កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី២៨ មេសា២០០៩៖ លោកការ សាវុត្ថ សហមេធាវីការពារឌុច ដែលឡើងនិយាយការពារបន្តពីលោកហ្វ្រង់ស័រ រូ នៅថ្ងៃខាងមុខ
©ចន វីង/ Magnum
បញ្ហាបកប្រែភាសាត្រូវបានលើកឡើងជាថ្មីនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាថ្ងៃទី១៣នៃអង្គសវនាការជំនុំជម្រះឌុច នៅក្នុងដំណាក់កាលសួរចម្លើយជនជាប់ចោទដោយសហព្រះរាជអាជ្ញា ទាក់ទងនឹងការបង្កើតមន្ទីរឃុំឃាំងនិងធ្វើទារុណកម្ម ស-២១ ដែលបានបើកប្រតិបត្តិការពេញទំហឹងនៅខែតុលា ឆ្នាំ១៩៧៥។ ចំណែកភាគីទាំងឡាយវិញ ពួកគេបានបង្ហាញនូវភាពអស់ការអត់ធ្មត់របស់ខ្លួន ប៉ុន្តែ នៅចុងក្រោយ អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានសម្រេចធ្វើការដោះស្រាយនូវបញ្ហាមួយចំនួន ដែលត្រូវបានលើកឡើងនៅពេលចាប់ផ្តើមសវនាការ។
ឌុច និង ស-២១
នៅខែមិថុនា ឆ្នាំ១៩៧៥ ឌុចបានមកសិក្សាផ្នែកនយោបាយនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ នៅពេលលោកចៅក្រមឡាវែញ សួរគាត់ថាតើគាត់ស្អប់ខ្ពើមការងារជានគរបាលនៅមន្ទីរម-១៣ ដែររឺទេ តើគាត់ដឹងទេថាចម្លើយសារភាពដែលទទួលបាន ឆ្លុះបង្ហាញអោយឃើញការពិតតែមួយផ្នែកប៉ុណ្ណោះ និងសួរថាសាច់ញាតិរបស់គាត់ម្នាក់ពិតមានទំនាក់ទំនងបងប្អូនជាមួយលន់ ណុលមែនរឺ ឌុចឆ្លើយថាគាត់មិនបានកត់សម្គាល់អំពីរឿងនេះទេ។ គាត់បានពន្យល់ថា ការបណ្តុះបណ្តាលនេះសំដៅអបអរសាទរ «ជ័យជំនះដ៏ធំធេងនៃថ្ងៃទី១៧ មេសា» (ថ្ងៃដែលកងទ័ពខ្មែរក្រហមចូលកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ) ហើយអ្វីដែលអ្នកចូលរួមទន្ទឹងរង់ចាំគឺដើម្បីបង្ហាញ «ការធ្វើពលិកម្មសម្រាប់សមូហភាពរបស់ពួកគេ» «ការប្តេជ្ញាចូលរួមកសាងប្រទេសជាតិសង្គមនិយមមួយឡើងវិញ» និងបន្តការងាររបស់ពួកគេ។ តាមរយៈគំនិតផ្តួចផ្តើមផ្ទាល់របស់គាត់ ឌុចបានបញ្ជាអោយសាងសង់បន្ទប់ឃុំឃាំងនៅវិទ្យាល័យពញ៉ាយ៉ាត ដោយមិនរង់ចាំការសម្រេចពីថ្នាក់លើរបស់គាត់។ ចំណែកការផ្លាស់ប្តូរគ្រឹះស្ថានសិក្សាមួយទៅជាមន្ទីរឃុំឃាំងនិងសួរចម្លើយ បន្ទាប់ពីផ្លាស់ប្តូរមន្ទីរស-២១ជាច្រើនមក នៅខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៦ តាមការសម្រេចរបស់ឌុច អ្នកទោសត្រូវបានបញ្ជូនមកកាន់វិទ្យាល័យនេះ ដែលបច្ចុប្បន្ន គឺជាសារមន្ទីរប្រល័យពូជសាសន៍ទួលស្លែង។ ជនជាប់ចោទបានឃើញត្រឹមតែទិដ្ឋភាពអនុវត្តនៅទីនោះប៉ុណ្ណោះ។ ម្យ៉ាងទៀត មន្ទីរ ស-២១ ត្រូវបានបំពាក់ឧបករណ៍ល្អជាងនៅមន្ទីរ ម-១៣ ដែលជាអតីតមន្ទីរដែលគាត់គ្រប់គ្រង ដូចជាមានម៉ាស៊ីនថតរូប និងថតសម្លេង ម៉ាស៊ីនវាយអង្គុលីលេខ ម៉ាស៊ីនថតចម្លង រឺម៉ាស៊ីនបញ្ចាំងរូបភាព ដែលសុទ្ធសឹងជាអច្ច័យទានរបស់កងពលលេខ៧០៣។
សំណួរត្រូវបានផ្អាក
លោក Canonne មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៃក្រុមទី៣ បានចោទសួរសំណួរ បន្ទាប់ពីការសម្រាករួច ទាក់ទងនឹងកាលបរិច្ឆេទ ដែលអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងនឹងត្រូវចេញសេចក្តីសម្រេច អំពីបញ្ហានៃការប្រើប្រាស់ រឺមិនប្រើប្រាស់ឯកសារ ដែលរៀបរៀងដោយមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា នៅក្នុងសវនាការ។ លោកប្រធានតុលាការបានអោយដឹងថា «បញ្ហាស្មុគស្មាញនេះ» ចាំបាច់ត្រូវមាន «ចម្លើយពេញលេញ ជាលាយលក្ខណ៍អក្សរ ដោយយោងទៅតាមគោលការណ៍ វិធាន និងយុត្តិសាស្រ្ត» ហើយ «កាលបរិច្ឆេទចេញសេចក្តីសម្រេចនឹងត្រូវផ្សព្វផ្សាយ»នៅពេលក្រោយ។ លោកប្រធានបានបញ្ជាក់ថាសេចក្តីសម្រេចនឹងត្រូវប្រកាស ក្រោយពេលថ្ងៃឈប់សំរាកជំនុំជម្រះ ពោលគឺនៅសប្តាហ៍ទី៣ នៃខែឧសភា។
លោកមេធាវីជនជាតិបារាំងបានចោទសួរថាតើគិតយ៉ាងដូចម្តេច អំពីបញ្ហាបកប្រែផ្ទាល់មាត់។ ប្រធានតុលាការបានឆ្លើយតបវិញថា អង្គជំនុំជម្រះដឹងអំពីបញ្ហានេះ ហើយការសម្រេចនេះឆ្លុះបង្ហាញអំពីអាថ៌កំបាំងរបស់តុលាការនិងផ្នែករដ្ឋបាលនៃសាលាក្តី ហើយលិខិតមួយច្បាប់នឹងត្រូវផ្សព្វផ្សាយទៅផ្នែករដ្ឋបាល ជាមួយលិខិតថតចម្លង ដែលផ្ញើទៅគ្រប់ភាគីទាំងអស់។
ក្រោយពេលឈប់សំរាកបាយថ្ងៃត្រង់រួចមក លោកប្រធានអង្គជំនុំជម្រះបានប្រកាសជាភាសាខ្មែរ ដែលត្រូវបានបកប្រែជាភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង មានន័យថា «អង្គជំនុំជម្រះមិនមានបំណងរៀបចំបើកសវនាការនៅខែកក្កដា និងខែសីហានោះទេ...»។ ការបកប្រែនេះបានធ្វើអោយមានការងឿងឆ្ងល់។ លោកចៅក្រម Cartwright ប្រញាប់ប្រញាល់ចាប់កំហុសរបស់អ្នកបកប្រែថា «ទេ គឺអង្គជំនុំជម្រះមិនមានបំណងផ្អាកសវនាការនៅខែកក្កដា និងខែសីហានោះទេ»។
លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ សហមេធាវីអន្តរជាតិរបស់ឌុច បានមានប្រសាសន៍ថា «ខ្ញុំសូមទាញចំណាប់អារម្មណ៍របស់អង្គជំនុំជម្រះសាជាថ្មីម្តងទៀត។ យើងកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលនីតិវិធីតុលាការ។ តើអស់លោកពិតជាបានរៀបចំលទ្ធផលអវិជ្ជមានមួយមកអោយយើងខ្ញុំ ទាក់ទងនឹងការផ្តល់ចម្លើយរបស់ជនជាប់ចោទ រឺសាក្សី ដែលបន្ទាប់ពីការបកប្រែ យើងបានទទួលនូវចម្លើយមួយផ្ទុយស្រឡះទៅវិញនោះ?
ការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញាបង្កើតអោយមានកំហុស....ខាងបកប្រែភាសា
នៅក្នុងអង្គសវនាការ សហព្រះរាជអាជ្ញាអន្តរជាតិបានបង្ហាញគំរូសារភាព ចុះនៅថ្ងៃមុនការបង្កើតមន្ទីរស-២១ ហើយដែលត្រូវបានធ្វើចំណារខាងចុងទំព័រដោយដៃរបស់ឌុច។ ការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញាបានធ្វើការបកប្រែចំណារនេះជាភាសាអង់គ្លេស និងភាសាបារាំង។ ឯកសារនេះមានប្រភពចេញមកពីខុទ្ទកាល័យសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ហើយការបកប្រែឯកសារនេះដោយការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញាបានចោទជាបញ្ហាដល់លោកមេធាវី ហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ។ លោកមេធាវីបានពន្យល់ថា សហព្រះរាជអាជ្ញា គឺជា«ភាគីនៅក្នុងអង្គសវនាការជំនុំជម្រះ» ដូចនេះ វាមិនមានភាពសត្យានុម័តទេ។ ការបកប្រែភាសានេះបានបង្កើតជាការជជែកវែកញែកនៅក្នុងសវនាការ រហូតទាល់តែលោកចៅក្រមឡាវ៉ែញបានសួរទៅកាន់លោក អាឡិច បេត អោយធ្វើការបំភ្លឺចំណុច ដែលលោកចង់លើកឡើង។ ជនជាតិអង់គ្លេសរូបនេះបានពន្យល់ថា គោលបំណងរបស់ពួកគេគឺបង្ហាញថាឌុច បានធ្វើចំណាររួចទៅហើយលើចម្លើយសារភាព នៅសម័យនោះ (ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៥) និងបានបញ្ជាអោយគេធ្វើទារុណកម្ម និងកម្ចេចខ្មាំងសត្រូវជាបំណែកតូចៗ។ «ចំណារនេះអាចធ្វើអោយគេយល់កាន់តែច្បាស់អំពីតួនាទីរបស់គាត់»។ ប៉ុន្តែ នៅចុងក្រោយ បញ្ហានៃការបកប្រែផ្ទាល់មាត់មួយបានបង្អាក់ដំណើរការរបស់សហព្រះរាជអាជ្ញា។ មេធាវីជនជាតិបារាំងបានលើកឡើងថា «វាមិនអព្យាក្រឹត្យនោះទេ ដែលផ្លាស់ប្តូរពាក្យមួយ ដោយពាក្យមួយផ្សេងទៀត!»។ ម្យ៉ាងទៀត លោកបានលើកសំណើថា បើសិនជាភាគីណាមួយក្នុងសាលាក្តីធ្វើការបកប្រែឯកសារដោយផ្ទាល់ ភាគីមួយនោះគួរតែប្រាប់អង្គជំនុំជម្រះអោយបានដឹងជាមុន ដោយបញ្ជាក់ថា «ជាការបកប្រែសេរី» និងគូសបញ្ជាក់ថាការបកប្រែនេះត្រូវបានធ្វើឡើងដោយភាគីខាងក្នុងសាលាក្តី រឺដោយមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជា។ នៅត្រង់ចំណុចនេះ លោក Verner សហមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៃក្រុមទី១ បានរម្លឹកថា «រាល់ការបកប្រែទាំងអស់របស់មជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាមិនត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាការបកប្រែខាងក្រៅនោះទេ ដោយសារអង្គភាពគាំពារការការពារក្តី និងមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាបានធ្វើការព្រមព្រៀងគ្នាមួយទាក់ទងនឹងការបកប្រែភាសា។
សវនាការត្រូវបានលើកពេល។
ចៅក្រមប្រកាសអំពីកាលបរិច្ឆេទនៃការពិភាក្សាលើកក្រោយ
អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងបានប្រកាសថាអង្គជំនុំជម្រះនឹងប្រកាសកាលបរិច្ឆេទថ្មីមួយនៃការពិភាក្សាសម្រាប់ខែឧសភា និងខែមិថុនា នៅថ្ងៃសុក្រ ទី១ ខែឧសភា។ ប្រធានតុលាការបានបញ្ជាក់ថា «យើងកំពុងស្ថិតនៅក្នុងដំណាក់កាលពិសោធកម្ម ហើយយើងត្រូវតស៊ូពុះពារ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយរាល់បញ្ហាផ្សេងៗ ដែលត្រូវបានលើកឡើងដោយភាគីពាក់ព័ន្ធ»។ លោកបានបញ្ជាក់ទៀតថាភាគីនីមួយៗនឹងត្រូវប្រាប់អោយដឹងជាមុនរយៈពេល២ ទៅ៣សប្តាហ៍ អំពីកាលបរិច្ឆេទនៃការផ្តល់ចម្លើយរបស់សាក្សី និងអ្នកជំនាញ។
ការចាកចេញមិនបានព្រៀងទុករបស់លោកមេធាវី រ៉ូ
សហមេធាវីអន្តរជាតិរបស់ឌុច បានប្រកាសអំពីអវត្តមានរបស់លោក នៅថ្ងៃពុធ ទី២៩ និងថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី៣០ មេសា ដោយសារលោកត្រូវបានកោះអញ្ជើញជាបន្ទាន់ ដោយចៅក្រមនៃតុលាការពិសេសសម្រាប់ប្រទេសលីបង់ ដែលនឹងត្រូវបើកសវនាការជាលើកដំបូង នៅថ្ងៃទី២៩ ខែមេសា នៅទីក្រុងឡាអេ ដើម្បីសម្រេចពន្យារពេលនៃការឃុំខ្លួន រឺត្រូវដោះលែងឧត្តមសេនីយ៍៤រូប ដែលបច្ចុប្បន្នកំពុងជាប់ឃុំឃាំង បន្ទាប់ពីពួកគេបានលើកឡើងអំពីភាពមិនប្រក្រតីនៃការឃុំខ្លួនរបស់ពួកគេ។ គួរបញ្ជាក់ថា លោកមេធាវី រ៉ូ ត្រូវបានតែងតាំងជាប្រធានការិយាល័យការពារក្តីនៃយុត្តាធិការអន្តរជាតិនេះ។ លោកមេធាវីជនជាតិបារាំងរូបនេះបានបញ្ជាក់ថា ដោយសារពេលវេលាខ្លី លោកមិនអាចរកអ្នកមកជំនួសលោកបាន ដូចនេះលោកទុកអោយសហការីជនជាតិកម្ពុជា គឺលោកការ សាវុត្ថ ធ្វើជាអ្នកតំណាងជនជាប់ចោទតែម្នាក់ឯង នៅពេលលោកអវត្តមាន។
-ការជំនុំជម្រះឌុច : លាហើយ ម-១៣ សួស្តីស២១! ការឆ្លងរឿងដែលមានភ្ជាប់នូវបញ្ហាបកប្រែ (២៣-០៤-២០០៩)
-ការជំនុំជម្រះឌុច : សវនាការប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងលឿននៅចំពោះមុខអ្នកចូលរួមតាមដានយ៉ាងច្រើនកុះករ (២៣-០៤-២០០៩)
-ធាតុអាកាសមិនល្អនៅសាលាក្តីខ្មែរក្រហម : ស្តាប់គ្នាមិនយល់ ស្តាប់មិនឮ... (២១-០៤-២០០៩)
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
