កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៩ ឧសភា ២០០៩៖ សាធារណៈជនកំពុងមើលខិត្តប័ណ្ណព័ត៌មាន ស្តីពីអ.វ.ត.ក នៅថ្ងៃទី១៧ នៃការកាត់ទោសឌុច
©ចន វីង/ Magnum
សាក្សីជំនាញ លោក Craig Etcheson ត្រូវបានកោះអញ្ជើញមកផ្តល់សក្ខីកម្មនៅក្នុងអង្គសវនាការ ស្តីពីការអនុវត្តគោលនយោបាយគណបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជានៅមន្ទីរឃុំឃាំង និងធ្វើទារុណកម្ម ស-២១។ ប៉ុន្តែ នៅក្នុងសវនាការ នាថ្ងៃអង្គារ ទី១៩ ឧសភានេះ លោកមិនសូវបានបញ្ចេញមតិច្រើនដូចថ្ងៃម្សិលមិញនោះទេ ដោយសារក្រុមមេធាវីការពារក្តីបានធ្វើការជំទាស់ទៅនឹងអំណះអំណាងរបស់លោក ដោយបញ្ជាក់ថាអ្នកស្រាវជ្រាវប្រចាំការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញារូបនេះបាននិយាយឃ្លាតចាកឆ្ងាយពីក្របខ័ណ្ឌនៃអង្គហេតុ។ ការជំទាស់របស់មេធាវីការពារក្តីបានជំរុញអោយចៅក្រមនៃអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងផ្អាកសវនាការរយៈពេល៣ម៉ោង ដើម្បីពិភាក្សាអំពីបញ្ហានេះអោយបានល្អិតល្អន់។
តួនាទីរបស់មន្ទីរស-២១ នៅក្នុងប្រតិបត្តិការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុង
ដោយត្រូវបានសាកសួរដោយលោកស្រី Silvia Cartwright ចៅក្រមជនជាតិណូវ៉ែលហ្សេឡង់ លោក Craig Etcheson បានពន្យល់លំអិតពីឯកសារជាច្រើន ដែលលោកបានរៀបចំប្រមូលនិងសិក្សា ថាប្រតិបត្តិការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុងរបស់អង្គការបានប៉ះពាល់នៅក្នុងជួរកងទ័ពយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ អ្នកស្រាវជ្រាវអាមេរិករូបនេះបានបញ្ជាក់ថា កងទ័ពដែលមិនត្រូវបានទទួលស្គាល់មួយភាគ រួមទាំងជនជាប់ចោទពីបទរួមគំនិតក្បត់របប ត្រូវបានបញ្ជូនទៅកាន់មន្ទីរ ស-២១ ហើយឯកសារជាច្រើនដែលទទួលនៅសម័យនោះ បានបង្ហាញថាមេបញ្ជាការកងពលមិនត្រឹមតែបានដឹងថាមានមន្ទីរមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយឌុចប៉ុណ្ណោះនោះទេ ប៉ុន្តែ ពួកគេក៏បានចូលរួមយ៉ាងសកម្ម ក្នុងការបញ្ជូនអ្នកទោសមកកាន់មន្ទីរស-២១ដែរ។
យ៉ាងណាមិញ ទាក់ទងនឹងជួររដ្ឋាភិបាល នៅតាមក្រសួងនីមួយៗ លោកក៏បានធ្វើការកត់សម្គាល់ដូចគ្នាផងដែរ។ លោកសាស្រ្តាចារ្យបានលើកឡើងថា មន្រ្តីរាជការនៅតាមក្រសួងមិនអាចជៀសផុតពីការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុងបានឡើយ ហើយក្រសួងមួយចំនួនបានត្អូញត្អែរអំពីផលលំបាកនៃការធ្វើការងាររបស់ខ្លួន ដោយសារក្រុមការងាររបស់ក្រសួងត្រូវបានចាប់ខ្លួនជាបន្តបន្ទាប់។ តួយ៉ាង លោក Craig Etcheson បានអះអាងថាមន្ទីរស-២១ មានចំណុចពិសេស ព្រោះមន្ទីរនេះបាន«ទទួលអ្នកទោសស្ទើរតែមកពីគ្រប់រចនាសម្ព័ន្ធរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និងមកពីទូទាំងប្រទេស»។ ដើម្បីបកស្រាយសំដីរបស់ខ្លួន អ្នកជំនាញការរូបនេះបានចាប់ផ្តើមលើកឧទាហរណ៍មកបញ្ជាក់ ដោយបានបង្ហាញចំណារមួយចំនួន ដែលចារដោយដៃរបស់ឌុច ព្រមទាំងរបាយការណ៍មួយ ដែលរៀបចំដោយជនជាប់ចោទ កាលពីឆ្នាំ១៩៧៧ ដែលត្រូវបានដកស្រង់ចេញពីសំណុំឯកសារស៊ើបអង្កេត។ ខណៈពេលនោះ លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ សហមេធាវីការពារក្តីអោយឌុច បានធ្វើអន្តរាគមន៍ ដោយសារលោកមាន «បញ្ហាតូចមួយ»។
មេធាវីការពារក្តីបរិហារថា សក្ខីកម្មក្រៅក្របខ័ណ្ឌ
មេធាវីជនជាតិបារាំងរូបនេះបានពន្យល់អំពីកំហុសឆ្គងរបស់លោក Craig Etcheson ថា នៅក្នុងដីការបស់តុលាការ អង្គជំនុំជម្រះបានប្រកាសថា លោក Craig Etcheson នឹងផ្តល់សក្ខីកម្មទាក់ទងនឹង «រចនាសម្ព័ន្ធយោធាកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ រចនាសម្ព័ន្ធនយោបាយ និងរដ្ឋាភិបាលរបបខ្មែរក្រហម ទិដ្ឋភាពទូទៅនៃបណ្តាញទំនាក់ទំនង ព្រមទាំងនយោបាយ និងមនោគមន៍វិជ្ជារបស់ខ្មែរក្រហម»។ លោកមេធាវីបានបន្ថែមទៀតថា តែនេះគាត់[ Craig Etcheson] និយាយខុសពីរបាយការណ៍ក្រោមចំណងជើងថា «ការក្រលេកមើលឋានានុក្រមរបស់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ» ដែលគាត់បានរៀបរៀងឡើង កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៧ និងត្រូវបានការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញាផ្ញើទៅកាន់ភាគីទាំងឡាយ ហើយដែលនិយាយពីការរៀបចំទូទៅនៃរបបមួយនេះ។ លោករ៉ូ បានសុំអោយត្រឡប់មកកាន់ប្រធានបទដែលបង្ហាញនៅក្នុងដីកា ដោយលោកមិនបានភ្លេចលើកឡើងទេថា ប្រវត្តិវិទូ David Chandler នឹងឡើងបំភ្លឺយ៉ាងលំអិតពីមន្ទីរស-២១ នៅក្នុងសវនាការលើកក្រោយ។
បន្ទាប់មកទៀត លោក អាឡិច ប៊េតស៍ (Alex Bates) សហព្រះរាជអាជ្ញាអន្តរជាតិ មានប្រតិកម្មវិញថាសំណួររបស់ចៅក្រមទៅកាន់លោក Craig Etcheson ពិតជា«ត្រឹមត្រូវ» និង«សមហេតុផល» ទោះជាវាពាក់ព័ន្ធនឹងមន្ទីរស-២១ក៏ដោយ។ លោកសហព្រះរាជអាជ្ញាបានទាញចំណាប់អារម្មណ៍ថា «សាក្សីបានចំណាយពេលវេលាចាំបាច់នៅក្នុងការងាររបស់ខ្លួន ដើម្បីសិក្សាឯកសារទាក់ទងនឹងរបបខ្មែរក្រហម ជាពិសេសនៅអំឡុងពេល៣ឆ្នាំចុងក្រោយនេះ លោកបានធ្វើការស្រាវជ្រាវទាក់ទងនឹងមន្ទីរស-២១»។
យ៉ាងណាមិញ លោករ៉ូ មិនបានពេញចិត្តនឹងអំណះអំណាងខាងលើនេះទេ។ លោកមានប្រសាសន៍បន្ថែមថាលោកមិនមែនចង់បដិសេធសមត្ថភាពដ៏វិសេសវិសាលរបស់លោក Craig Etcheson នោះទេ ប៉ុន្តែលោកជំទាស់នឹងការដែលគាត់បាន«មកទីនេះ ជាមួយបញ្ជីឯកសារថ្មីមួយ» និងបានវិភាគលើការងាររបស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត។ លោកមេធាវីបានលើកហេតុផលថា ដោយសារពួកគាត់មិនត្រូវបានផ្តល់ព័ត៌មានអោយដឹងជាមុន ដូចនេះ ក្រុមមេធាវីការពារក្តីមិនអាចត្រៀមលក្ខណៈបាននោះទេ។ « ករណីនេះហៅថា ការពញ្ញាក់មេធាវីចុងចោទ ហើយវាមិនត្រឹមត្រូវទេ! […] នេះមិនមែនជាក្របខ័ណ្ឌដែលត្រូវបានត្រៀមទុកឡើយ!»។ ចំណែក លោកអាឡិច ប៊េតស៍ បានអះអាងថាចំណុចដែលត្រូវបានវែកញែកដោយអ្នកជំនាញរូបនេះត្រូវបានដាក់ចូលទៅក្នុងសំណុំរឿងរួចហើយ ហេតុដូចនេះ វាមិនមែនជាភស្តុតាងថ្មីទេ។ លោកមានប្រសាសន៍ដោះខ្លួនថា «នៅក្នុងប្រព័ន្ធច្បាប់អាល្លឺម៉ង់-រ៉ូម៉ាំង (Common law) យើងជាសហរដ្ឋអាជ្ញា មិនមានសិទ្ធិធ្វើការត្រួតពិនិត្យលើខ្លឹមសារដែលបានលើកឡើងដោយអ្នកជំនាញនោះទេ។ គឺអង្គជំនុំជម្រះ ដែលត្រូវសួរសំណួរគាត់ »។
លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ មិនព្រមបន្ធូរបន្ថយឡើយ។ សម្រាប់រូបលោកមេធាវី លោក Craig Etcheson គួរតែរៀបចំរបាយការណ៍មួយបន្ថែមលើរបាយការណ៍ចាស់ ដែលគាត់បានដាក់ជូនអង្គជំនុំជម្រះ និងភាគីផ្សេងៗ ហើយនៅក្នុងរបាយការណ៍នោះ គាត់អាចលើកឡើងពីឯកសារថ្មី ដែលគាត់បានរៀបរាប់។ ការធ្វើបែបនេះទើបមានភាពយុត្តិធម៌។ ដោយឡែក សម្រាប់សហព្រះរាជអាជ្ញាអន្តរជាតិ អំណះអំណាងរបស់មេធាវីការពារក្តីគឺ«មិនត្រឹមត្រូវ»។ លោកបានបញ្ជាក់ម្តងទៀតថាឯកសារទាំងនេះត្រូវបានដាក់ចូលក្នុងសំណុំរឿងរួចហើយ។ ក្រោយមក មេធាវីរបស់ឌុច បានធ្វើការសង្ខេបលំអិតថា «បញ្ហារបស់គាត់ គឺនៅត្រង់ថា នៅថ្ងៃនេះ ពោលគឺរយៈពេលជិត២ឆ្នាំ បន្ទាប់ពីការរៀបចំរបាយការណ៍របស់ខ្លួន អ្នក ជំនាញដដែលនេះដែលបានដឹងអំពីកិច្ចការស៊ើបអង្កេតប្រឆាំងនឹងឌុច បានដាក់ចំណុចពិសេសៗទៅក្នុងរបាយការណ៍របស់ខ្លួន ដែលអាចនឹងគួរអោយចាប់អារម្មណ៍ក្នុងការបង្ហាញការពិត ប៉ុន្តែគាត់គួរតែដាក់វានៅក្នុងរបាយការណ៍បន្ថែមមួយផ្សេងទៀត។ មកដល់ម៉ោងដែលយើងកំពុងនិយាយគ្នានេះ គ្របយ៉ាងគឺមិនច្បាស់នោះទេ...»។
ការជំទាស់របស់មេធាវីការពារក្តីត្រូវបានច្រានចោល
ម៉ោង១០និង៤៥នាទី សំឡេងកណ្ដឹងបានបន្លឺឡើង ដើម្បីឈប់សម្រាក។ កន្លះម៉ោងក្រោយមក នៅពេលសាធារណៈជនត្រឡប់មកកាន់កៅអីអង្គុយវិញ តុលាការបានប្រកាសថា សវនាការនឹងចាប់ផ្តើមឡើងវិញនៅម៉ោង១៤ (ការពិតគឺម៉ោង១៤និង៣០នាទី) ដើម្បីចេញសេចក្តីសម្រេចមួយ។ នៅថ្ងៃរសៀល តុលាការបានច្រានចោលការជំទាស់របស់មេធាវីការពារក្តី។ ប៉ុន្តែ អង្គជំនុំជម្រះបានប្រកាសថា «អង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងមិនបានជាប់ពាក់ព័ន្ធជាមួយការចង្អុលបង្ហាញដែលត្រូវបានផ្តល់អោយទៅភាគីទាំងឡាយ ទាក់ទងនឹងសក្ខីកម្ម រឺរបាយការណ៍ ដែលត្រូវបានរៀបចំដោយអ្នកជំនាញរូបនោះទេ […]»។ ចៅក្រមបានបញ្ជាក់ថា អ្នកជំនាញមិនចាំបាច់ដាក់របាយការណ៍សរសេរបន្ថែមឡើយ។ ទាក់ទិននឹង «គោលការណ៍ទូទៅ ដែលតម្រូវអោយឯកសារត្រូវមានជាបីភាសាផ្លូវការរបស់សាលាក្តី [ខ្មែរ បារាំង អង់គ្លេស] ដើម្បីអាចយកមកប្រើប្រាស់នៅក្នុងសវនាការ» អង្គជំនុំជម្រះបានប្រកាសថាអង្គជំនុំជម្រះយល់ព្រមអោយឯកសារពិគ្រោះមានត្រឹមតែជាភាសាខ្មែរ និងភាសាបរទេសមួយរបស់សាលាក្តី ព្រោះថាអ្នកនិយាយភាសាខ្មែរមានវត្តមាននៅគ្រប់ភាគីទាំងអស់ និងនៅក្នុងអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូង។ អង្គជំនុំជម្រះបានបញ្ជាក់ទៀតថាការចំណាយរបស់តុលាការទៅលើការបកប្រែមានកំរិត ចំណែកឯកសារនៅក្នុងសំណុំរឿងមានច្រើន។ ជាចុងក្រោយ អង្គជំនុំជម្រះបានអះអាងថាតុលាការមានកាតព្វកិច្ចដឹកនាំការជំនុំជម្រះប្រកបដោយយុត្តិធម៌ និងនៅក្នុងកាលកំណត់សមស្របមួយ។
ស-២១ ម៉ាស៊ីនពិឃាដរបស់មេដឹកនាំកាន់អំណាច
ការពិភាក្សាបានចាប់ផ្តើមឡើងវិញ។ លោក Craig Etcheson បានពន្យល់ក្រាហ្វិចពីរ ដែលត្រូវបានរៀបចំ ដោយផ្អែកលើបញ្ជីដែលប្រមូលបានពីអ្នកទោសនៅមន្ទីរស-២១។ ក្រាហ្វិចនេះបានបង្ហាញអោយឃើញថាការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុងបានប៉ះលើគ្រប់តំបន់ទាំងអស់ នៅសម័យកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ជាពិសេស នៅភូមិភាគពាយ័ព្យ និងភូមិភាគបូព៌ា (ការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុងប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងកាចសាហាវបំផុត នៅត្រីមាសទី២ ក្នុងឆ្នាំ១៩៧៨) និងនៅអតីតភូមិភាគឧត្តរ ដែលក្រោយមក ត្រូវបានហៅថាតំបន់កណ្តាល។ ការបង្ហាញក្រាហ្វិចនេះបានដុតកំហឹងរបស់លោកមេធាវី រ៉ូ។ «យើងបាននិយាយជាច្រើនសប្តាហ៍ ជាច្រើនខែមកហើយជាមួយការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញា ដើម្បីរៀបចំបញ្ជីអង្គហេតុមួយ ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ដោយជនជាប់ចោទ។ តើអស់លោកមិនជឿថាវាជាការចាំបាច់ទេឬ ដែលត្រូវបង្ហាញឯកសារទាំងនេះដល់មេធាវីការពារក្តី នៅមុនថ្ងៃបើកសវនាការ? សម្រាប់ខ្ញុំ នេះមិនមែនជាការជំនុំជម្រះតាមគោលការណ៍បដិវាទកម្មទេ។
កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៩ ឧសភា ២០០៩៖ លោកអាឡិច បេតស៍ (សហព្រះរាជអាជ្ញា) លោកស្រី Julia S. Cartwright(ចៅក្រម) កាំង ហ្គិចអ៊ាវ ហៅឌុច លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ (មេធាវីចុងចោទ) លោក Craig Etcheson (សាក្សី) នៅថ្ងៃទី១៧ នៃការជំនុំជម្រះរបស់ឌុច
©ចន វីង/ Magnum (រូបភាពផ្គុំបញ្ចូលគ្នា)
នៅពេលលោកស្រីចៅក្រម Julia S. Cartwright ស្នើសុំអោយគាត់ធ្វើការប្រៀបធៀបមួយរវាងមន្ទីរ ស-២១ និងមន្ទីរឃុំឃាំងផ្សេងទៀត លោកបណ្ឌិត Craig Etcheson បានវាយតម្លៃថា ជាអាទិ៍ មានតែមន្ទីរដឹកនាំដោយឌុច ប៉ុណ្ណោះ ដែលបានទទួលអ្នកទោសគ្រប់លំដាប់ មកពីគ្រប់ទិសទី ចំណែកការិយាល័យសន្តិសុខផ្សេងទៀតមានតួនាទីចាប់ខ្លួនមនុស្ស នៅតាមភូមិភាគដែលខ្លួនធ្វើអន្តរាគមន៍។ លក្ខណៈពិសេសមួយផ្សេងទៀតរបស់មន្ទីរ ស-២១ គឺទទួលអ្នកទោស ដែលមានឋានៈខ្ពស់ នៅក្នុងឋានានុក្រម។ អ្នកជំនាញអាមេរិករូបនេះបានលើកឧទាហរណ៍ថា «នៅក្នុងចម្លើយរបស់ឌុច ប្រាប់ដល់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ឌុចបានអះអាងថាមានតែមន្ទីរស-២១ប៉ុណ្ណោះ ដែលមានអំណាចសួរចម្លើយសមាជិកគណៈកម្មាធិការមជ្ឈិម និងគណៈកម្មាធិការអចិន្រ្តៃយ៍នៃបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា»។ លោកបានបន្ថែមថា ការវិភាគមួយលើបញ្ជីអ្នកទោសនៅមន្ទីរស-២១ បានបង្ហាញថាកម្មាភិបាលជាន់ខ្ពស់នៅតាមតំបន់ ភូមិភាគ និងស្រុក រួមទាំងមេបញ្ជាការកងទ័ព និងមន្រ្តីជាន់ខ្ពស់នៅតាមក្រសួងនានា ស្ទើរតែទាំងអស់បានស្លាប់នៅមន្ទីរស-២១ នៅពេលពួកគេត្រូវបានបោសសំអាត។ លោកបានបញ្ជាក់ថាមិនមានភស្តុតាងណាមួយ ដែលបង្ហាញថាករណីទាំងនេះកើតមាននៅតាមមន្ទីរសន្តិសុខផ្សេងទៀត នៅក្នុងប្រទេសនោះទេ។ ជាចុងក្រោយ សាក្សីជំនាញរូបនេះបានអោយដឹងថា មានតែឌុច ទេ ដែលមានទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ ជាលក្ខណៈបុគ្គល និងជាប្រចាំថ្ងៃ ជាមួយសុន សេន និងនួន ជា ផ្ទុយស្រឡះពីមេដឹកនាំមន្ទីរសន្តិសុខខ្មែរក្រហមផ្សេងទៀត។
អត្ថបទបន្ថែម
តើប៉ុល ពត ជាមេដឹកនាំមានអំណាចគ្រប់យ៉ាងឬ?
នៅក្នុងសវនាការ ឌុច បានអះអាងថា ប៉ុល ពត ផ្ទាល់ក៏មិនមានអំណាចដោះលែងអ្នកទោសបានដែរ។ ចំណែក លោក Craig Etcheson បានធ្វើការបកស្រាយការអះអាងខាងលើនេះដោយប្រុងប្រយ័ត្នថា ទាក់ទងនឹងដំណើរការរបស់គណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍នៃគណបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា ដោយយោងតាមគោលការណ៍សមូហភាព កុម្មុយនីស្ត និងមជ្ឈការប្រជាធិបតេយ្យ រាល់ការសម្រេចផ្នែកនយោបាយត្រូវបានពិភាក្សា និងសម្រេចជាលក្ខណៈរួម។ ប៉ុន្តែ អ្នកស្រាវជ្រាវអាមេរិកបានវាយតម្លៃថា ប៉ុល ពត « ក្នុងនាមជាលេខាបក្ស និងជាអ្នកនយោបាយ ហាក់ដូចជាមនុស្សពូកែបញ្ចុះបញ្ចូលបំផុត»។ «ដូចនេះ ខ្ញុំពិបាកនឹងគិតថា ប្រសិនជាគាត់ត្រូវការដោះលែងនរណាម្នាក់ចេញពីមន្ទីរស-២១ គាត់មិនអាចធ្វើបាននោះទេ»។ ម្យ៉ាងទៀត ឯកសារថ្មីដែលមជ្ឈមណ្ឌលឯកសារកម្ពុជាបានទទួល បានបញ្ជាក់ថាមានករណីដោះលែងអ្នកទោសនៅមន្ទីរស-២១ ជាច្រើន អាចរហូតច្រើនជាចំនួនដែលជនជាប់ចោទបានដឹងនៅពេលនេះទៅទៀត។
អានបន្ថែម
-ការជំនុំជម្រះឌុច : លាហើយ ម-១៣ សួស្តីស២១! ការឆ្លងរឿងដែលមានភ្ជាប់នូវបញ្ហាបកប្រែ (២៣-០៤-២០០៩)
-ការជំនុំជម្រះឌុច : សវនាការប្រព្រឹត្តទៅយ៉ាងលឿននៅចំពោះមុខអ្នកចូលរួមតាមដានយ៉ាងច្រើនកុះករ (២៣-០៤-២០០៩)
-ធាតុអាកាសមិនល្អនៅសាលាក្តីខ្មែរក្រហម : ស្តាប់គ្នាមិនយល់ ស្តាប់មិនឮ... (២១-០៤-២០០៩)
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
