ភ្នំពេញ (កម្ពុជា) ថ្ងៃទី៤ មិថុនា ២០០៩៖ លោកMichiel Pestman សហមេធាវីរបស់នួន ជា នៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានមួយ។ លោកបានលើកឡើងពីបញ្ហាសុវត្ថិភាព និងការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ នៅក្នុងអ.វ.ត.
ខណៈពេលការកាត់ទោសឌុច នឹងបន្តដំណើរការ នាសប្តាហ៍ទី៧ នៅថ្ងៃច័ន្ទ ទី៨ ខែមិថុនា ការដាក់សំពាធទៅលើអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (អ.វ.ត.ក) ដើម្បីធ្វើការបកស្រាយបំភ្លឺអំពីការចោទប្រកាន់ ទាក់ទងនឹងអំពើពុករលួយ និងការជ្រៀតជ្រែកនយោបាយ នៅតែមានសភាពក្តៅគគុកដដែល។ តួយ៉ាង នៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍ ទី៤ ខែមិថុនា លោក Pestman សហមេធាវីការពារក្តីអោយនួន ជា (ហៅបងធំទី២) បានរៀបចំសន្និសីទសារព័ត៌មាន ដើម្បីបរិហារអំពីករណីទាំងនេះ។
ការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយ និងអំពើពុករលួយៈ ធាតុផ្សំមួយបានផ្ទុះឡើង
អង្គការ Open Society Justice Initiative (OSJI) បានអោយដឹងនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានចុងក្រោយរបស់ខ្លួន ចេញផ្សាយកាលពីថ្ងៃទី២៧ ឧសភា ថា «មានសញ្ញាដ៏គួរអោយព្រួយបារម្ភអំពីការជ្រៀតជ្រែកផ្នែកនយោបាយពីសំណាក់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា» «ចំណែកការប្រយុទ្ធប្រឆាំងអំពើពុករលួយត្រូវជួបបរាជ័យដដែលៗ ជាហេតុធ្វើអោយតុលាការខ្មែរក្រហមនៅតែជាប់ប្រឡាក់ប្រឡូកនឹងបញ្ហាទាំងនេះ»។ លោក James A. Goldston ប្រធានអង្គការបានមានប្រសាសន៍ថា «នេះគឺជាការលាយផ្សំសារធាតុពុលមួយ សម្រាប់តុលាការ»។ ជាក់ស្តែង អ្នកទទួលខុសត្រូវជាន់ខ្ពស់មួយចំនួននៅក្នុងជួរថ្នាក់មេដឹកនាំបានជំទាស់ទៅនឹងការចោទប្រកាន់តាមផ្លូវច្បាប់លើមនុស្សថ្មី បន្ថែមលើមនុស្សទាំង៥រូប ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់រួចហើយ។ មន្រ្តីជាន់ខ្ពស់ទាំងនោះបានលើកហេតុផលដូចគ្នានឹងសម្តេចនាយករដ្ឋមន្រ្តីហ៊ុន សែន ថាការចោទប្រកាន់បន្ថែមអាចនឹងជម្រុញអោយសង្គ្រាមនៅប្រទេសកម្ពុជាវិលត្រឡប់មកវិញ។ ដោយឡែក សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានខាងលើបានបញ្ជាក់ថា «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាទំនងជារាំងស្ទះសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ក្នុងការសួរចម្លើយសាក្សីមួយចំនួន ដែលបច្ចុប្បន្ន កំពុងកាន់តំណែងនៅក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល»។ សេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានបានបន្ថែមទៀតថា ចាប់តាំងពីមានការចេញផ្សាយរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតសម្ងាត់មួយរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ កាលពីខែសីហា ឆ្នាំ២០០៨ លើពាក្យបណ្តឹងរបស់បុគ្គលិកតុលាការ ស្តីពីការចំណាយថវិកាលើការសូកប៉ាន់ដើម្បីចូលធ្វើការនៅក្នុងសាលាក្តីខ្មែរក្រហម រដ្ឋាភិបាលទីក្រុងភ្នំពេញបានបដិសេធសហការជាមួយអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីរៀបចំនីតិវិធីមួយ ដែលអនុញ្ញាតអោយបុគ្គលិកបម្រើការនៅក្នុងសាលាក្តី ធ្វើការបរិហារអំពីការសូកប៉ាន់ទាំងនេះ។
សហព្រះរាជអាជ្ញានិងសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតត្រូវបានអំពាវនាវអោយចូលរួមធ្វើការពន្យល់
សហមេធាវីអន្តរជាតិរបស់អតីតមេបង្កើតមនោគមវិជ្ជារបបខ្មែរក្រហម គឺលោក Pestman និងលោក Koppe បានផ្ញើលិខិតដាច់ដោយឡែកពីគ្នា ជូនសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត និងសហព្រះរាជអាជ្ញា ក្រោមចំណងជើងថា «ការរំលោភបំពានដែលអាចកើតមានលើកិច្ចព្រមព្រៀង និងច្បាប់ស្តីពីការបង្កើតអ.វ.ត.ក»។ សហមេធាវីទាំងពីរបានសួរចៅក្រមនិងព្រះរាជអាជ្ញាជាតិ (លោកស្រីជា លាង និងលោកយូ ប៊ុនឡេង) ថាតើពួកគាត់បានទទួលការណែនាំពីតំណាងរដ្ឋាភិបាលរបស់ខ្លួន នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌការងារនៃសាលាក្តីខ្មែរក្រហមដែររឺទេ ខណៈពេលអ្នកទាំងពីរត្រូវបំពេញភារកិច្ចដោយឯករាជ្យភាព គោរពតាមបទដ្ឋានជាធរមាន។ មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ សហមេធាវីរបស់នួន ជា បានរម្លឹកប្រាប់លោករ៉ូប៊ែរ ប៉ឺទី និងលោកម៉ាសែល ឡឺម៉ុងថា យោងតាមក្រមសីលធម៌ មន្រ្តីសហប្រជាជាតិទាំងអស់នៅក្នុងអ.វ.ត.ក ត្រូវតែផ្តល់ព័ត៌មានជូនភាគីនានាអំពីការរំលោភបំពាន ដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តដោយសហការីកម្ពុជារបស់ខ្លួន នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃការជំនុំជម្រះប្រកបដោយយុត្តិធម៌មួយ។ តួយ៉ាង សហមេធាវីបានអះអាងថា មានភស្តុតាង ដែលអាចបញ្ជាក់បានថារដ្ឋាភិបាលបានជំទាស់ទៅនឹងការចោទប្រកាន់បន្ថែមរបស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ទៅលើរូបសម្តេចឪ នរោត្តម សីហនុ រឺសម្តេចនាយករដ្ឋមន្រ្តី ហ៊ុន សែន។
ការទាមទារអោយមានការផ្សព្វផ្សាយរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតរបស់សហប្រជាជាតិ ស្តីពីអំពើពុករលួយ
ដោយឡែក លោកមេធាវីជនជាតិហូឡង់រូបនេះបានសំដែងសោមនស្សរីករាយ ដែលមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៃក្រុមទី១ បានចូលរួមនៅក្នុងដំណើរការស្នើសុំអោយមានការផ្សព្វផ្សាយរបាយការណ៍សហប្រជាជាតិ ស្តីពីអំពើពុករលួយដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តនៅក្នុងអ.វ.ត.ក។ គួរបញ្ជាក់ថា លោកមេធាវី Pestman និងសហការីបរទេសទាំងពីររបស់លោក ធ្លាប់បានវាយតម្លៃថាស្ថានភាពបែបនេះអាចប៉ះពាល់ដល់សិទ្ធិទទួលបានការកាត់ទោសប្រកបដោយយុត្តិធម៌មួយរបស់កូនក្តីពួកគេ ហើយកាលពីថ្ងៃទី៩ ខែមករា ក្រុមមេធាវីទាំងនេះបានដាក់ពាក្យបណ្តឹងមួយទៅកាន់តុលាការក្រុងភ្នំពេញ ដើម្បីស្នើសុំអោយតុលាការពិនិត្យករណីការចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយនៅក្នុងសាលាក្តីខ្មែរក្រហម ប៉ុន្តែ ពាក្យបណ្តឹងនោះត្រូវបានអយ្យការអមតុលាការសម្រេចតម្កល់ទុក មិនចាត់ការ នៅរយៈពេលមួយខែក្រោយមក។
បន្ទាប់មក មេធាវីបរទេសទាំងបីបានដាក់បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ ហើយសព្វថ្ងៃនេះ ពួកគេរំពឹងថាអគ្គព្រះរាជអាជ្ញានឹងស្នើសុំលិខិតថតចម្លងរបាយការណ៍នេះពីអង្គការសហប្រជាជាតិ។ នៅចុងខែកុម្ភៈ ក្រុមមេធាវីបានសរសេរលិខិតទៅកាន់លោក បាន គីម៉ូន (Ban Ki moon) អគ្គលេខាធិការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីស្នើសុំលោកអគ្គលេខាធិការ នូវសិទ្ធិទទួលបានរបាយការណ៍ស៊ើបអង្កេតដែលដឹកនាំធ្វើឡើងដោយក្រុមការងារសហប្រជាជាតិ។ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា ក្រុមមេធាវីបានដាក់សំណើមួយទៅកាន់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ដើម្បីស្នើសុំអោយចៅក្រមបើកកិច្ចស៊ើបអង្កេត ស្តីពីការចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយ តែក្រោយមក នៅថ្ងៃទី៣ ខែមេសា សហចៅក្រមបានឆ្លើយតបវិញថាករណីនេះមិនមែនស្ថិតនៅក្រោមសមត្ថកិច្ចរបស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតនោះទេ។
សកម្មភាពនេះត្រូវបានចូលរួមបន្តពីសំណាក់មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណី ហើយនៅថ្ងៃទី១១ ខែឧសភា ពួកគេបានដាក់សំណើជាសាធារណៈមួយ ដើម្បីសុំអោយអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងជួយសម្រួលអោយមានការចេញផ្សាយរបាយការណ៍របស់សហប្រជាជាតិ ដល់ភាគីនានា ព្រោះវាមាន «ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់»មួយ ជាមួយនីតិវិធីដែលកំពុងដំណើរការ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃការជំនុំជម្រះអតីតប្រធានមន្ទីរឃុំឃាំងស-២១។ ក្រុមមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីបានអះអាងថាការចេញផ្សាយរបាយការណ៍នេះ នៅពេលបញ្ចប់នីតិវិធីតុលាការ អាចជម្រុញអោយជនជាប់ចោទធ្វើការជំទាស់ទៅនឹងការកាត់សេចក្តី រឺអំពើពុករលួយនៅក្នុងអ.វ.ត.ក អាចប៉ះពាល់ដល់មូលដ្ឋាននៃការជំនុំជម្រះមួយប្រកបដោយយុត្តិធម៌ រឺមួយវាជាការរំលោភបំពាននីតិវិធី។ មេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៃក្រុមទី១ បានសំដែងមន្ទិលសង្ស័យថា «លទ្ធផលដ៏សែនអាក្រក់ពីការចោទប្រកាន់អំពីអំពើពុករលួយទាំងនេះអាចនឹងប៉ះពាល់ការងាររបស់អ.វ.ត.ក និងដំណើរការនីតិវិធីតុលាការ ដរាបណាបញ្ហាទាំងនេះមិនត្រូវបានដោះស្រាយដោយត្រឹមត្រូវ នាពេលឥឡូវនេះទេ»។
ហេតុដូចនេះ ក្តីសង្ឃឹមទាំងអស់ត្រូវបង្វែរទៅរកអង្គជំនុំជម្រះសាលាដំបូងវិញ ជាពិសេស គ្រប់គ្នាបានផ្តោតការយកចិត្តទុក និងចងចាំសំដីរបស់លោកស្រីចៅក្រមជនជាតិណូវ៉ែលហ្សេឡង់ Cartwright ដែលបានប្រកាសជាសាធារណៈថា «ការកាត់ទោសជាប្រវត្តិសាស្រ្ត ដែលមានសារសំខាន់បំផុតសម្រាប់ប្រជារាស្រ្តកម្ពុជា មិនត្រូវជាប់ប្រឡាក់ប្រឡូកជាមួយអំពើពុករលួយនោះទេ»។
ប្រទេសផ្តល់ជំនួយរឹតបន្តឹងគោលជំហររបស់ខ្លួន
បន្ទាប់ពីកើតមានរឿងអាស្រូវអំពើពុករលួយនេះមក ម្ចាស់ជំនួយរបស់សាលាក្តីខ្មែរក្រហមបានកាត់បន្ថយជំនួយរបស់ខ្លួន ហើយអង្គការ UNDP ដែលជាទីភ្នាក់ងារសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកគ្រប់គ្រងមូលនិធិមួយផ្នែកសម្រាប់ប្រគល់អោយទៅអ.វ.ត.ក បានសម្រេចបង្កកការបើកថវិកាដល់ភាគីកម្ពុជារបស់សាលាក្តី។ បន្តិចក្រោយមក ទោះបីជាមិនមានការរីកចម្រើនណាមួយនៅក្នុងការដោះស្រាយការចោទប្រកាន់អំពើពុករលួយក៏ដោយ ក៏ប្រទេសផ្តល់ជំនួយបានចាប់ផ្តើមដើរត្រឡប់ថយក្រោយវិញ។ តួយ៉ាង ប្រទេសអូស្ត្រាលីបានស្នើអោយ UNDP រំដោះមូលនិធិដែលខ្លួនត្រៀមទុកសម្រាប់ភាគីកម្ពុជា ស្របពេលប្រទេសជប៉ុន បានជួយដល់រដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ តាមរយៈការផ្តល់ថវិកា៤លានដុល្លារ ដល់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីអនុញ្ញាតអោយតុលាការខ្មែរក្រហមដំណើរការរហូតដល់បំណាច់ឆ្នាំនេះ។
រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបានរុកកួនដោយរឿងអាស្រូវនេះ
ក្រោយពីមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៃក្រុមទី១ បានដាក់សំណើខាងលើបានមួយថ្ងៃ ពោលគឺនៅថ្ងៃទី១២ ខែឧសភា លោកផៃ ស៊ីផាន អ្នកនាំពាក្យទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជាបានអះអាងថារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានបើកកិច្ចស៊ើបអង្កេត ទាក់ទងនឹងការចោទប្រកាន់អំពីការប្រព្រឹត្តមិនត្រឹមត្រូវពីសំណាក់បុគ្គលិកអន្តរជាតិនៅក្នុងសាលាក្តី ព្រមទាំងមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីផងដែរ ព្រោះ ករណីនេះអាចនឹងធ្វើអោយតុលាការបាត់បង់តម្លៃ...។ នៅថ្ងៃច័ន្ទ ទី១៨ ខែឧសភា លោកស្រី Helen Jarvis ត្រូវបានប្រកាសតែងតាំងជាសាធារណៈ ជាប្រធានអង្គភាពជនរងគ្រោះ ជំនួសលោកស្រី គៀត បុប្ផា អតីតសមាជិកឧត្តមស្នងការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកសិទ្ធិមនុស្ស ដែលបានលាលែងចេញពីមុខតំណែង។ ពីមុន លោកស្រី Helen Jarvis គឺជាអ្នកទទួលខុសត្រូវអង្គភាពទំនាក់ទំនងសាធារណៈរបស់សាលាក្តី និងក៏ត្រូវបានតែងតាំងជាអ្នកសង្កេតការណ៍អំពីក្រមសីលធម៌សម្រាប់សាលាក្តីផងដែរ។ នៅមុនពេលមកបំពេញការងារទាំងនេះ លោកស្រីធ្លាប់ធ្វើជាទីប្រឹក្សារបស់លោកឧបនាយករដ្ឋមន្រ្តីសុខ អាន។
ការអនុវត្តគោលការណ៍សំណងសម្រាប់ជនរងគ្រោះ មិនត្រូវបានធានា
បញ្ហាសំណងសម្រាប់ជនរងគ្រោះរបបខ្មែរក្រហមត្រូវបានលើកយកមកពិភាក្សា។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា ព្រមទាំងមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីប្រចាំអ.វ.ត.ក បានធ្វើការអំពាវនាវសុំអោយមានការបកស្រាយបំភ្លឺចំណុចនេះ ចាប់តាំងពីពេលនេះតទៅ ជាជាងរង់ចាំរហូតដល់នីតិវិធីតុលាការបញ្ចប់បេសកកម្ម ដើម្បីធ្វើអោយបទប្បញ្ញត្តិដែលមានចែងនៅក្នុងវិធានផ្ទៃក្នុង ត្រង់ចំណុចសំណងសមូហភាពនិងផ្លូវចិត្ត មិនមែនគ្រាន់តែមាននៅលើក្រដាសស្នាមទុកជានិមិត្តរូបប៉ុណ្ណោះទេ។ គណៈកម្មាធិការប្រព្រឹត្តកម្ពុជានៃអង្គការ សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា (Chrac ) ដែលជាសម្ព័ន្ធអង្គការក្រៅរដ្ឋាភិបាលចំនួន២១ បានជម្រុញសាលាក្តីខ្មែរក្រហមអោយដាក់បញ្ចូលបញ្ហាសំណងនេះ នៅក្នុងរបៀបវារៈលើគេ នៅក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គលើកក្រោយ។ ជាការពិត វិធាន២៣ នៃវិធានផ្ទៃក្នុងបានចែងថា «អង្គជំនុំជម្រះអាចសម្រេចផ្តល់អោយតែសំណងផ្លូវចិត្តនិងជាសមូហភាពទៅដល់ភាគីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីប៉ុណ្ណោះ។ ការផ្តល់សំណងនេះត្រូវធ្វើឡើងប្រឆាំងនឹងទណ្ឌិត និងជាបន្ទុករបស់ទណ្ឌិត»។ ទោះយ៉ាងណា គណៈកម្មាធិការប្រព្រឹត្តកម្មបានរម្លឹកថា មនុស្សទាំង៥នាក់ ដែលត្រូវបានចោទប្រកាន់ដោយអ.វ.ត.ក បានអះអាងថា «ជាជនខ្វះខាត» ដើម្បីទទួលបានជំនួយផ្នែកច្បាប់។ Chrac បានកត់សម្គាល់ថា «ស្ថិតក្នុងស្ថានភាពសព្វថ្ងៃ បទប្បញ្ញត្តិនេះបានកំណត់យ៉ាងតឹងរឹងនូវការទទួលបានសំណង ដែលផ្តល់ដោយតុលាការ»។ ចំណែកមេធាវីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីក៏បានធ្វើការកត់សម្គាល់ដូចគ្នានឹង Chrac ដោយបានស្នើសុំអោយមានការធ្វើវិសោធនកម្មវិធានផ្ទៃក្នុង ជាពិសេស នៅត្រង់ចំណុចជាប់ទាក់ទងនឹងការរៀបចំមូលនិធិពិសេសដោយការិយាល័យរដ្ឋបាល សម្រាប់ជនរងគ្រោះ។
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
