កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី២៥ ឧសភា ២០០៩៖ លោកស្រីចៅក្រម Silvia Cartwright និងលោក Nayan Chanda អ្នកយកព័ត៌មាន និងជាអ្នកនិពន្ធសៀវភៅចំណងជើងថា «សត្រូវបងប្អូន» ហើយនិងជាសាក្សី នៅក្នុងសវនាការថ្ងៃទី២០ នៃការកាត់ទោសឌុច
©ចន វីង/ Magnum
លោក Nayan Chanda អ្នកនិពន្ធសៀវភៅចំណងជើងថា សត្រូវបងប្អូន ( ឆ្នាំ១៩៨៦) និងសង្គ្រាមបន្ទាប់ពីសង្គ្រាម និងជាអ្នកឆ្លើយឆ្លងព័ត៌មានរបស់ទស្សនាវដ្តីសេដ្ឋកិច្ចចុងបូព៌ា ( Far Eastern Economic Review ) ប្រចាំតំបន់ឥណ្ឌូចិន បានចូលខ្លួនធ្វើជាសាក្សី នាថ្ងៃច័ន្ទ ទី២៥ ខែឧសភា នៅក្នុងសំណុំរឿងក្តីរបស់ឌុច ដើម្បីបំភ្លឺអំពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ និងប្រទេសវៀតណាម។ អ្នកយកព័ត៌មាននិងសព្វថ្ងៃ ជាបណ្ណាធិការវិទ្យាស្ថានស្រាវជ្រាវនៃសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិក Yale រូបនេះ មានឱកាសបានជួបជាមួយអ្នកទទួលខុសត្រូវឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន បើទោះបីជាលោកមិនបានមកកាន់កម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យក៏ដោយ ហើយលោកអាចស្វែងយល់អំពីមាគ៌ានយោបាយ ការទូត និងយោធារបស់សត្រូវបងប្អូនទាំងពីរ។ សក្ខីកម្មរបស់លោកពឹងផ្អែកទៅលើសៀវភៅ សត្រូវបងប្អូន និងបកស្រាយបំភ្លឺជាពិសេសអំពីអំណះអំណាងដែលតែងតែត្រូវបានលើកឡើងដោយ អតីតអ្នកទទួលខុសត្រូវជាន់ខ្ពស់ខ្មែរក្រហម ដើម្បីបញ្ជាក់អះអាងអំពីការប្រព្រឹត្តពីអតីតកាលរបស់មេដឹកនាំទាំងនេះ ទាក់ទងនឹងបំណងវាទទីនិយមរបស់ប្រទេសជិតខាងវៀតណាម។
ផ្តើមចេញពីការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធនៅតាមព្រំដែន ក្លាយមកជាជម្លោះបើកចំហ
កម្លាំងកុម្មុយនីស្តវៀតណាម និងកម្ពុជាមានប្រវត្តិជម្លោះជាមួយគ្នាជាយូរមកហើយ និងមានសភាពការណ៍ធ្ងន់ធ្ងរបំផុតនៅចន្លោះឆ្នាំ១៩៧៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៩។ នៅឆ្នាំ១៩៧៥ ជម្លោះបានផ្តើមចេញពីការកាន់កាប់កោះនៅតំបន់ឈូងសមុទ្រសៀម ដែលត្រូវបានទាមទារដោយភាគីទាំងពីរ បន្ទាប់មក ការប៉ះទង្គិចដោយអាវុធនៅតាមព្រំដែន ដែលចាប់ផ្តើមមុនដោយពួកខ្មែរក្រហម។ បើតាមពួកខ្មែរក្រហម ប្រទេសវៀតណាមប៉ុនប៉ងធ្វើរដ្ឋប្រហារទម្លាក់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ តែជួបបរាជ័យ។ នៅឆ្នាំ១៩៧៧ ខ្មែរក្រហមបានបង្កើនការវាយប្រហារ ហើយវៀតណាមបានឆ្លើយតបមកក្រុមខ្មែរក្រហមវិញ តាមរយៈការឈ្លានពានចូលទឹកដីកម្ពុជា។ នៅថ្ងៃទី២៥ ធ្នូ ឆ្នាំដដែលនោះ កម្ពុជាបានប្រកាសជាសាធារណៈអំពីជម្លោះអន្តរជាតិរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរ ដោយបានកាត់ផ្តាច់ទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសជិតខាងនេះ «លុះត្រាតែកម្លាំងកងទ័ពក្រុមឈ្លានពានដកទ័ពចេញពីទឹកដីខ្មែរ»។ ការប៉ះទង្គិចនៅតាមព្រំដែនកាន់តែមានសភាពខ្លាំងក្លាឡើង នៅឆ្នាំ១៩៧៨ បន្ទាប់មក សាធារណៈសង្គមនិយមវៀតណាមបានធ្វើការវាយប្រហារជាលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំ នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៨ រហូតធ្វើអោយរដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញរបស់ពួកខ្មែរក្រហមដួលរលំ នៅថ្ងៃទី៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩។
ទោះបីជាការចងចាំរបស់លោក Nayan Chanda មានការថយចុះ ដោយសារព្រឹត្តិការណ៍កន្លងហួសរយៈពេលជាង៣០ឆ្នាំមកហើយក៏ដោយ ក៏លោកបានរៀបរាប់អំពីស្ថានការណ៍នាពេលនោះបានយ៉ាងច្បាស់ ដូចជាអ្នកឯកទេសជំនាញមួយរូប។ លោកនៅចងចាំពីទិដ្ឋភាពភូមិមួយដែលលោកបានទៅទស្សនា នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌសារព័ត៌មានមួយ រៀបចំដោយអាជ្ញាធរវៀតណាម នៅខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧៨ ហើយលោកបានឃើញថាភូមិនោះត្រូវបាន«បំផ្លាញ នៅក្នុងការជ្រួលច្របល់ខ្លាំងមួយ» បន្ទាប់ពីការវាយប្រហាររបស់ខ្មែរក្រហម។ លោកមានប្រសាសន៍ថា «តាំងពីចាប់ផ្តើមអាជីពជាអ្នកយកព័ត៌មានមក ខ្ញុំមិនធ្លាប់បានឃើញសាកសពជនស៊ីវិល ដែលត្រូវបានសម្លាប់យ៉ាងព្រៃផ្សៃបំផុត និងត្រូវបានបោះបង់ចោលនៅនឹងកន្លែងបែបនេះពីមុនឡើយ!»។ នៅខែតុលា កងទ័ពវៀតណាមបានបើកប្រតិបត្តិការយោធានៅលើទឹកដីខ្មែរ។
ការដាក់តឿនជាច្រើនរបស់វៀតណាម
នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៧ និងដើមឆ្នាំ១៩៧៨ កងទ័ពវៀតណាមបានដាក់ពង្រាយកាំភ្លើងធំ ដើម្បីបើកការវាយប្រហារ នៅលើទឹកដីកម្ពុជា។ ទោះបីជាមានការវាយប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំបែបនេះក៏ដោយ ក៏«រដ្ឋាភិបាលក្រុងហាណូយមិនចង់ធ្វើសង្គ្រាមពិតប្រាកដនោះទេ ប៉ុន្តែ គ្រាន់តែចង់ផ្ញើសារទៅកាន់ខ្មែរក្រហម ប្រសិនជាពួកគេនៅតែបន្តធ្វើការវាយប្រហារទៀត»។ អ្នកយកព័ត៌មានឥណ្ឌារូបនេះបានកត់សម្គាល់ដោយល្អិតល្អន់ថា «សកម្មភាពនេះមិនបានធ្វើអោយប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរនោះទេ»។ ដោយឡែក នៅខាងកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យវិញ អ្នករស់នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនត្រូវបានចាត់ទុកដូចជាអ្នកមានសមានចិត្តគាំទ្រវៀតណាម រឺជាអ្នកចូលរួមសហការ។ អ្នកទាំងនោះបានក្លាយជាកម្មវត្ថុនៃការបោសសំអាតផ្ទៃក្នុង ចាប់តាំងពីចុងឆ្នាំ១៩៧៧មក។ លោក Nayan Chanda បានបន្ថែមទៀតថា «យោងទៅតាមអ្វីដែលខ្ញុំអាចកត់សម្គាល់ និងបានអាន បានបង្ហាញអោយឃើញថា វៀតណាមមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ ដើម្បីបញ្ចៀសបង្កហេតុជាមួយខ្មែរក្រហម លើកលែងតែករណីឈ្លានពានរបស់ពួកគេនៅលើកោះចំនួនពីរ រហូតដល់ពាក់កណ្តាលឆ្នាំ១៩៧៧។ ការឈប់យោគយល់អធ្យាស្រ័យរបស់ប្រទេសវៀតណាមចំពោះក្រុមឧទ្ទាមខ្មែរក្រហមនៅតាមព្រំដែន បានកើតឡើងនៅខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៧៧ នៅពេលរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការពារជាតិ ឈ្មោះ Giap ត្រូវបានបញ្ជូនមកស៊ើបអង្កេតព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរ ហើយទស្សនកិច្ចនេះត្រូវបានផ្សព្វផ្សាយតាមប្រព័ន្ធឃោសនាវៀតណាម ជាការព្រមានប្រទេសកម្ពុជា ដើម្បីអោយដឹងថា «យើងមិនមែនមានការយោគយល់ជារៀងរហូតនោះទេ»។
ដោយឡែក ប្រទេសវៀតណាមបានភ្ញាក់ផ្អើល នៅពេលពួកគេត្រូវបានវាយប្រហារពីសំណាក់កងទ័ពខ្មែរក្រហម នៅថ្ងៃទី៣០ មេសា ឆ្នាំ១៩៧៧ ចំនឹងថ្ងៃខួបនៃការកាន់កាប់ក្រុង Saigon និងនៅថ្ងៃសៅរ៍ ទី២២ ខែកញ្ញា ចំថ្ងៃឈប់សម្រាករបស់នាយទាហានវៀតណាម។ អ្នកជំនាញជនជាតិឥណ្ឌារូបនេះបានពន្យល់ថា «ការវាយប្រហារទាំងពីរលើក បូករួមជាមួយព័ត៌មានដែលវៀតណាមទទួលបាន ទាក់ទងនឹងការផ្តល់ជំនួយផ្នែកយោធារបស់ប្រទេសចិនសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជា បានធ្វើអោយប្រទេសវៀតណាមគិតថាការវាយប្រហាររបស់កម្ពុជាមកលើភូមិនៅតាមតំបន់ព្រំដែនទាំងនេះមិនមែនជារឿងគ្មានហេតុផលរបស់កម្ពុជានោះទេ។ ពួកគេយល់ថាអាចជាផែនការដ៏ធំមួយ ដែលមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីប្រទេសចិន។ បរិបទនេះហើយ ដែលនាំអោយមានដំណើរទស្សនកិច្ចរបស់លោក Giap [រដ្ឋមន្រ្តីការពារប្រទេសវៀតណាម]…»។
កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី២៥ ឧសភា ២០០៩៖ បន្ទប់សារព័ត៌មាន នៅថ្ងៃទី២០ នៃការកាត់ទោសឌុច
©ចន វីង/ Magnum
ការគិតមមៃក្លាយជារណបមួយរបស់ប្រទេសវៀតណាម
លោក Nayan Chanda បានលើកឡើងថា «ពួកខ្មែរក្រហមមានការព្រួយបារម្ភជាខ្លាំងអំពីការប៉ុនប៉ងវាទទីនិយមរបស់ប្រទេសវៀតណាម ហើយនេះគឺជាមូលហេតុ ដែលជម្រុញអោយពួកគេធ្វើការប្រឆាំងជាមួយប្រទេសវៀតណាម […]។ គំនិត «ទំនាក់ទំនងពិសេសរវាងបណ្តាប្រទេសឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន» របស់វៀតណាម នៅដំណាក់កាលប្រយុទ្ធប្រឆាំងអាណានិគមនិយម គឺជាកត្តាមួយ សំដៅធានាការអភិវឌ្ឍន៍ និងសន្តិសុខនៃប្រទេសទាំងបី [កម្ពុជា វៀតណាម និងឡាវ]។ ពួកខ្មែរក្រហមជំទាស់យ៉ាងដាច់អហង្ការនឹងយុទ្ធសាស្រ្តនេះ ព្រោះពួកគេចាត់ទុក «ទំនាក់ទំនងពិសេស» នោះ គឺជាការប៉ុនប៉ងមួយរបស់ប្រទេសវៀតណាម ដើម្បីកាន់កាប់អំណាចនៅប្រទេសកម្ពុជា និងលេបយកទឹកដីខ្មែរ»។ ដើម្បីលើកកម្ពស់ស្មារតីកងទ័ពរបស់ខ្លួន នៅសមរភូមិ របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានផ្សព្វផ្សាយពាក្យស្លោកមួយឃ្លានៅចុងខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨ថា «ទាហានខ្មែរក្រហមម្នាក់ស្មើនឹងទាហានវៀតណាម៣០នាក់»។
បរិបទនៃជម្លោះព្រំដែន
ដោយដកស្រង់សេចក្តីសន្និដ្ឋានចេញពីក្នុងសៀវភៅ «សត្រូវបងប្អូន» លោក Nayan Chanda បានពន្យល់ថា ហេតុផលរបស់របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យនៅក្នុងជម្លោះនេះ គឺស្ថិតនៅក្នុង«កំហឹងស៊ូពូជមួយរវាងប្រទេសកម្ពុជានិងវៀតណាម» និងនៅក្នុងការតស៊ូមួយ ដើម្បីត្រួតត្រាកោះ នៅឈូងសមុទ្រសៀម។ ហេតុដូចនេះ របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានដឹកនាំកងទ័ព ដើម្បីការពារនិងទប់ស្កាត់កុំអោយទឹកដីរបស់ខ្លួនត្រូវបានប្រទេសវៀតណាម «លេបត្របាក់»យកទៅបាត់។ ចំណែកការលើកទ័ពរបស់វៀតណាមសំដៅបញ្ចៀសកុំអោយទឹកដីនោះត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយប្រទេសដែលគាំទ្រខ្មែរក្រហម នោះគឺប្រទេសចិន។ អ្នកយកព័ត៌មានរូបនេះបានបន្ថែមទៀតថា «ក្របខ័ណ្ឌសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវមួយ នៅឆ្នាំ១៩៥៤ គឺជាចំណុចនៃការចាប់ផ្តើមការវិវត្តន៍មនោគមវិជ្ជាខ្មែរក្រហម ដែលបានចាត់ទុកប្រទេសវៀតណាម ដូចជាការគំរាមកំហែងមួយ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនជាយើងត្រឡប់ថយក្រោយ នៅសម័យអាណាចក្រអង្គរ ប្រទេសកម្ពុជាបានគ្របដណ្តប់មួយភាគធំនៃឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិន ហើយទឹកដីនេះត្រូវបានឈ្លានពានពីសំណាក់ប្រទេសជិតខាងទាំងពីររបស់កម្ពុជា គឺប្រទេសវៀតណាម និងថៃ។ […]នៅសន្នីសីទទីក្រុងហ្សឺណែវ […] ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបែងចែកជាវៀតណាមខាងជើង និងវៀតណាមខាងត្បូង ចំណែកប្រទេសឡាវបានត្រួតត្រាខេត្តពីរ ស្របពេលខ្មែរមិនមានអាសនៈនៅលើតុចរចា។[…] ត្រង់ចំណុចនេះ បង្ហាញអោយឃើញគោលបំណងត្រួតត្រាឧបទ្វីបឥណ្ឌូចិនរបស់ប្រទេសវៀតណាម និងការពង្រីកការត្រួតត្រានេះ តាមរយៈទំនាក់ទំនងពិសេស ដែលស្នើដោយវៀតណាម។ ត្រង់នេះហើយគឺជាប្រភពនៃការព្រួយបារម្ភរបស់កម្ពុជា។ ចំណែកខាងវៀតណាមវិញ ពួកគេមានប្រវត្តិជម្លោះដ៏យូរលង់ជាមួយប្រទេសចិន រយៈពេលជិត២ពាន់ឆ្នាំ។ ពួកគេព្យាយាមធ្វើអោយការប៉ុនប៉ងវាទទីរបស់ចិនជួបបរាជ័យ។ នៅត្រង់នេះ ចិនបានប្រើប្រាស់កម្ពុជា ដើម្បីធ្វើទុក្ខបុកម្នេញវៀតណាម នៅភាគខាងត្បូង បន្ថែមលើការដឹកនាំសកម្មភាពនៅភាគខាងជើងវៀតណាម។ ជម្លោះព្រំដែនទាំងនេះបានក្លាយជាឧបករណ៍នៃការតស៊ូនេះ» […] ។
ការប្រកាន់ពូជសាសន៍របស់ពួកខ្មែរក្រហម ចំពោះជនជាតិវៀតណាម
លោក Nayan Chandaបានវាយតម្លៃ «សៀវភៅខ្មៅ» ដែលចេញផ្សាយដោយស្ថាប័នមេដឹកនាំខ្មែរក្រហម កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៧៨ ថា «ជាការសណ្តំចិត្ត» ព្រោះសៀវភៅនេះបង្ហាញអំពី «គំនិតធម្មជាតិរបស់អ្នកនិពន្ធទាំងនោះ»។ លោកបានពន្យល់ថា «នេះគឺជាលក្ខណៈមួយដែលអាចនិយាយបានថាគួរអោយចាប់អារម្មណ៍។ នៅពេលចាប់ផ្តើម គេមានគោលជំហរប្រកាន់ពូជសាសន៍ដោយបើកចំហមួយចំពោះជនជាតិវៀតណាម ហើយបើតាមគំនិតរបស់ខ្ញុំ វាជាកត្តាសំខាន់នៅពីក្រោយការសម្លាប់រង្គាល និងអំពើដ៏សាហាវឃោរឃៅទាំងនេះ។ ព្រោះសៀវភៅខ្មៅនេះបានរៀបរាប់អំពីជនជាតិវៀតណាម ដូចជាជនគំរាមកំហែង […] ហើយចាប់ពីពេលនោះមក មនុស្សដែលមានសមានចិត្ត រឺទំនាក់ទំនងជាមួយវៀតណាម គឺជាសត្រូវរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យដោយស្វ័យប្រវត្តិ»។ នៅមុនថ្ងៃទី១០ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៧៨បន្តិច របបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យបានធ្វើការអំពាវនាវតាមវិទ្យុអោយសម្លាប់ជនជាតិវៀតណាម ដែលសកម្មភាពបែបនេះមានតម្លៃដូចទៅនឹងចលនាបំបាត់ពូជសាសន៍ហ្ស្វីហ្វដែរ។
កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី២៦ ឧសភា ២០០៩៖ អគារអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា
©ចន វីង/ Magnum
ការខកបំណងរបស់ប្រទេសវៀតណាម
មុននឹងជម្លោះរវាងប្រទេសវៀតណាមនិងប្រទេសកម្ពុជាបានផ្ទុះឡើង ប្រទេសវៀតណាមមានជំនឿទុកចិត្តអស់រយៈពេលយូរមកហើយលើចំណងមិត្តភាពនៅក្នុងជួរខ្មែរក្រហម។ អ្នកយកព័ត៌មានឥណ្ឌារូបនេះបានរម្លឹកអំពី«មិត្តភាពកងទ័ពរវាងបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមនិងបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា នៅឆ្នាំ១៩៧៤» ថា «នៅសម័យនោះ សហរដ្ឋអាមេរិកបានដកចេញពីតំបន់ ហើយខ្មែរក្រហមអាចឡើងគ្រប់គ្រងអំណាចនៅកម្ពុជាជាស្ថាពរ។ ខណៈនោះ វៀតណាមបានត្រៀមលក្ខណៈជួយខ្មែរក្រហម។ ថ្ងៃទី១៧ មេសា ១៩៧៥ ជ័យជំនះរបស់ខ្មែរក្រហមបានក្លាយជាការពិត ដោយមានការជួយផ្នែកគ្រឿងសព្វាវុធ និងការបណ្តុះបណ្តាលដល់ពួកខ្មែរក្រហមពីសំណាក់វៀតណាម នៅចុងឆ្នាំ១៩៧៤។ កាលនោះ ប្រទេសចិនមិនអាចនាំមកនូវជំនួយបែបនេះបានទេ ព្រោះពួកគេមិនមានមធ្យោបាយ […] ដូចនេះ គឺបក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាម ដែលបានជួយខ្មែរក្រហមអោយទទួលជ័យជំនះ នៅឆ្នាំ១៩៧៥។ […] នៅពេលទទួលបានជ័យជំនះ ខ្មែរក្រហមបានប្រកាសថាវាជាជោគជ័យរបស់ខ្លួនតែម្នាក់ ដោយមិនមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីបរទេស[…] ភ្លាមនោះ វៀតណាមយល់ឃើញថាពួកខ្មែរក្រហមមិនមានការដឹងគុណចំពោះខ្លួន»។
ទោះយ៉ាងណា លោកNayan Chanda ជឿជាក់ថា ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៧ ប្រទេសវៀតណាមហាក់បីដូចជាយល់ថា «ជម្លោះរវាងប្រទេសទាំងពីរមិនមែនបណ្តាលមកពីបញ្ហាមិនយល់ចិត្តគ្នា ក៏មិនមែនបណ្តាលមកពីការដោះស្រាយជម្លោះទឹកដីមួយចំនួនផងដែរ ប៉ុន្តែ ជម្លោះជាមួយប្រទេសកម្ពុជាជាប់ទាក់ទងនឹងគោលនយោបាយខ្មែរក្រហមចំពោះប្រទេសវៀតណាម។ បញ្ហានេះអាចនឹងរកដំណោះស្រាយបាន ក្រោមរូបភាពជាការផ្លាស់ប្តូរនយោបាយនៅទីក្រុងភ្នំពេញ រឺការផ្លាស់ប្តូរមនុស្ស ដែលកាន់អំណាចនៅទីក្រុងភ្នំពេញ។ ម្យ៉ាងទៀត ប្រសិនជាមានការផ្លាស់ប្តូរនៅផ្ទៃក្នុងបក្សកុម្មុយនីស្តកម្ពុជា វាជាការប្រសើរ ប៉ុន្តែ មិនមែនដូច្នោះទេ វាជាការចាំបាច់ត្រូវដណ្តើមកាន់កាប់ទីក្រុងភ្នំពេញ»។
កំបូល (ភ្នំពេញ កម្ពុជា) ថ្ងៃទី២៦ ឧសភា ២០០៩៖ ឌុច នៅក្នុងសវនាការជំនុំជម្រះ ថ្ងៃទី២១
©ចន វីង/ Magnum
ឌុចៈ ជម្លោះបុគ្គល រវាង ឡេ យន់ (Le Duan) និងប៉ុល ពត បង្កអោយមានការបង្ហូរឈាម
ដល់វេនសហមេធាវីអន្តរជាតិរបស់ឌុច សួរសំណួរលោក Nayan Chanda លោកហ្រ្វង់ស័រ រ៉ូ បានស្នើសុំជាបឋម អោយជនជាប់ចោទអាចមានប្រតិកម្មទៅនឹងការលើកឡើងរបស់អ្នកជំនាញជនជាតិឥណ្ឌារូបនេះ។ ឌុច បានធ្វើការរៀបរាប់យ៉ាងវែង ជាពិសេសគាត់បានរិះគន់បងធំទី១ ដូចតទៅ៖
«វាគឺជាផ្នែកមួយនៃការអនុវត្តតាមមាគ៌ានយោបាយរបស់ហូជីមិញ ដែលបាននិយាយថាបុព្វហេតុចាំបាច់តែមួយគត់គឺការតស៊ូប្រឆាំងបារាំង មានន័យថា មានគណបក្សតែមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលកាន់អំណាច គឺគណបក្សកុម្មុយនីស្តឥណ្ឌូចិន ពោលគឺគណបក្សមួយ កងទ័ពមួយ រដ្ឋាភិបាលមួយ និងប្រទេសមួយ គឺសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិន។ នេះហើយគឺជាមាគ៌ានយោបាយរបស់ហូជីមិញ។ នយោបាយនេះគឺជាដើមចមនៃជម្លោះស្លាប់រស់រវាងឡេ យន់ និងប៉ុល ពត។ ឡេ យន់ គឺជាលេខាបក្សពលករវៀតណាម ដែលក្រោយមកបានប្រែឈ្មោះជា បក្សកុម្មុយនីស្តវៀតណាមវិញ។ […] ជម្លោះរវាងបុរសទាំងពីរនេះគឺជាជម្លោះស្លាប់រស់និងរ៉ាំរ៉ៃ ដែលចាប់ផ្តើមតាំងពីឆ្នាំ១៩៥៤។ ឡេ យន់ បានចាត់ទុកខ្លួនឯងជាបិតាឥណ្ឌូចិន បើទោះបីជាមានសន្និសីទទីក្រុងហ្សឺណែវមួយក៏ដោយ។ អ្នកទាំងពីរព្យាយាមទម្លាក់អំណាចគ្នាទៅវិញទៅមក […]ខ្ញុំចង់និយាយថា ប៉ុល ពត និងឡេ យន់ ជ្រួលច្របល់និងខ្វាយខ្វល់ពីជំទាស់បុគ្គលរបស់ពួកគេ។ ម្នាក់ៗមានគណបក្សផ្ទាល់ខ្លួន មានទាហាន ជាហេតុបង្កអោយមានការបង្ហូរឈាមដាក់គ្នា និងប៉ះពាល់ដល់ជីវិតប្រជាជនស៊ីវិល។ ខ្ញុំមិនមែនអះអាងថាប៉ុល ពតគឺជាអ្នកសេ្នហាជាតិដ៏មហាអស្ចារ្យនោះទេ ប៉ុន្តែ ជាឧក្រិដ្ឋករ។ គាត់គឺជាបិតាឧក្រិដ្ឋកររបស់កម្ពុជា[…] ប្រជាជនប្រមាណជាង១លាននាក់បានបាត់បង់ជីវិត! ម្យ៉ាងទៀត នៅក្នុងរឿងជម្លោះមាគ៌ាសហព័ន្ធឥណ្ឌូចិនរបស់វៀតណាមនេះក៏បាននាំអោយបាតដៃរបស់ខ្ញុំប្រឡាក់ឈាម ដែលបានស្លាប់នៅមន្ទីរ ស-២១…។ ខ្ញុំមិនមែនបដិសេធទំនួលខុសត្រូវរបស់ខ្ញុំ ចំពោះឧក្រិដ្ឋកម្មនេះឡើយ។ ប៉ុន្តែ ខ្ញុំគ្រាន់តែចង់បង្ហាញថា ឈាមវៀតណាម និងកម្ពុជា ត្រូវបានបង្ហូរ ដោយសារជម្លោះរវាងបុរសទាំងពីរនេះ»។
-ជីវប្រវត្តិរបស់អៀង សារី អ្នកឱកាសនិយមបាតដៃប្រឡាក់ឈាម (២៥-០៦-២០០៨)
-លោក Craig Etcheson អ្នកជំនាញការអាមេរិកបានធ្វើការវិភាគលំអិតអំពីរចនាសម្ព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៨-០៥-២០០៩)
-បទសម្ភាសន៍ជាមួយលោកស្រី ភួង ហ្គុតស៊ុនថារីៈ ការយល់ឃើញរបស់ដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីម្នាក់ ស្តីពីការជំនុំជម្រះរបស់ឌុច (១៥-០៥-២០០៩)
-ឌុចមិនត្រឹមតែ«ការពារតែម្នាក់ឯងយ៉ាងល្អ»ទេ ថែមទាំងអាចចំអកអោយមេធាវីភាគីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីទៀត (៣០-០៤-២០០៩)
-តុលាការកាត់ទោសខ្មែរក្រហមៈ ការយល់ឃើញរបស់ប្រជាជនទីក្រុងភ្នំពេញ (១៧-១២-២០០៧)
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
