កម្ពុជា ដែល​ជា​​ព្រឹត្តិការណ៍​​ដ៏​សែន​អាក្រក់​បំផុតមួយ​​នៃ​មនុស្សជាតិ។ ខ្មែរ​ក្រហម​ពិត​ជា​បាន​ប្រព្រឹត្ត​កំហុស​ឆ្គង​ទាំង​ស្រុង​។​

ប៉ុន្តែ ខ្ញុំជា​អ្នកយកព័ត៌មាន​ មិនមែនជាព្រះរាជ​អាជ្ញា រឺ​មេធាវី​នោះទេ។ ខ្ញុំ​ពេញ​ចិត្ត​និយាយ​ទៅ​កាន់​​ខ្មែរ​ក្រហម​ ដើម្បី​បង្ហាញ​ជ្រុង​មួយ​ផ្សេងទៀត​នៃ​ប្រវត្តិសាស្រ្ត។ នៅ​ក្នុងចំណោមអ្នក​ដែលយើង​បានជួប​សម្ភាសន៍ អតីតខ្មែរ​ក្រហម​ជាច្រើន​មិនចង់​មានឈ្មោះជាឧក្រិដ្ឋ​ជន​ស្រេក​ឃ្លាន​ឈាមនោះទេ។​ ខ្ញុំអាច​សង្កេត​បានថា​ពួកគេ​ក៏​ទទួល​​រង​គ្រោះ​ច្រើន​ផង​ដែរ ​ជា​ពិសេស​ខ្មែរ​ក្រហម​តូចតាច ដែល​ត្រូវ​បាន​ជ្រើ​ស​រើស​ជា​កម្លាំង​នៅក្នុង​តាម​ជន​​បទ និង​​នៅ​សមរភូមិ។ នៅក្នុង​ភាព​យន្ត​ឯក​សារ​ លោក​ស្រី​នឹង​អាច​យល់​បាន​ថា ​ ពួកគេ​ស្ទើរ​តែ​ទាំង​អស់​សុទ្ធ​តែ​​​ពិការ​ដៃ រឺ​ពិការ​​ជើង។ កត្តា​ទាំង​នេះ​អាច​ជម្រុញ​​អោយ​ខ្ញុំ​មាន​គំនិត​​ថា​ប្រទេស​នេះ​ជួប​​ប្រទះ​បញ្ហា​គ្រប់ទីកន្លែង​ទាំង​អស់។​

---

អត្ថបទបន្ថែម

«ខ្មែរ​ក្រហម​ដ៏​ល្វីង​ជូរ​ចត់​» នឹង​ត្រូវ​ដាក់​បញ្ចាំង​នៅ​ថ្ងៃ​សៅរ៍ ទី​២១ ខែ​កុម្ភៈ នា​ទីក្រុង​ភ្នំពេញ នៅ​មជ្ឈ​មណ្ឌល​​​បុប្ផាណា​ ផ្ទះ​លេខ​៦៤ ផ្លូវ​២០០ (ឧកញ៉ា​ម៉ែន) ភ្នំពេញ។​

«ខ្មែរ​ក្រហមដ៏​ល្វីង​ជូរ​ចត់» នៅលើបណ្តាង​អ៊ីន​ធឺណែត
លោក​អ្នកនឹង​ឃើញ​មានអត្ថបទ​ដក​ស្រង់ខ្លីៗនៃ​សក្ខីកម្ម​ដែលទទួល​បាន​ ដោយ​លោក​ប្រ៊ុយណូ ការ៉ែត និង​លោក​សៀន មេត្តា នៅអំឡុង​ពេល​អង្កេតការណ៍​ដ៏យូរ​ ជុំវិញ​ខ្មែរ​ក្រហម នៅលើ​វិប​សាយ www.khmersrouges.blogspot.com ។ ជា​​ពិសេស គេ​អាច​ស្តាប់​នួន ជា (បង​ធំទី​២) និង​ខៀវ សំផន (អតីត​ប្រមុខ​រដ្ឋ​កម្ពុជា​ប្រជាធិបតេយ្យ)។ ភាព​យន្តឯកសារ​នេះ​ត្រូវ​បាន​ថត​ចប់​នៅឆ្នាំ​២០០៧ និង​ត្រូវ​បានជ្រើស​រើស​នៅ​ International Current Affairs and Social Documentary Film Festival (FIGRA) នៅ​ឆ្នាំ​២០០៨ ហើយ​កំពុង​ស្វែង​រក​អ្នក​ផ្សព្វផ្សាយ​។​

---

អាន​បន្ថែម​នៅលើ​ កាសែត
-លោកខៀវ សេងគីម៖ ខៀវ សំផន មិន​បាន​បញ្ជា​អោយ​មាន​ការ​សម្លាប់​រង្គៀល​នោះ​ទេ (៣០-០៤-២០០៨)
-ប្រវត្តិ​វិទូ វៀវីយ៉កកា: "យើង​សង្ឃឹម​​​រង់​ចាំ​យុត្តិធម៌​យូរ​​​ពេក​ហើយ​" (២៣-១២-២០០៨)
-ឆ្នាំ១៩៧៩ : ការ​ជំនុំ​ជម្រះ​​លើក​ទី១លើ​​ពួក​ខ្មែរ​ក្រហម(ភាគ១) ខណៈ​ពេល​ដែល​របប​ថ្មី​កំពុង​ស្វែង​រក​ភាព​ស្របច្បាប់ (២០-០៨-២០០៨)