|
អធិប្បាយចុងក្រោយ
|
| សាលាក្តីខ្មែរក្រហមៈ ការជំនុំជម្រះឌុចមិនអាចធ្វើឡើងនៅមុនឆ្នាំ២០០៩បានទេ : តើនេះគ្រាន់តែជា កាលបរិច្ឆេទកំណត់ធម្មតាមួយឬជាការយឺតយ៉ាវដ៏ខាតបង់? |
| ដោយ ស្ទេហ្សានី ហ្សេ | | | ០៦-១០-២០០៨ | 
កំបូល (កម្ពុជា) ថ្ងៃទី១៨ មករា ២០០៦៖ យោធាម្នាក់កំពុងមើលទីតាំងពន្ធនាគារនៃអ.វ.ត.ក © ចន វីង / Magnum នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០០៦ មន្ត្រីតុលាការខ្មែរនិងបរទេសដែលត្រូវបានតែងតាំងអោយបម្រើការងារនៅអង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញក្នុងតុលាការកម្ពុជា (អ.វ.ត.ក) បានផឹកទឹកសម្បថចូលកាន់តំណែងនៅព្រះបរមរាជវាំង។ ពិធីនេះគឺជាការបញ្ជាក់ពីការចាប់ផ្តើមនីតិវិធីតុលាការដើម្បីជំនុំជម្រះអតីតមេដឹកនាំ និងឧក្រិដ្ឋជនសំខាន់ៗនៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (១៩៧៥-១៩៧៩)។ រយៈពេលពីរឆ្នាំក្រោយមក ក្នុងចំណោមជនត្រូវចោទទាំង៥រូបដែលមានចុះផ្សាយនៅក្នុងគេហទំព័ររបស់ អ.វ.ត.ក គ្មានជនណាម្នាក់ត្រូវបានជំនុំជម្រះទោសនៅឡើយទេ។ មុននេះ ការជំនុំជម្រះទី១ គឺការជំនុំជម្រះលើករណីរបស់ឌុច ដែលជាអតីតប្រធានមន្ទីរឃុំឃាំងដ៏សោកសៅនិងដ៏ល្បីល្បាញ ស២១ ត្រូវបានប្រកាសថាបើកនៅខែកញ្ញា។ ប៉ុន្តែ ឥឡូវនេះ វាមិនអាចបើកធ្វើឡើងនៅមុនឆ្នាំ២០០៩បានទេ។ ការរម្លឹកព្រឹត្តិការណ៍ឡើងវិញ
សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត និងមេធាវីការពារក្តីធ្លាប់បានបោះជំហានយ៉ាងលឿនដើម្បីជំរុញសំណុំរឿងទី១ ទាក់ទងនឹងករណីរបស់ឌុច និងមន្ទីរ ស-២១ អោយវិវត្តទៅមុខ។ នៅថ្ងៃទី៨ ខែសីហា សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតបានចេញដីកាដំណោះស្រាយ (ដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះ) ជាហេតុធ្វើអោយគ្រប់គ្នាគិតថា វានៅសល់តែការកំណត់កាលបរិច្ឆេទបើកសវនាការប៉ុណ្ណោះ។ ប៉ុន្តែមកដល់ថ្ងៃទី២១ ខែសីហា ខាងសហព្រះរាជអាជ្ញាបានប្តឹងឧទ្ធរណ៍ជំទាស់នឹងដីកាដំណោះស្រាយនេះ ដោយបន្ទោសថាសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតមិនបានលើកឡើងពីបទចោទប្រកាន់មួយចំនួន។ ហេតុដូចនេះ សហព្រះរាជអាជ្ញាបានស្នើអោយអង្គបុរេជំនុំជម្រះកែប្រែដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះនេះឡើងវិញ។ អង្គបុរេជំនុំជម្រះក៏សម្រេចដាក់ស្នើយោបល់ពីក្រៅទៅកាន់តុលាការលើចំណុចពិសេសមួយដែលលើកឡើងដោយសហព្រះរាជអាជ្ញា គឺការចូលរួមនៅក្នុងសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួម។ អង្គបុរេជំនុំជម្រះមិនអាចចេញសេចក្តីសម្រេចរបស់ខ្លួននៅមុនថ្ងៃទី៥ធ្នូបានទេ ពោលគឺអាចចេញនៅមុនថ្ងៃបុណ្យដំណាច់ឆ្នាំមួយថ្ងៃ។ ដូច្នេះសវនាការដែលគេសន្យាជាច្រើនលើកច្រើនសាថានឹងត្រូវធ្វើឡើងនៅក្នុងឆមាសទី២នៃឆ្នាំ២០០៨ គឺមិនអាចធ្វើទៅកើតនៅមុនដើមឆ្នាំ២០០៩បានឡើយ នេះប្រសិនបើគ្មានភាពស្មុគស្មាញផ្សេងទៀតមកពាំងផ្លូវទេ...
អំណះអំណាងរបស់សហព្រះរាជអាជ្ញា
នៅក្នុងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ជំទាស់នឹងដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះ ចុះថ្ងៃ៨សីហា ធ្វើឡើងនៅថ្ងៃ៥កញ្ញា ការិយាល័យសហព្រះរាជអាជ្ញាបានអះអាងថា «បើសិនជាដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះមិនត្រូវបានកែប្រែទេនោះ ឧក្រិដ្ឋកម្មទាំងអស់ដែលបានចោទប្រកាន់លើឌុច នឹងមិនត្រូវបានឆ្លុះបញ្ចាំងអោយបានគ្រប់គ្រាន់ទេ ហើយនឹងមានហានិភ័យមួយដែលថាអាចនឹងមានការលើកលែងការចោទប្រកាន់ដោយសារមូលហេតុខាងនីតិវិធី»។ សហព្រះរាជអាជ្ញា លោករ៉ូប៊ែរ ពឺទី និងលោកស្រីជា លាង ស្នើអោយអង្គបុរេជំនុំជម្រះកែប្រែដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះដោយ«ដាក់បញ្ចូលនូវអំពើមនុស្សឃាត និងទារុណកម្ម ដោយអនុលោមតាមក្រមព្រហ្មទណ្ឌ[កម្ពុជា]ឆ្នាំ១៩៥៦ និងស្នើអោយដាក់បញ្ចូលនូវការប្រព្រឹត្តិឧក្រិដ្ឋកម្មនានាតាមរយៈការចូលរួមនៅក្នុងសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមថាជាទម្រង់មួយនៃការទទួលខុសត្រូវ»។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមរបស់ពួកគេនៅថ្ងៃទី២១ ខែសីហា សហព្រះរាជអាជ្ញាបានលើកឡើងថា៖ «ការមិនដាក់បទប្រកាន់លើឌុចសម្រាប់ការទទួលខុសត្រូវក្នុងនាមជាអ្នកចូលរួម«នៅក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្មយ៉ាងច្រើនដែលបានកើតឡើងនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមនៅក្នុងមន្ទីរ២១»អាចនឹងរាំងស្ទះដល់សាលាដំបូងក្នុងការវិនិច្ឆ័យអោយអស់ពីទំនួលខុសត្រូវបទឧក្រិដ្ឋរបស់ឌុចនៅមន្ទីរស២១»។
បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍មានសារៈប្រយោជន៍?
យោងតាមករណីយុត្តិសាស្ត្រផ្សេងៗ សហព្រះរាជអាជ្ញាវាយតម្លៃថា ទំនួលខុសត្រូវដែលត្រូវចោទប្រកាន់ទៅលើជនជាប់ចោទនៅក្នុងឧក្រិដ្ឋកម្មមួយ គួរតែត្រូវ«បង្ហាញអោយច្បាស់»នៅក្នុងបទចោទប្រកាន់ គឺមិនមែនបង្ហាញក្រោយមកទៀតទេ។ វាអាចរំលោភសិទ្ធិរបស់ជនជាប់ចោទពាក់ព័ន្ធនឹងការដឹងអំពីប្រភេទនៃសវនាការរបស់ខ្លួន និងសិទ្ធិទទួលបានកាលបរិច្ឆេទកំណត់សមរម្យមួយដើម្បីរៀបចំការពារក្តី។
និស្សិតម៉ាហ្គារីតា ក្លារ៉ង់ មកពីសាលាច្បាប់នៃសាកលវិទ្យាល័យអាមេរិកឈ្មោះ Duke (រដ្ឋការ៉ូលីនខាងជើង) ពន្យល់នៅក្នុងអត្ថបទវិភាគចុះផ្សាយនៅលើទំព័រអ៊ីនធឺណែត អំពីសារៈសំខាន់នៃបទចោទប្រកាន់នៅក្នុងការបង្កើតវិសាលភាពនៃសវនាការ។ «ប្រសិនបើវិសាលភាពនៃបទឧក្រិដ្ឋទាំងមូលដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងនៅក្រោមរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ មិនត្រូវបញ្ចូលជាអង្គធាតុនៃការ«ចោទប្រកាន់»ទេនោះ វានឹងធ្វើអោយជនរងគ្រោះមិនច្បាស់ថាតើឌុចមានទំនាក់ទំនងនឹងប្រព័ន្ធនៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យទាំងមូលយ៉ាងដូចម្តេច ហើយហេតុអ្វីក៏ជំនុំជម្រះតែលើរូបគាត់ម្នាក់ឯងពីបទរំលោភបំពានសិទ្ធិមនុស្សជាតិនៅចំពោះមុខតុលាការពិសេស ហើយម៉េចក៏មិនធ្វើលើអ្នកទទួលខុសត្រូវនៅមន្ទីរឃុំឃាំងផ្សេងៗទៀតនៃរបបខ្មែរក្រហមផង?»។
ជាការឆ្លើយតប មេធាវីរបស់ឌុចអះអាងថា សំណើនៅក្នុងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នេះគឺអាចលើកឡើងនៅក្នុងសវនាការនៃសាលាដំបូង។ ហេតុនេះវាមិនសំខាន់ទេដែលសហព្រះរាជអាជ្ញាប្តឹងជំទាស់នឹងដីកាបញ្ជូនរឿងទៅជំនុំជម្រះរបស់សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតនោះ។
មន្ត្រីតុលាការនៅ អ.វ.ត.ក ដែលយើងជួបសម្ភាសន៍ សុទ្ធតែជៀសវាងមិនឆ្លើយនឹងសំណួរដែលចង់ដឹងថាតើដំណើរការនេះអាចធ្វើទៅបានដែរឬទេនៅសាលាដំបូង។ ហេតុនេះចម្លើយដែលយើងទទួលបានគឺគ្រាន់តែជាការស្មាន។ បើថាវាអាចធ្វើទៅបាន ដូច្នេះយើងឆ្ងល់ថាតើហេតុអ្វីបានជាអង្គបុរេជំនុំជម្រះមិនច្រានចោលបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នេះ។ ហើយបើវាមិនប្រទាំងប្រទើសដោយសារចំណុចនេះទេ ជាពិសេសគឺពាក់ព័ន្ធនឹងសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួម អង្គបុរេជំនុំជម្រះប្រហែលមិនត្រូវការ amicus curiae (friend of the court) នោះទេ។ វាគឺជាការចូលរួមរបស់ភាគីទី៣ដែលមិនមែនជាភាគីពាក់ព័ន្ធក្នុងសំណុំរឿងនេះ ដើម្បីជួយតុលាការនៅក្នុងការបំភ្លឺចំណុចច្បាប់ណាមួយ។
សញ្ញាណអំពីសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួម
សហព្រះរាជអាជ្ញាបានការពារសារៈសំខាន់នៃការប្រើសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមនេះ។ វាជា«របៀបនៃទំនួលខុសត្រូវដែលត្រូវទទួលស្គាល់យ៉ាងទូលំទូលាយ និងតែងតែត្រូវប្រើប្រាស់នៅក្នុងតុលាការអន្តរជាតិផ្សេងៗទៀត ព្រោះវាឆ្លុះបញ្ចាំងយ៉ាងលម្អិតពីទំនួលខុសត្រូវរបស់អ្នកចូលរួមប្រព្រឹត្តឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិបានច្រើនជាងរបៀបទំនួលខុសត្រូវផ្សេងទៀត»។ វាអនុញ្ញាតអោយពិពណ៌នាអំពីប្រព័ន្ធគាបសង្កត់ដែលរៀបចំឡើងនៅមន្ទីរស២១។
ប៉ុន្តែសម្រាប់មេធាវីរបស់អៀង សារី (អតីតមេដឹកនាំផ្នែកការទូតរបស់ពួកខ្មែរក្រហម) សហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមគឺជា«ទម្រង់មួយនៃទម្រង់ទំនួលខុសត្រូវជាច្រើនទៀតដែលមានការជជែកតវ៉ាបំផុត»។ ក្រុមមេធាវីរបស់អៀង សារី បានសរសេរយ៉ាងដូច្នេះនៅក្នុងលិខិតស្នើធ្វើការសង្កេតពាក់ព័ន្ធនឹងការអនុវត្តជាយថាហេតុនូវសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមនៅក្នុងឯកសារសំណុំរឿងទី១។
អ្នកសង្កេតការណ៍ម្នាក់បានកត់សម្គាល់ថា សញ្ញាណនេះនឹងក្លាយជាបញ្ហាសំខាន់នៃការពិភាក្សានៅក្នុងឯកសារសំណុំរឿងទី២ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងតួនាទីរបស់ជនដែលត្រូវចោទទាំង៥រូបនៅក្នុងការបំពារបំពាននានាប្រព្រឹត្តឡើងដោយរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ។
«យើងកំពុងជាប់ផុង»
ជាប្រតិកម្មតបតនឹងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ធ្វើឡើងដោយសហព្រះរាជអាជ្ញា កាលពីថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញានេះ សហមេធាវីរបស់ឌុច គឺលោកហ្វ្រង់ស័រ រូ និងលោកកា សាវុធ បានវាយតម្លៃថា នីតិវិធីនេះគឺ«មិនសមស្របទាល់តែសោះ» ហើយបានស្នើអោយអង្គបុរេជំនុំជម្រះច្រានចោលបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នេះថា«គ្មានមូលដ្ឋានផ្នែកច្បាប់»។ ពួកគេស្នើផងដែរអោយបញ្ជូនសំណុំរឿង«ភ្លាមៗ»ទៅសាលាដំបូង។ «តើសហព្រះរាជអាជ្ញាអាចនិយាយថាមានហានិភ័យដែលថាអាចមានការលើកលែងការចោទប្រកាន់ទៅលើឌុចបានយ៉ាងម៉េចទៅ បើគាត់បានទទួលស្គាល់ជាច្រើនលើកច្រើនសាពីទំនួលខុសត្រូវរបស់គាត់នៅក្នុងបទឧក្រិដ្ឋជាច្រើនដែលត្រូវបានប្រព្រឹត្តឡើងនៅមន្ទីរស២១ ហើយបានសម្តែងវិប្បដិសារីដ៏ជ្រាលជ្រៅចំពោះជនរងគ្រោះរួចទៅហើយនោះ?»
លោកហ្វ្រង់ស័រ រូ សោកស្តាយថា៖ «យើងកំពុងជាប់ផុង។ ប្រសិនបើបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍គឺជាផ្លូវដែលត្រូវប្រើធម្មតានោះ គេត្រូវពិនិត្យផងដែរថាតើគេមានឱកាសធ្វើវាបានដែរឬអត់។ សម្រាប់ខ្ញុំ បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍នេះគឺមិនត្រូវនឹងសំណុំរឿងនេះទេ។ ត្រង់ចំណុចនេះបញ្ហាគឺមិនមែនជាការចង់ដឹងថាទង្វើរបស់ឌុចស្ថិតនៅក្នុងសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួមនោះទេ ប៉ុន្តែគឺមានបញ្ហាផ្សេងទៀត។ [...] បើសហព្រះរាជាអាជ្ញាចង់ធ្វើអោយត្រូវច្បាប់ ហេតុអ្វីក៏ពួកគេពន្យារពេលឃុំឃាំងឌុចបណ្តោះអាសន្នរយៈពេល៤ខែ ខណៈពេលដែលគាត់ត្រូវជាប់ឃុំបណ្តោះអាសន្នចំនួន៨ឆ្នាំរួចទៅហើយនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃនីតិវិធីផ្សេងមួយទៀត»។
កង្វល់មួយទៀតរបស់ខាងមេធាវីការពារក្តីគឺគ្រោះថ្នាក់នៃការយឺតយ៉ាវខ្លាំងក្នុងការបើកសវនាការ។ «តាមពិតទៅ ប្រសិនបើអង្គបុរេជំនុំជម្រះសម្រេចថា ឌុចត្រូវទទួលការចោទប្រកាន់ថ្មីៗទៀត ឌុចចាំបាច់ត្រូវបង្ហាញខ្លួនជាថ្មី អាចនៅចំពោះមុខសហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត អាចនៅចំពោះមុខអង្គបុរេជំនុំជម្រះ ដើម្បីអោយគេមានលទ្ធភាពបង្ហាញប្រាប់គាត់ពីកំណត់សម្គាល់ទៅលើការចោទប្រកាន់ថ្មីមួយឬច្រើន»។ នៅក្នុងលិខិតឆ្លើយតបនាថ្ងៃទី១៦ ខែកញ្ញា ខាងសហមេធាវីបានលើកឡើងពីលទ្ធភាពដែលថាអាចនឹងមានការយឺតយ៉ាវ«ជាច្រើនខែ»។
លោកហ្វ្រង់ស័រ រូ ខឹងសម្បាថា៖ «បញ្ហាជាក់លាក់នាពេលបច្ចុប្បន្ន ហើយដែលសហព្រះរាជអាជ្ញាគួរតែលើកមកនិយាយនោះគឺ : តើពេលណាសវនាការជំនុំជម្រះឌុចនឹងបើកធ្វើឡើង ដើម្បីប្រយោជន៍ឌុចផ្ទាល់ ក៏ដូចជាដើម្បីប្រយោជន៍របស់ជនរងគ្រោះ?»។
ប៉ុន្តែនៅក្នុងបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍របស់ខ្លួន សហព្រះរាជអាជ្ញាធ្លាប់ទទួលស្គាល់ពី«តម្រូវការដំណោះស្រាយអោយបានឆាប់រហ័សសម្រាប់រាល់បញ្ហាច្បាប់ដែលជាប់គាំង ដើម្បីអាចបើកសវនាការជាសាធារណៈពេលណាដែលអាចធ្វើទៅបាន»។
បណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ដ៏សមស្របមួយ?
លោកម៉ាសែល ឡឺម៉ុង សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេត ដែលយើងបានទាក់ទងសុំសម្ភាសន៍ និយាយដូចនៅក្នុងសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានដែលលោកបានចុះផ្សាយជាមួយសហជីវិនលោកនៅថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងការប្រកាសរបស់សហព្រះរាជអាជ្ញាក្នុងការប្តឹងឧទ្ធរណ៍ជំទាស់នឹងដីកាដំណោះស្រាយរបស់ពួកគេ។ ពួកគេសោកស្តាយថា«សវនាការជាសាធារណៈលើកដំបូងរបស់អង្គជំនុំជម្រះវិសាមញ្ញត្រូវយឺតយ៉ាវដោយសារតែបញ្ហានេះ» ហើយពន្យល់ថា «ការមិនយល់ស្របគ្នាផ្នែកគតិយុត្តិ»កើតឡើងយ៉ាងច្បាស់ក្រឡែតនៅអង្គបុរេជំនុំជម្រះនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
ទាក់ទងនឹងសហកម្មឧក្រិដ្ឋកម្មរួម មេធាវីរបស់អៀង សារី ធ្វើការរម្លឹកសម្រាប់ជាការចងចាំថា សហចៅក្រមស៊ើបអង្កេតធ្លាប់ចេញដីកាបង្គាប់កាលពីថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០០៧ថា «សំណុំរឿងមន្ទីរស២១និងឌុចគឺត្រូវស៊ើបអង្កេតដាច់ដោយឡែកពី»សំណុំរឿងរបស់ជនដែលត្រូវចោទ៤រូបផ្សេងទៀត «ដើម្បីជាប្រយោជន៍ដល់រដ្ឋបាលល្អរបស់តុលាការ»។ ប៉ុន្តែពួកគេសង្កេតឃើញថា ដីកាបំបែករឿងក្តីសំណុំរឿងទី១និងទី២នេះ ដែលគ្មានការតវ៉ា ហើយដែលជាដីកាសម្រេចស្ថាពរ ហាក់មិនមានឥទ្ធិពលអ្វីសោះឡើយ។
បើតាមអ្នកមួយចំនួន វាជាបណ្តឹងឧទ្ធរណ៍ស្របច្បាប់
កញ្ញាសេង ធារី ខ្មែរអាមេរិកម្នាក់ដែលជាភាគីដើមបណ្តឹងរដ្ឋប្បវេណីនៅ អ.វ.ត.ក សារភាពថា«មានការខកចិត្តយ៉ាងខ្លាំង» ហើយបន្ថែមទៀតថារង់ចាំអោយមានការផ្តល់យុត្តិធម៌អស់៣០ឆ្នាំមកហើយ។ «វាមានការយឺតយ៉ាវច្រើនមកហើយ អ្នកមានមន្ទិលសង្ស័យមួយចំនួនលើកយកតាក់ទិកផ្សេងៗដើម្បីពន្យឺតដំណើរការ បញ្ហាច្<
|
|
|
របបខ្មែរក្រហមនៅកម្ពុជាៈ យុវជនខ្មែរជឿត្រឹមតែ៥០%រឺ? (1)
