|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| បទសម្ភាសន៍ជាមួយលោកស្រី ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ការយល់ឃើញរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីម្នាក់ ស្តីពីការជំនុំជម្រះរបស់ឌុច |
| ដោយ ស្ទេហ្វានី ហ្សេ | | | ១៥-០៥-២០០៩ | ភ្នំពេញ (កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៣ ឧសភា ២០០៩៖ លោកស្រី អ៊ឹម ស៊ុនធី និងកូនស្រី ភួង ហ្គុតស៊ុនថារី។ អ្នកទាំងពីរគឺជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៅក្នុងការជំនុំជម្រះរបស់ឌុច នៅអ.វ.ត.ក
© ចន វីង/ Magnum លោកភួង តុន គឺជាសាស្រ្តាចារ្យនីតិអន្តរជាតិមួយរូប ដែលត្រូវបានគោរពសរសើរ ហើយនៅក្នុងចំណោមនិស្សិតរបស់លោក មានលោក ការ សាវុត្ថ ដែលបច្ចុប្បន្ន គឺជាសហមេធាវីការពារក្តីអោយឌុច។ លោកភួង តុនក៏ជាសាកលវិទ្យាធិការដ៏មានប្រជាប្រិយមួយរូបផងដែរ។ លោកមិនធ្លាប់បានចូលរួមពាក់ព័ន្ធនៅក្នុងចលនាម៉ាក់និយមរបស់និស្សិតកម្ពុជានៅទីក្រុងប៉ារីសនោះទេ ព្រោះលោកបានបដិសេធការប្រើប្រាស់អំពើហឹង្សា ដើម្បីការពារគំនិតរបស់ពួកគេ។ នៅពេលប៉ុល ពត និងបក្សពួកឡើងកាន់អំណាចនៅទីក្រុងភ្នំពេញ លោកកំពុងស្ថិតនៅទ្វីបអឺរុប។ ប៉ុន្តែ លោកបានប្រថុយត្រឡប់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជាវិញ ដើម្បីជួបជុំជាមួយគ្រួសារ ទោះបីជានៅអឺរុប លោកត្រូវបានគេផ្តល់ការងារអោយធ្វើក៏ដោយ។ ទោះយ៉ាងណា បុរសវ័យ៤០ឆ្នាំផ្លាយរូបនេះមិនបានជួបជាមួយគ្រួសារនោះទេ។ គ្រាន់តែមកដល់ភ្លាម លោកត្រូវបានចាប់ខ្លួន និងត្រូវបានបញ្ជូនពីជំរំមួយទៅជំរំមួយទៀត រហូតដល់ទីកន្លែងចុងក្រោយ គឺមន្ទីរស-២១ ដែលនៅទីនោះ គេមិនអាចរួចគេចផុតបានឡើយ។ កូនស្រីរបស់លោក អាយុ៥៣ឆ្នាំ និងភរិយាមេម៉ាយ អាយុ៧១ឆ្នាំ ស្ថិតនៅក្នុងចំណោមមនុស្សដំបូងគេ ដែលបានសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី នៅក្នុងសំណុំរឿងលេខ០០១ ទាក់ទងនឹងករណីរបស់ឌុច អតីតប្រធានមន្ទីរឃុំឃាំងស២១ ហើយអ្នកទាំងពីរមិនដែលខកខានចូលរួមតាមដានសវនាការឡើយ ព្រោះពួកគាត់ត្រូវការស្វែងរកការពិត។ យ៉ាងណាមិញ លោកស្រី ភូង ហ្គុតស៊ុនថារី ត្រូវជាកូនស្រីរបស់លោកភួង តុន បានយល់ព្រមផ្តល់បទសម្ភាសន៍មួយជាមួយ កាសែត ជាមួយនឹងភាពញញឹមពោរពេញដោយក្តីសង្ឃឹម។
10 កាសែតៈ តើលោកស្រីដឹងថាឪពុកលោកស្រីជួបវាសនាអាក្រក់ យ៉ាងដូចម្តេច?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ យើងបានបាត់ដានរបស់គាត់ រហូតមកទល់ថ្ងៃមួយ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៩។ នៅឆ្នាំនោះ ខ្ញុំបានយកអង្ករទៅដូរយកស្ករត្នោត ហើយខ្ញុំបានខ្ចប់វានៅក្នុងក្រដាសកាសែតមួយ។ នៅក្នុងក្រដាសកាសែតនេះ ខ្ញុំបានឃើញរូបថតឪពុករបស់ខ្ញុំ នៅក្នុងបញ្ជីឈ្មោះដំបូង ដែលត្រូវបានរៀបចំដោយជនរងគ្រោះនៅមន្ទីរស២១។ គឺពេលនោះហើយ ដែលខ្ញុំបានដឹងថាឪពុកខ្ញុំបានទទួលមរណភាពហើយ...។ [...] ពេលនេះ ខ្ញុំទន្ទឹងរង់ចាំស្តាប់អ្វីដែលឌុចនិយាយនៅក្នុងសវនាការ ទាក់ទិននឹងករណីឪពុករបស់ខ្ញុំ...
កាសែតៈ ហេតុអ្វីលោកស្រីចាំបាច់សុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ជាមួយម្តាយរបស់លោកស្រី?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ នៅពេលខ្ញុំបានលឺគេនិយាយពីការបង្កើតតុលាការកាត់ទោសខ្មែរក្រហម ខ្ញុំបាននិយាយប្រាប់ខ្លួនឯងថាពេលវេលាដែលខ្ញុំត្រូវតបស្នងសងគុណឪពុកខ្ញុំបានមកដល់ហើយ។ គាត់បានត្រឡប់មកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីពួកយើង! ខ្ញុំមិនមែនចង់អោយទំព័រប្រវត្តិសាស្រ្តដើរត្រឡប់ថយក្រោយនោះទេ ទោះបីជាក្រោយការជំនុំជម្រះក៏ដោយ។ យើងមិនត្រូវបំភ្លេចមនុស្សដែលបានបាត់បង់ជីវិតនោះទេ។
ខ្ញុំនឹងធ្វើគ្រប់បែបយ៉ាងតាមដែលអាចធ្វើទៅបាន រហូតដល់ទីបញ្ចប់ ដើម្បីទទួលបានការពិត។ ទោះបីជាខ្ញុំដឹងថាការពិតនេះនឹងធ្វើអោយខ្ញុំឈឺចាប់ក៏ដោយ ក៏ខ្ញុំនៅតែចង់ដឹង។ ម្យ៉ាងទៀត ដើម្បីធ្វើអោយសាលាក្តីយល់ព្រមទទួលពាក្យស្នើសុំរបស់ខ្ញុំ យើងបានរៀបចំសំណុំឯកសារតាំងពីឆ្នាំ២០០៤មកម្ល៉េះ។ «ឌុចមិនអាចបដិសេធថាឪពុកខ្ញុំមិនស្ថិតនៅមន្ទីរស-២១ រឺនិយាយថាមិនស្គាល់គាត់នោះទេ! មុនពេលបើកការជំនុំជម្រះ មានលេចលឺពាក្យចចាមអារ៉ាម ថាការកាត់ទោសលើកនេះគ្មានប្រយោជន៍អ្វីទាល់តែសោះ និងថាយើងធ្វើការប្រថុយប្រថានឥតបានការ...។ ប៉ុន្តែ ករណីយកិច្ចអាចធ្វើអោយយើងបំភ្លេចរាល់ការភ័យខ្លាចទាំងអស់។ ប្រសិនជាខ្ញុំមិនសុំតាំងខ្លួនជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនោះទេ ខ្ញុំមិនសក្តិសមធ្វើជាកូនស្រីឪពុករបស់ខ្ញុំ ដែលខ្ញុំស្រឡាញ់ និងកោតស្ញប់ស្ញែងនោះទេ! [...] បងប្អូនប្រុសរបស់ខ្ញុំបានជួយខ្ញុំ ក្នុងការរៀបចំខ្សែជីវិតរបស់គាត់ឡើងវិញ។ ពួកគាត់មិនមានពេលទំនេរដើម្បីចូលរួមធ្វើជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី និងចូលរួមតាមដានសវនាការនោះទេ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំនិងម្តាយ មានពេលវេលាគ្រប់គ្រាន់ យើងតំណាងអោយគ្រួសារទាំងមូល។ អ្វីដែលសំខាន់ចាំបាច់បំផុត គឺមានវត្តមាននៅក្នុងសាលាក្តី។
កាសែតៈ ឥឡូវនេះ ក្នុងចំណោមដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី៩៣នាក់ ដែលត្រូវបានតុលាការទទួលស្គាល់ នៅសល់ត្រឹមតែបីនាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលបន្តមកកាន់អង្គជំនុំជម្រះ។ តើលោកស្រីមានអារម្មណ៍ថាប៉ះទង្គិចនឹងករណីនេះដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ប៉ះទង្គិចជាខ្លាំង។ មុននឹងការចេញប្រកាសបឋម អង្គភាពជនរងគ្រោះបានរៀបចំអាហារពេលល្ងាចមួយសម្រាប់ពួកយើងជាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ កាលនោះ ការស្នាក់នៅ ការធ្វើដំណើរ និងការហូបចុកគឺជាបន្ទុករបស់សាលាក្តី។ ប៉ុន្តែ ក្រោយមក នៅសល់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីត្រឹមតែ៣ រឺ៤នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានចូលរួមការជំនុំជម្រះ រួមមានលោកជុំ ម៉ី (អ្នកនៅរស់រានមានជីវិតមួយរូបពីមន្ទីរស២១) ម្តាយខ្ញុំ និងខ្ញុំ។ ខ្ញុំបានសួរពួកគេថាហេតុអ្វីបានជាយើងមានចំនួនតិចតួច។ ជាការពិតណាស់ ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីអាចមកចូលរួមសវនាការបាន ប៉ុន្តែ លុះត្រាតែពួកគាត់ចំណាយថ្លៃធ្វើដំណើរ ថ្លៃហូបចុក និងថ្លៃស្នាក់នៅដោយខ្លួនឯង។ មិនមានសំណងណាមួយនោះទេ។ រឿងម្យ៉ាងគត់ដែលអង្គភាពជនរងគ្រោះអាចផ្តល់អោយយើងបាន គឺការចំណាយលើថ្លៃធ្វើដំណើរពីកណ្តាលក្រុងភ្នំពេញ ទៅកាន់អង្គជំនុំជម្រះ ដែលស្ថិតនៅជាយក្រុងភ្នំពេញ។ អង្គភាពជនរងគ្រោះអាចនឹងផ្គត់ផ្គង់មធ្យោបាយចាំបាច់មួយចំនួនដល់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីអោយមកចូលរួម ម្តងមួយក្រុមៗ ដើម្បីបំពេញកៅអីទាំងដប់ ដែលគេបម្រុងទុកសម្រាប់យើង! ខ្ញុំសូមជំទាស់ទៅនឹងការមិនយកចិត្តទុកដាក់របស់តុលាការមកលើដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ខណៈពេលយើងនៅតែអះអាងថានេះគឺជាការចូលរួមលើកដំបូងរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៅក្នុងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌមួយដែលមានលក្ខណៈអន្តរជាតិ! ប្រឈមមុខនឹងជនជាប់ចោទ វត្តមានតិចតួចរបស់យើងអាចនឹងមិនសូវមានទម្ងន់! កៅអីទាំងដប់ ដែលត្រៀមសម្រាប់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីគួរតែពេញគ្រប់ពេល! ម្យ៉ាងទៀត គេមិនត្រូវនិយាយប្រាប់ខ្ញុំថាការរៀបចំបែបនេះចំណាយអស់ថវិកាច្រើនពេកនោះទេ!
កាសែតៈ មានន័យថាដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីគួរចូលរួមសវនាការរៀងរាល់ថ្ងៃរឺ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ នេះគឺជាការរងគ្រោះជានិរន្តរមួយ... នៅយប់ មុនថ្ងៃបើកសវនាការលើកដំបូង ខ្ញុំគេងមិនលក់ទាល់តែសោះ... ខ្ញុំយំ... យំ... ។ ខ្ញុំរង់ចាំវា អស់រយៈពេលជាយូរឆ្នាំមកហើយ! ខ្ញុំបានយំអស់ពេលជាច្រើន បន្ទាប់ពីការដួលរលំរបបប៉ុល ពត។[...] នៅពេលខ្ញុំបានលឺរឿងលំអិតនៅក្នុងអង្គសវនាការ ទាក់ទងនឹងការធ្វើទារុណកម្មមកលើអ្នកទោស ខ្ញុំមិនអាចមិនគិតដល់ឪពុករបស់ខ្ញុំ និងទង្វើដែលគេបានធ្វើមកលើរូបគាត់នោះទេ។ ជានិច្ចកាល ខ្ញុំមានកូនសៀវភៅ និងខ្មៅដៃមួយ ដើម្បីកត់ត្រា នៅក្នុងបន្ទប់សវនាការ ទាក់ទិននឹងរឿងក្តី សំណួរ ចម្លើយ ពោលគឺកត់ត្រាគ្រប់យ៉ាង។ ប៉ុន្តែ មិនមែនកត់ត្រានីតិវិធី ដែលខ្ញុំមិនយល់នោះទេ។ លើសពីនេះ ជារៀងរាល់ល្ងាច ខ្ញុំបានអានកំណត់ត្រារបស់ខ្ញុំឡើងវិញ។ ដូចនេះ រៀងរាល់យប់ ខ្ញុំតែងតែអស់កម្លាំង និងជួនកាល ខ្ញុំត្រូវអានរហូតដល់ម៉ោង១យប់ ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈធ្វើដំណើរនៅថ្ងៃស្អែកបន្ទាប់។
កាសែតៈ តើអ្វីដែលធ្វើអោយលោកស្រីរំសាយទុក្ខបំផុត នៅក្នុងសវនាការទាំងនេះ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ គឺនៅពេលឌុច ឆ្លើយសំណួរដែលគេបានសួរគាត់។ ការស្តាប់គាត់ឡើងបញ្ចេញមតិនៅចំពោះមុខតុលាការ គឺជារឿងល្អប្រសើរមួយ។ មួយទៀត គឺការកោះអញ្ជើញសាក្សីមកកាន់តុលាការ។ ទោះបីជាគេនិយាយថាសក្ខីកម្មរបស់ពួកគេមិនជាក់លាក់ក៏ដោយ ក៏យ៉ាងហោចណាស់ ពួកគេមកទីនេះ ដើម្បីនិយាយថាពួកគេធ្លាប់ធ្វើជាកងការពាររបស់ឌុច [នៅមន្ទីរ ម១៣] ជាកសិករដែលកំពុងរស់នៅក្នុងភាពក្រីក្រ និងរស់នៅតាមជនបទ។ ទាំងអស់នេះអាចជួយធ្វើអោយខ្ញុំរំសាយទុក្ខបាន ទោះបីជាខ្ញុំមើលឃើញដៃរបស់ពួកគេមានភាពភ័យញ័រក៏ដោយ។ ពួកគេយល់ព្រមមកផ្តល់សក្ខីកម្ម។
កាសែតៈ លោកស្រីមានប្រសាសន៍ថារង់ចាំតុលាការនេះអស់រយៈពេលជាយូរមកហើយ តើលោកស្រីជឿជាក់លើតុលាការនេះដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ខ្ញុំរង់ចាំពេលនេះ អស់រយៈពេល៣០ឆ្នាំមកហើយ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនធ្លាប់សង្ឃឹមថានឹងមានតុលាការអន្តរជាតិមួយត្រូវបានបង្កើតឡើងនោះទេ។ កាលពីឆ្នាំ១៩៧៩ ធ្លាប់មានការជំនុំជម្រះមួយ ប៉ុន្តែ មានរយៈពេលឆាប់រហ័សពេក ហើយយើងមិនសូវមានទំនុកចិត្តលើតុលាការនោះប៉ុន្មាននោះទេ។ កាលនោះ ខ្ញុំគិតថានឹងមិនមានតុលាការមួយផ្សេងទៀតឡើយ។
យុវជនជាច្រើនមិនជឿថាមានសោកនាដកម្មបែបនេះបានកើតឡើង។ បច្ចុប្បន្ន តុលាការនេះអាចជួយធ្វើអោយយុវជនដែលមិនស្គាល់ រឺមិនជឿលើឧក្រិដ្ឋកម្មខ្មែរក្រហម បើកភ្នែករបស់ពួកគេនិងយល់ដឹងអំពីរបបគ្រប់គ្រងនេះ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមានការព្រួយបារម្ភអំពីបញ្ហាបកប្រែភាសា។ ទាំងការបកប្រែភាសាអង់គ្លេស និងបារាំង អ្នកស្តាប់បានបាត់បង់ចំណុចជាច្រើន...។ ក្រៅអំពីនីតិវិធី ប្រវត្តិសាស្រ្តដើរតួនាទីដ៏សំខាន់មួយ ! ដើម្បីធ្វើអោយឌុច អាចនិយាយចេញមកច្រើន គេត្រូវស្គាល់ប្រវត្តិសាស្រ្តច្បាស់ សួរសំណួរ ជីកកកាយអតីតកាល និងមិនត្រូវកំណត់ដែនសមត្ថកិច្ចនៃការជំនុំជម្រះ ដូចជារបបខ្មែរក្រហម លន់ នុល... នោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវធ្វើដំណើរអោយបានវែងឆ្ងាយ ដើម្បីយល់ពីរឿងរ៉ាវដែលបានកើតឡើង! គេបានរំលងមួយផ្នែកនៃប្រវត្តិសាស្រ្ត។ ប្រសិនជាប្រវត្តិសាស្រ្តត្រូវបានសរសរត្រឹមតែពាក់កណ្តាល សួរថាតើមានក្រមសីលធម៌នៅក្នុងប្រវត្តិសាស្រ្តនោះដែររឺទេ? យើងបានបាត់បង់ប្រជាជន២លាននាក់ ហើយអ្នកនៅរស់រានមានជីវិតរាប់មិនអស់ កំពុងជួបបញ្ហា... ហេតុអ្វីមិនដាក់រឿងរ៉ាវគ្រប់យ៉ាងនៅក្នុងទំព័រប្រវត្តិសាស្រ្តមួយ តែមួយលើក?
កាសែតៈ សម្រាប់លោកស្រី តើតុលាការនេះអាចជាបេសកកម្មប្រវត្តិសាស្រ្តដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ គឺជាបេសកកម្មប្រវត្តិសាស្រ្ត ហើយក៏ជាបេសកកម្មមួយសំដៅស្ថាបនាសង្គមកម្ពុជាឡើងវិញផងដែរ។ ហេតុអ្វីប្រជាជនកម្ពុជាមិនអាចរកឃើញអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនវិញបាន? នេះគឺជាពេលវេលាត្រូវដើរទៅមុខអោយបានឆ្ងាយ និងស្វែងរកឫសគល់បញ្ហា។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ តុលាការនេះក៏ជាតុលាការសម្រាប់មនុស្សធម៌ទាំងមូលផងដែរ ពោលគឺមិនមែនត្រឹមតែសម្រាប់ប្រជាជនកម្ពុជានោះទេ។ ជាការពិតណាស់ នេះគឺជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍មួយ ចំណោមអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ដ៏សំខាន់បំផុត នាសតវត្សរ៍ទី២០!
កាសែតៈ តើលោកស្រីគិតថាការជំនុំជម្រះនេះអាចជួយធ្វើអោយដឹងអំពីមូលហេតុដែលនាំអោយកើតមានសោកនាដកម្មនេះដែរឬទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ អាស្រ័យលើស្ថានការណ៍។ អាចដឹងបាន ប៉ុន្តែ នៅកំរិតណា? តើយើងអាចដឹងបានស៊ីជម្រៅជាងនេះដែរឬទេ? តើយើងពិតជានិយាយទាំងអស់ឬ? ហេតុអ្វីបានជាពួកខ្មែរក្រហមអាចឈានទៅរកភាពជ្រុលនិយមបែបនេះបាន? ហេតុអ្វីយើងឈឺចាប់បែបនេះ? ហេតុអ្វីត្រូវរង់ចាំ៣០ឆ្នាំ? ហេតុអ្វីប្រជាជនកម្ពុជានៅតែស្ថិតក្នុងភាពភ័យខ្លាច? យើងរស់នៅជានិរន្តរភាពជាមួយការតស៊ូប្រឆាំងការបែងចែកវណ្ណៈ ដែលខ្ញុំអាចធ្វើវាបាន ព្រោះនៅក្នុងចំណោមដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី យើងបានច្របូកច្របល់គ្នា រវាងអ្នកទីក្រុង និងកសិករសាមញ្ញ ដែលធ្លាប់ជាខ្មែរក្រហម និងជាជនរងគ្រោះ។ អ្នកទីក្រុងនិងអ្នកជនបទចាំបាច់គួររឹតចំណងទំនុកចិត្តរវាងគ្នាឡើងវិញ បន្ទាប់ពីត្រូវបានជីកកប់ដោយខ្មែរក្រហម។ ពួកគេត្រូវការគ្នាទៅវិញទៅមក ហើយតុលាការអាចជួយពួកគេបាន។
កាសែតៈ ការជំនុំជម្រះបានដំណើរការបួនសប្តាហ៍មកហើយ។ តើលោកស្រីយល់ដូចម្តេចដែរ ចំពោះឌុច?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ គាត់បានដើរតួអង្គជាច្រើន។ គាត់ជាសាស្រ្តាចារ្យមួយរូប ក៏ជាអ្នកអនុវត្តបទបញ្ជាដ៏ឆ្លាតវាងវៃ។ នៅពេលខ្ញុំស្តាប់លឺសំដីរបស់គាត់ ខ្ញុំតែងតែឆ្ងល់ជានិច្ច។ តើគាត់នឹងសំដែងរឿងកំប្លែងនេះរហូតដល់ពេលណាទៀត? តើនៅពេលណាគាត់ព្រមទទួលស្គាល់ និងបកស្បែកមុខក្លែងក្លាយចេញ? ជានិច្ចកាល គាត់បានយកលេសថាចង់ទទួលស្គាល់កំហុស គាត់បានសុំទោសជនរងគ្រោះជាសាធារណៈ ប៉ុន្តែ មុននឹងនិយាយពាក្យសុំទោស គេត្រូវឆ្លើយសារភាពដោយភាពស្មោះត្រង់!
មុននឹងឆ្លើយសំណួរនីមួយៗ គាត់បានដកដង្ហើមខ្លាំងៗ។ ប្រជាជនកម្ពុជាដែលបានតាមដានការជំនុំជម្រះ ជាពិសេស តាមដានតាមវិទ្យុ នៅពេលពួកគេស្តាប់លឺសម្លេងនេះ ពួកគេជឿថាគាត់យំអណ្តឺតអណ្តក់ និងមានការអាណិតអាសូរចំពោះរូបគាត់។ គាត់ចេះកេងយកអត្ថប្រយោជន៍ ពីចិត្តគំនិតរបស់កសិករ។ គាត់ស្គាល់ច្បាស់អំពីចិត្តគំនិតបស្ចឹមប្រទេស បន្ទាប់ពីគាត់ធ្វើការនៅជំរំជនភៀសខ្លួន បន្ទាប់ធ្វើការអោយអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលបរទេសមួយ។ ម្យ៉ាងទៀត បុរសរូបនេះមិនបានបោះបង់ការសិក្សានោះទេ។ ចាប់តាំងពីការឃុំខ្លួនអស់រយៈពេល១០ឆ្នាំ គាត់មានពេលវេលាដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈ។ តើនរណាស្គាល់ប្រវត្តិសាស្រ្តច្បាស់ជាងគាត់ នៅក្នុងតុលាការនេះ? ជាក់ស្តែង គាត់ជាមនុស្សចេះដឹងជ្រៅជ្រះ ប៉ុន្តែ ក៏ជាមនុស្សមានល្បិចកលខ្ពស់ដែរ! គាត់អាចផ្លាស់ប្តូរតុលាការនេះទៅជាសាច់រឿងល្ខោនមួយ ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយទម្ងន់នៃបទឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់គាត់ និងទទួលបានការអាណិតអាសូរពីសំណាក់សាធារណៈជនកម្ពុជា។ សម្រាប់ខ្ញុំ គាត់នៅតែជាខ្មែរក្រហមដដែរ។ សូមយើងកុំភ្លេចថាគាត់ធ្លាប់ជាសាស្រ្តាចារ្យមួយរូប មានន័យថាគាត់មានការអប់រំ ហើយនៅចំពោះមុខចៅក្រម គាត់ដឹងអំពីព្រំដែនកំណត់ ដែលមិនត្រូវរំលងហួស។ ផ្ទុយទៅវិញ គាត់បានបង្ហាញមោទនភាព និងប្រមាថមើលងាយចំពោះមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ហើយចៅក្រមទុកអោយគាត់ធ្វើរឿងដូច្នេះ។ ជួនកាល ខ្ញុំមានអារម្មណ៍ថាជនជាប់ចោទទទួលបានការជួយជ្រោមជ្រែងពីចៅក្រមច្រើនជាងដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ ដោយឡែក ខ្ញុំមិនយល់ឃើញថាឌុចមានចរិតដូចជាជនជាប់ចោទម្នាក់នោះទេ។ គាត់ធ្វើអ្វីដែលគាត់ចង់ធ្វើ នៅក្នុងតុលាការនេះ! គាត់គ្មានភាពរអែងអ្វីឡើយ!
កាសែតៈ «គាត់មិនមានចរិតជាជនជាប់ចោទ» តើលោកស្រីចង់មានន័យដូចម្តេចដែរ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ដំបូងឡើយ ឌុចធ្លាប់បានគិតថាគាត់គឺជាឃាតកមួយរូប និងគួរត្រូវកាត់ទោស ប៉ុន្តែ បន្តិចម្តងៗ ខ្ញុំគិតថា គាត់បានរំគិលមកជាតួអង្គមួយផ្សេងទៀត៖ គាត់លែងជាឃាតក ក៏មិនមែនជាជនជាប់ចោទ ប៉ុន្តែ គឺជាមនុស្សម្នាក់ ដែលមកកាន់តុលាការ ដើម្បីពន្យល់អំពីករណីរបស់ខ្លួន នៅក្រោមសម័យកាលមួយផ្សេងទៀត និងរៀបរាប់ប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលគាត់បានកំណត់ដោយខ្លួនឯងផ្ទាល់។
កាសែតៈ តើគាត់ធ្វើអោយលោកស្រីមានការខឹងសម្បារដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ការមើលឃើញគាត់និយាយដោយគ្មានប្រឹង គ្មានវិប្បដិសារី វាបានដុតកំហឹងរបស់ខ្ញុំអោយឆាបឆេះឡើង។ គាត់បាននិយាយថាអ្វីដែលគាត់បានប្រព្រឹត្តកាលនោះ គឺជាករណីយកិច្ចរបស់គាត់ ប៉ុន្តែ សព្វថ្ងៃនេះ ករណីយកិច្ចនោះត្រូវបានចាត់ទុកជាឧក្រិដ្ឋកម្មមួយ។ គាត់មិនបាននិយាយក្នុងនាមជាជនជាប់ចោទនោះទេ ប៉ុន្តែ ក្នុងនាមជាប្រធានមន្ទីរស-២១ និង ម-១៣។ ហេតុដូច្នេះហើយទើបបានជាគាត់គ្មានការសោកស្តាយ និងមិនមានការឈឺចាប់។ លើសពីនេះ ការសំពះរបស់គាត់មកកាន់ពួកយើងជារៀងរាល់ព្រឹកពេលបើកសវនាការ បានធ្វើខ្ញុំខឹងសម្បារ។ កាយវិការបែបនេះគ្មានន័យអ្វីនោះទេ។ គាត់បាននិយាយសុំទោសរួចហើយ។ យើងបានជំទាស់ទៅនឹងកាយវិការបែបនេះ ប៉ុន្តែ ចៅក្រមបានច្រានចោលសំណើរបស់យើង។ ក្រោយពីការសម្រេចរបស់ចៅក្រម នៅពេលសម្រាកបាយថ្ងៃត្រង់នៃថ្ងៃសវនាការចុងក្រោយ ឌុចបានលើកដបទឹក ដោយសំឡឹងទៅរកលោកជុំ ម៉ី [ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមួយរូបផ្សេងទៀត] ជាសញ្ញាជោគជ័យ។ ដោយសំឡឹងមើលមុខ និងបញ្ចេញកាយវិការទៅរកគាត់ [ជុំ ម៉ី] ឌុចហាក់បីដូចជាចង់ដាក់តឿនថាលោកជុំ ម៉ី បានរួចជីវិតពីមន្ទីរ ស-២១ បានក៏ដោយសាររូបគាត់! ២សប្តាហ៍ចុងក្រោយ យើងមានអារម្មណ៍ថាគាត់ព្យាយាមទាក់ទាញពួកយើងបន្តិចម្តងៗ។ ប៉ុន្តែ គាត់មានការលំបាកច្រើនជាមួយរូបខ្ញុំ និងម្តាយខ្ញុំ…!
កាសែតៈ តើលោកស្រីមិនមានអារម្មណ៍ប៉ះទង្គិចជាមួយពាក្យសុំទោសរបស់គាត់ដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ មនុស្សម្នាក់មានអារម្មណ៍សោកស្តាយ និងឈឺចាប់ ព្រោះគេដឹងអំពើអាក្រក់ដែលគេបានប្រព្រឹត្ត។ ប៉ុន្តែ ឌុច គ្មានអារម្មណ៍ឈឺចាប់ សោកស្តាយអ្វីឡើយ។ ដោយឡែក ការសុំទោស តាមរយៈការអានក្រដាសមួយសន្លឹក មិនផុសចេញពីបេះដូងពិតនោះទេ គាត់គ្មានបេះដូងទេ។ គាត់នៅតែជាឧបករណ៍របស់អង្គការ! គាត់នៅតែជាខ្មែរក្រហម! គាត់គឺជាឃាតក តាំងពីក្បាល រហូតដល់ចុងជើង! គាត់មានសិទ្ធិការពារខ្លួន មានសិទ្ធិបន្ធូរបន្ថយភាពទទួលខុសត្រូវ មានសិទ្ធិនិយាយថាគាត់គោរពតាមបញ្ជាថ្នាក់លើ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំមិនចង់អោយគាត់និយាយកុហកខ្ញុំនោះទេ។ ខ្ញុំចង់សំឡឹងមើលក្រសែភ្នែករបស់គាត់ ខណៈពេលសាក្សីផ្សេងទៀតមិនហ៊ានសំឡឹងមើល។ គាត់អាចធ្វើអោយអ្នកដទៃភិតភ័យ ប៉ុន្តែ មិនមែនជារូបខ្ញុំ!
កាសែតៈ តើលោកស្រីគិតដូចម្តេចចំពោះមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ខ្ញុំសោកស្តាយ ព្រោះមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទាំង៤ក្រុមមិនសូវធ្វើការស៊ីចង្វាក់គ្នា។ យើងក៏មានអារម្មណ៍ថាពួកគេមិនបានទំនាក់ទំនងគ្នា។ ដោយឡែក មេធាវីកម្ពុជាមួយចំនួនកើតក្រោយសម័យខ្មែរក្រហម រឺនៅជាកុមារនៅឡើយ នាសម័យកាលនោះ។ ករណីនេះជះឥទ្ធិពល នៅពេលពួកគេសួរសំណួរឌុច។ ឧទាហរណ៍ ទាក់ទងនឹងករណីមន្ទីរ ម-១៣ ពួកគេបានសួរឌុច អំពីកសិកររងគ្រោះ ប៉ុន្តែមិនបានសួរអំពីអតីតទាហាន និងមន្រ្តីសាធារណៈរដ្ឋ ដែលត្រូវបានចាប់ឃុំឃាំងនៅទីនោះ! មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីគួរមានអាយុជាក់លាក់ ជាពិសេស ស្គាល់ប្រវត្តិសាស្រ្តលំអិត និងអង្គហេតុច្បាស់ ព្រោះឌុច យល់គ្រប់យ៉ាង ចេះគណនា លើកឡើងចំណុចខ្សោយ...! ម្យ៉ាងទៀត គេត្រូវតាមដានសំណួរ និងចម្លើយ ដើម្បីសួរគាត់ ប្រកបដោយភាពជាក់លាក់។ ខ្លួនខ្ញុំផ្ទាល់ ខ្ញុំមានការយល់ដឹងច្រើនគួរសម ខ្ញុំអាន រៀនសូត្រ ជជែកជាមួយសាក្សី អ្នកប្រវត្តិសាស្រ្ត ហើយខ្ញុំជឿជាក់ថា បច្ចុប្បន្ននេះ ខ្ញុំស្គាល់ប្រវត្តិសាស្រ្តនៃសម័យកាលដ៏សែនឈឺចាប់នេះបានល្មមគ្រប់គ្រាន់។ ខ្ញុំមានពេលទំនេរ ដើម្បីសហការជាមួយមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ដើម្បីធ្វើអោយការពិតស្តែងចេញឡើង។
កាសែតៈ តើលោកស្រីមានអារម្មណ៍ថាតុលាការនេះត្រូវបានចូលរួមតាមដានពីសំណាក់ជនរួមជាតិរបស់លោកស្រីដែររឺទេ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ អ្នកដែលបានរងគ្រោះ អ្នកនៅរស់រានមានជីវិត ពិតជាតាមដានការកាត់ក្តីនេះ។ ទោះជាយ៉ាងណា អ្នកធ្វើការពិតជាជួបបញ្ហា ដោយសារពួកគេជាប់រវល់ធ្វើការ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំវាយតម្លៃថាព័ត៌មានអំពីអ.វ.ត.ក នឹងចរាចរណ៍ទាំងលំបាក។ ប្រសិនជាអ្នកទីក្រុងភ្នំពេញ ឧទាហរណ៍ មន្រ្តីចូលនិវត្តន៍ ដែលធ្លាប់បានឆ្លងកាត់របបនេះ បានដឹងថាមានរថយន្តក្រុងមួយដឹកជញ្ជូនពួកគាត់ទៅកាន់អង្គជំនុំជម្រះដោយឥតគិតថ្លៃ ខ្ញុំជឿជាក់ថាពួកគាត់ច្បាស់ជាចាប់អារម្មណ៍ជាក់ជាមិនខាន។ ប៉ុន្តែ ពួកគាត់មិនបានដឹងថាពួកគាត់ត្រូវបានអនុញ្ញាតអោយចូលរួមសវនាការទេ។ អ្នកខ្លះនិយាយថា «យើងអាចតាមដានការជំនុំជម្រះ តាមទូរទស្សន៍ រឺវិទ្យុ» ប៉ុន្តែ វាមិនដូចគ្នានោះទេ! យ៉ាងហោចណាស់ ពួកគាត់គួរមកចូលរួមមួយលើកដែរ។ ព្រោះថានៅក្នុងបន្ទប់សវនាការផ្ទាល់ ទើបយើងយល់ច្បាស់ថាឌុច អាចសំដែងជាតួអង្គជាច្រើន មានអាកប្បកិរិយាគួរអោយគោរព ចំពោះចៅក្រម និងប្រមាថមើលងាយចំពោះមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី។ ពេលនោះ យើងនឹងអាចស្គាល់បុគ្គលិកលក្ខណៈពិតប្រាកដរបស់គាត់។ ប៉ុន្តែ ការព្រួយបារម្ភដ៏ធំបំផុតរបស់ខ្ញុំ គឺនៅចុងក្រោយ ជនជាប់ចោទនឹងត្រូវបានចាត់ទុកជាជនរងគ្រោះមួយរូបដែរ នៅចំណោមជនរងគ្រោះផ្សេងទៀត។
កាសែតៈ តើលោកស្រីគិតដូចម្តេចចំពោះរឿងអាស្រូវអំពើពុករលួយ ដែលធ្វើអោយប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តនៃតុលាការ ហើយបើតាមមនុស្សមួយចំនួន បញ្ហានេះអាចនឹងប៉ះពាល់អនាគតរបស់តុលាការកូនកាត់មួយនេះ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ អំពើពុករលួយមិនរាំងស្ទះគ្រប់យ៉ាងនោះទេ។ មិនមានករណីណាមួយ ដែលអង្គការសហប្រជាជាតិដកខ្លួនចេញពីដំណើរការនីតិវិធីទេ។ មិនមានន័យថាយើងត្រូវបិទភ្នែក អំពីបញ្ហានេះឡើយ! អង្គការសហប្រជាជាតិនិងសហគមន៍អន្តរជាតិក៏ធ្លាប់បានប្រព្រឹត្តកំហុសកាលពីអតីតកាល ចំពោះប្រទេសកម្ពុជាដែរ។ ឥឡូវនេះ យើងត្រូវធ្វើដំណើររហូតដល់ទីបញ្ចប់។ សេចក្តីត្រូវការយុត្តិធម៌ត្រូវយកឈ្នះ លើបញ្ហាពុករលួយ។ បញ្ហាពុករលួយគឺជាប្រធានបទពិភាក្សាដ៏ទូលំទូលាយមួយផ្សេងទៀត នៅក្រៅក្របខ័ណ្ឌតុលាការ និងក្រៅព្រំដែនប្រទេសកម្ពុជា។ ប្រសិនជាការជំនុំជម្រះនេះអូសបន្លាយរយៈពេលយូរ វាមិនមែនជាបញ្ហានោះទេ ព្រោះរបបនេះបានសម្លាប់មនុស្សអស់២លាននាក់ ព្រោះនេះគឺជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រឆាំងមនុស្សជាតិទាំងមូល ព្រោះចាប់តាំងពីកើតមានសោកនាដកម្មនោះមក ប្រជារាស្រ្តយើងមិនអាចរកឃើញអត្តសញ្ញាណរបស់ខ្លួនវិញបានទេ។ ហេតុដូចនេះ ឌុចត្រូវតែទទួលទោសតាមច្បាប់អោយសក្ដិសមនឹងបទឧក្រិដ្ឋ ដែលគាត់បានប្រព្រឹត្ត។ គឺតុលាការជាអ្នកសម្រេច។ យើងត្រូវការការកាត់សេចក្តីមួយប្រកបដោយយុត្តិធម៌។ ខ្ញុំមិនឯកភាពជាមួយដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីមួយចំនួន ដែលចង់ធ្វើរូបសំណាក តំណាងអោយឌុច ជាប់ខ្នោះ និងច្រវាក់ក ដាក់តាំងនៅមន្ទីរស-២១។ នេះក៏សរបញ្ជាក់អោយឃើញភាពសាហាវឃោរឃៅផងដែរ! ប៉ុន្តែ យើងមិនត្រូវទុកអោយភាពសាហាវត្រឡប់មកវិញនោះទេ។ ដោយឡែក យើងអាចរៀបចំបន្ទប់មួយនៅសារមន្ទីរទួលស្លែង ឧទ្ទិសដល់ការជំនុំជម្រះរបស់ឌុច ដោយមានដាក់តាំងរូបថតនៅលើជញ្ជាំង និងមានបញ្ចាំងរូបភាពវីដេអូជាអចិន្រ្តៃយ៍ផងដែរ។
កាសែតៈ ដូចនេះ តើលោកស្រីនៅតែមានជំនឿទុកចិត្តលើតុលាការនេះរឺ?
ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ទោះបីជាមានបញ្ហាបកប្រែភាសា និងអំពើពុករលួយ ក៏ខ្ញុំនៅមានទំនុកចិត្ត។ កម្មវិធីអភិវឌ្ឍន៍សហប្រជាជាតិ (UNDP) បានបង្កកថវិកាទុក ប៉ុន្តែ តើនរណាជាអ្នកឈ្នះ? យើងបានទទួលរងគ្រោះ និងត្រូវបានបោះបង់ចោលអស់រយៈពេលជិត៤ឆ្នាំ សហគមន៍អន្តរជាតិមិនមានប្រតិកម្មអ្វីទាល់តែសោះ។ បន្ទាប់មក ក្រោយឆ្នាំ១៩៧៩ កម្ពុជាជួបគ្រោះទុរ្ភិក្ស និងស្ថិតនៅក្នុងភាពភិតភ័យខ្លាចក្រែងរបបខ្មែរក្រហមវិលត្រឡប់មកវិញ! តើនរណាស្ថិតនៅក្បែរយើង? ពិតជាមិនមែនសហគមន៍អន្តរជាតិនោះទេ! ឥឡូវនេះ គេបង្កកថវិកា។ ការជំនុំជម្រះនេះត្រូវធ្វើដំណើររហូតដល់ទីបញ្ចប់ ជាមួយនឹងវត្តមានចៅក្រមអន្តរជាតិ។ UNDP និងសហគមន៍អន្តរជាតិត្រូវដឹងអំពីអន្តរាយដែលបណ្តាលមកពីការដកចៅក្រមអន្តរជាតិចេញ។ សូមអស់លោកក្រឡេកមើលជនរងគ្រោះ ដែលទទួលរងនូវការឈឺចាប់! តើពួកគេបានប្រព្រឹត្តកំហុសឆ្គងប៉ុន្មានលើកមួយហើយ កាលពីអតីតកាល! ផ្ទុយទៅវិញ នេះគឺជាពេលវេលា សម្រាប់អង្គការសហប្រជាជាតិ ទទួលស្គាល់កំហុសអតីតកាលរបស់ខ្លួន។ សូមទទួលយកភាពទទួលខុសត្រូវរបស់អស់លោក! អស់លោកបានបណ្តុះបណ្តាលបញ្ញាវន្តខ្មែរ នៅបស្ចឹមប្រទេស ដូចជាឪពុករបស់ខ្ញុំជាដើម ហើយអស់លោកបានបោះបង់ពួកគេចោល នៅពេលពួកគេត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ។ សូមភ្ញាក់រលឹកឡើង! មិនត្រូវបោះបង់ចោលពួកយើងម្តងទៀតនោះទេ! អ្វីដែលសំខាន់បំផុត គឺការធ្វើដំណើររហូតដល់ទីបញ្ចប់នៃនីតិវិធីនេះ រឺទុកអោយកើតមានអំពើពុករលួយ? សូមកុំច្របាច់បញ្ជូលគ្នាអោយសោះ! សំណួរសួរថា តើនរណាជាអ្នកឈ្នះ តើនរណាជាអ្នករងគ្រោះ? បន្ថែមពីនេះ យើងក៏ត្រូវគិតដល់យុវជនជំនាន់ក្រោយ និងការផ្សះផ្សាជានិរន្តរភាពរវាងប្រជារាស្រ្តទាំងមូល ដោយគ្មានការបែងចែកវណ្ណៈ។
ប្រវត្តិសង្ខេបរបស់ លោកស្រីភួង ហ្គុតស៊ុនថារី
លោកស្រីភួង ហ្គុតស៊ុនថារី អាយុ៥៣ឆ្នាំ បានរៀបអាពាហ៍ពិពាហ៍ជាមួយជនជាតិបារាំង និងបានឆ្លងកាត់របបខ្មែរក្រហម នៅក្នុងជំរំការងារក្មេងស្រី ដើម្បីសង់ទំនប់ រានស្រែចំការ និងប្រមូលផល។ ក្រោយរបបខ្មៅងងឹតនេះ លោកស្រីបានទទួលអាហារូបករណ៍ទៅសិក្សានៅអតីតសហភាពសូវៀត ផ្នែកកសិកម្ម ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៨០ ដល់ឆ្នាំ១៩៨៥។ បន្ទាប់មក លោកស្រីបានធ្វើជាគ្រូភាសាបារាំងនៅមជ្ឈមណ្ឌលវប្បធម៌ភាសាបារាំង ប្រចាំទីក្រុងភ្នំពេញ និងនៅវិទ្យាស្ថានជាតិគរុកោសល្យ។ លោកស្រីបានអះអាងថា ការអានឯកសារ បារាំងជាច្រើនបានជួយលោកស្រីអភិវឌ្ឍន៍ការគិតពិចារណា។ បច្ចុប្បន្ន លោកស្រីមិនបាននិយាយដល់រឿងចូលនិវត្តន៍នោះទេ ប៉ុន្តែ លោកស្រីនឹងចំណាយពេលវេលាទាំងស្រុង ដើម្បីចូលរួមតាមដានសវនាការនៅសាលាក្តីខ្មែរក្រហម និងចូលរួមកិច្ចប្រជុំរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ហើយនិងបន្តស្រាវជ្រាវឯកសារទាក់ទងនឹងប្រវត្តិសាស្រ្តនេះ។ លោកស្រីត្រៀមខ្លួនផ្តល់សក្ខីកម្មនៅចំពោះមុខតុលាការ និងបានប្រមូលផ្តុំអំណះអំណាង និងភស្តុតាងរួចជាស្រេច ប្រសិនជាតុលាការអនុញ្ញាតអោយលោកស្រីផ្តល់សក្ខីកម្ម។
 -ឌុចមិនត្រឹមតែ«ការពារតែម្នាក់ឯងយ៉ាងល្អ»ទេ ថែមទាំងអាចចំអកអោយមេធាវីភាគីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទៀត ( ៣០-០៤-២០០៩) - សវនាការកាត់ទោសឌុចៈ ការបកប្រែភាសាបានចោទជាបញ្ហានៅក្នុងអង្គសវនាការ (២៩-០៤-២០០៩) - ឌុចមានអារម្មណ៍ភិតភ័យ នៅពេលគាត់ត្រូវបានស្នើអោយកាន់តំណែងជាប្រធានមន្ទីរស-២១ ( ២៨-០៤-២០០៩) - ការជំនុំជម្រះឌុចៈ គ្រូបង្រៀនដែលព្រមពលិកម្មគ្រប់បែបយ៉ាងដើម្បីបដិវត្តន៍ និងគោរពតាមបទបញ្ជាដោយភ័យខ្លាចបាត់បង់ជីវិត (០៧-០៤-២០០៩)
|
|
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
